Login As
You can log in if you are registered at one of these services:
საბავშვო
ფოლკლორი
პროზა
ინტერვიუ
სამეცნიერო
ესე
ეპისტოლარული მემკვიდრეობა
ისტორია
დრამატურგია
სამართალი
პოეზია
პერიოდიკა
ლექსიკონები
აუდიო-ლიტერატურა
ნათარგმნები
რომანი
მოგზაურის დღიურები


მოგზაურის დღიურები

ვინ იცის შვედეთში,
სად არის გეორგია

ყოველთვის ვოცნებობდი მოგზაურობაზე.

ასე მგონია, არ არსებობს წიგნი მოგზაურობასა და თავგადასავლებზე, მე რომ არ წამეკითხოს. სკოლის ბიბლიოთეკარის გაოცებას საზღვარი არ ჰქონდა, როცა დილით გატანილ წიგნს საღამოს თუ არა, მეორე დღეს მაინც ჩავაბარებდი. ვკითხულობდი შეუსვენებლივ _ გაკვეთილზე, ჭამის დროს, ღამით... ისიც წავიკითხე, რომ გემი `შოთა რუსთაველი~ წლის განმავლობაში ორჯერ თუ არა, ერთხელ მაინც შემოუვლიდა დედამიწას. ახლა იმაზე ფიქრი ამეკვიატა, სკოლის დამთავრების შემდეგ ნებისმიერ სამუშაოზე (მიმტანად, დამლაგებლად, უბრალო მუშად) მოვწყობილიყავი გემზე და მემოგზაურა.
სამწუხაროდ, ეს ვერ მოხერხდა, მაგრამ ჩემი ცხოვრება ისე აეწყო, რომ ოცნება მოგზაურობაზე, ასე თუ ისე, ამისრულდა. ახალ ქვეყანას რომ ნახულობ, უამრავ სიამოვნებას იღებ, თითქოს სიმდიდრე გემატება. დრო გადის და თანდათან გრძნობ, რომ გიჩნდება სურვილი, სხვასაც გაუზიარო შენი შთაბეჭდილებები, ის ვნებათაღელვა, რომელიც მოგზაურობის დროს განიცადე.


ამ ჩანაწერებს თავდაპირველად ჩემთვის ვაკეთებდი, მერე ახლობლებსაც წავაკითხე. შესაძლოა, მკითხველისთვისაც აღმოჩნდეს საინტერესო.
1992 წლის დასაწყისია. საბჭოთა კავშირი დაიშალა. საქართველო დამოუკიდებელი ქვეყანაა. ქართველი საზოგადოება გახლეჩილია _ ზოგი ზვიად გამსახურდიას ემხრობა, ზოგი _ ედუარდ შევარდნაძეს. ძმათა კვლამდე აღარაფერი დარჩენილა...
საზოგადოების ერთ ნაწილს ნეიტრალური პოზიცია უკავია... ვერც პოლიტიკაში ჩარეულა, ვერც საქმისთვის მოუკიდია ხელი და მხოლოდ იმის იმედად დარჩენილა _ დრო ყველაფრის მკურნალიაო.


საზოგადოების ამ ნაწილს მეც ვეკუთვნი _ აკაკი გეგენავა, ჩვეულებრივი თბილისელი ახალგაზრდა, რომელსაც საქართველოს გარეშე არსებობა ვერც წარმოუდგენია...
უცხოეთში კაცი ბევრი მიზეზის გამო მიდის, მათ შორის _ დროებით სამუშაოდ. ბოლო დროს პოპულარულიც კი გახდა სიტყვა `შაბაშნიკი~, რომელსაც იმ ადამიანებს უწოდებენ, ვინც ცდილობს, მატერიალური მდგომარეობა ოდნავ მაინც გაიუმჯობესოს და იმ ქვეყანაში მიდის, სადაც, მოარული ხმების თანახმად, `კარგად უხდიან~. მეც `შაბაშნიკების~ რიგში ჩავეწერე, მაგრამ იმის მაგივრად, რომ რუსეთში წავსულიყავი, საზღვრების გახსნით ვისარგებლე და ევროპის გზას დავადექი.
ჯარში ტალინში ვიყავი ნამსახურები და ერთ იქაურ რუს ახალგაზრდას, ედუარდს დავუმეგობრდი, რომელიც თარჯიმნად მუშაობდა ერთ უცხოურ კომპანიაში. მან შვედი ბიზნესმენი, უფე ნინსენი გამაცნო. ნინსენს უნდოდა, ერთობლივი საწარმო გაეხსნა საქართველოში. ჩამოვიდა კიდეც თბილისში. ათასგვარი გეგმაც დავსახეთ და მომავალს ოპტიმისტურად ვუყურებდით.

მაგრამ როგორც ცხოვრებაში ხდება _ კაცი ბჭობდა, ღმერთი იცინოდაო _ საქართველოში არეულობა დაიწყო და ყველა გეგმა სამომავლოდ გადაიდო...
გავიდა დრო, გამახსენდა უფე, დავუკავშირდი და მანაც უყოყმანოდ დროებითი მიწვევა გამომიგზავნა. სასწრაფოდ გავამზადე საბუთები და გზას დავადექი.
ტალინიდან სტოკჰოლმში სამოქალაქო გემით _ `ესტონია~ _ გავემგზავრე. ეს ის გემია, რომელიც 1994 წელს ჩაიძირა (ასე რომ, გადავრჩი...).
შვედეთის შესახებ ბევრს ლაპარაკობენ: რომ იქ ყველაზე დიდი გადასახადებია, ყველაზე მეტად არის გავრცელებული პორნოგრაფია, ალკოჰოლი საკმაოდ ძვირი ღირს, თუმცა ეს ხელს არ უშლის იქაურებს იმაში, რომ ხშირად დალიონ, ასე რომ, ამართლებენ ცნობილ გამონათქვამს _ `შვედივით მთვრალი~...
ჩემმა მასპინძელმა, უფე ნინსენმა ძალიან თბილად მიმიღო. 45 წლისას მეოთხედ მოესწრო დაქორწინება.

6 შვილი და 4 შვილიშვილი ჰყავდა. მისი მეოთხე ცოლი, მშვენიერი არხა, თავის გერზე 3 წლით უმცროსი იყო...
უფე საკმაოდ წარმატებული ბიზნესმენია, აქვს რამდენიმე ხის გადამამუშავებელი ქარხანა და პლასტმასის საწარმო. ბიზნესს არა მარტო ფულის შოვნის საშუალებად, არამედ სპორტის სახეობადაც აღიქვამს. როგორც მითხრა, ყოველთვის მოსწონდა არასტანდარტული ცხოვრება, რომელსაც ნებისმიერი ბიზნესმენი ეწევა.
უფე ტიპური შვედია _ მაღალი, გრძელსახიანი და ცისფერთვალება. თავიდან, შვედი შეიძლება, ვერც განასხვავო ნორვეგიელის ან დანიელისგან, მაგრამ საკმარისია, ორიოდე კვირა იცხოვრო შვედეთში და ეს პრობლემაც მოგეხსნება: დაახლოებით იგივე სიტუაციაა რუსისთვის, რომელიც კავკასიაში არ ყოფილა და თავიდან, ერთმანეთისგან ვერ არჩევს ქართველს, სომეხსა და აზერბაიჯანელს.
შვედები, როგორც ჩრდილოელ ერს შეეფერება, ცივ და მკაცრ ადამიანებად მოგეჩვენებათ (ბუნებამ თავისი დაღი დაასვა ამ ხალხს _ ბოლოს და ბოლოს, ქვეყანაში მხოლოდ 2 თვეა ზაფხული, თანაც ისეთი, როგორიც ჩვენში მარტია), მაგრამ თუ დაგიახლოვდა და მიგიღო, ეს `სიცივე~ სრულიად ქრება. ისინი არც მალავენ, რომ მსოფლიოში ყველაზე ემოციურ, მოსიყვარულე და სექსუალურ ადამიანებად მიაჩნიათ თავი.

უყვართ მუსიკა და... სასმელი.
თავიდან, ერთი რამ მიკვირდა, შემდეგ კი შევეჩვიე: თითქმის არ შემხვედრია მამაკაცი ან ქალი, რომელსაც სამჯერ თუ არა, ორჯერ მაინც არ დაუდგამს თავზე საქორწინო გვირგვინი. მხოლოდ ერთხელ შევხვდი წყვილს, რომელმაც ერთად გაატარა ცხოვრება 80 წლის ასაკამდე (და ისიც მხოლოდ იმიტომ, რომ ძალზე გვიან _ 60 წლის ასაკში იქორწინეს).
ერთხელ ვკითხე უფეს _ რა ხდება, სიყვარულს ვერ უფრთხილდებით-მეთქი? _ პირიქით, ჩვენი სიყვარული ძალზე მყარიაო, _ მიპასუხა. _ რაღაც ვერ გავიგე, თუ ძმა ხარ, ამიხსენი-მეთქი, _ გაკვირვებული ვუცქერდი ჩემს მასპინძელს... _ ჩვენ როდესაც გვიყვარს, ერთად ვართ, მაგრამ თუ ვიგრძნობთ, რომ სიყვარული ნელდება, იმის შიშით, რომ სიძულვილში არ გადავიდეს, გაყრას ვამჯობინებთო.
შვედეთში თუ ვინმე ნამდვილად უყვართ, ეს სამეფო ოჯახია. ყველა ექსკურსია მეფის სასახლიდან იწყება, რომელიც ძველი ქალაქის ცენტრში მდებარეობს და გამლასტანი ჰქვია.

ზაფხულში ყოველდღე, ზამთარში _ დღეგამოშვებით, დღის 12 საათზე სასახლესთან ეწყობა ეფექტური სანახაობა: სამხედრო ორკესტრის, რთული ქორეოგრაფიული კომპოზიციისა და დოლების ბრაგაბრუგის ფონზე იცვლება სამხედრო დაცვა. მეფის, დედოფლისა და უფლისწულის ფოტოები ნებისმიერ ჯიხურში იყიდება. იყო დრო, როდესაც ახალგაზრდა მეფე, კარლ XVI ჯინსით დადიოდა, არც ერთ დისკოთეკას არ აკლდებოდა და არაფრით ჩამოუვარდებოდა იმდროინდელ პანკებს, რაც სამეფო ოჯახის დიდ უკმაყოფილებას იწვევდა.
1972 წელს, მიუნხენის ოლიმპიადაზე უფლისწულმა გაიცნო სიმპათიური თარჯიმანი _ სილვია (ნახევრად ბრაზილიელი, ნახევრად გერმანელი) და სასწრაფოდ გადაწყვიტა მასზე დაქორწინება.

მოგზაურის დღიურები

როგორც ალა პუგაჩოვას ცნობილი სიმღერიდან გვახსოვს _ `მეფეს ყველაფერი შეუძლია, სიყვარულით ქორწინების გარდა~, მაგრამ შვედები თავიანთი უფლისწულის სურვილს წინ ვერ აღუდგნენ...
ქორწინება საოცრად იღბლიანი აღმოჩნდა _ სილვიამ ოჯახის პატივისცემა დაიმსახურა. მეტიც, საზოგადოებრივი გამოკითხვისას, მას ხშირად, ცნობილ შვედ პოლიტიკოსებზე მაღლა აყენებენ.
შვედეთში კონსტიტუციური მონარქიაა. მმართველი სოციალ-დემოკრატიული პარტია სკანდინავიურ სოციალიზმად ცნობილი მიმდინარეობის პრინციპების ერთგულია. მოსახლეობის სოციალური დონით შვედეთი ევროპაში ერთ-ერთ წამყვან პოზიციას ინარჩუნებს.

თუმცა, ბოლო წლებში ქვეყანას რამდენადმე გაუჭირდა უწინდელი ტემპის შენარჩუნება, ვინაიდან სოციალურ პროგრამებზე იმაზე მეტს ხარჯავენ, ვიდრე სახელმწიფოს ძალუძს. ჰოდა, სოციალ-დემოკრატებსაც სულ უფრო უჭირთ საბაზრო ეკონომიკისა და სოციალური გადანაწილების სისტემის ურთიერთშეხამება...
მასპინძელი ყურადღებას არ მაკლებდა: დავყავდი ათასნაირ წვეულებასა და შეხვედრაზე. სამწუხაროდ, არავინ იცოდა, სად იყო გეორგია, ბევრს ამერიკელი ჯორჯიელიც კი ვეგონე. თავიდან დაუზარებლად ვუხსნიდი, სად იყო საქართველო. პატარა რუკაც დამქონდა და ვაჩვენებდი ჩვენი ქვეყნის ადგილმდებარეობას, მაგრამ _ უშედეგოდ: გავიდოდა ცოტა ხანი და ისევ რუსს მეძახდნენ. ეს მაღიზიანებდა და ხშირად, დაახლოებით ასეთი დიალოგის მონაწილე ვხდებოდი:
_ სტალინი ხომ გაგიგონიათ?
_ დიახ.
_ ჰოდა, მე სტალინის სამშობლოდან ვარ.
_ მერე, სტალინი რუსი არ იყო?!.
გავიდა ხანი და მეც შევეჩვიე ამას. თუ გუნებაზე ვიყავი, მოთმინებით ვუხსნიდი ყველაფერს, თუ არა და _ ამერიკელი ვარ-მეთქი, _ ვეუბნებოდი...
ერთი დარდი მქონდა _ როგორ გამემართლებინა `შაბაშნიკობა~.

შვედები სტუმართმოყვარე ხალხია _ ზედ გადაგყვებიან, ყველაფერს დაგათვალიერებინებენ, მაგრამ დიდად არ ეპიტნავებათ იმიგრანტები, სამუშაოდ ჩასულებს კი საერთოდ ვერ იტანენ. შვედი ძლიერ უფრთხილდება თავის სამუშაო ადგილს და არავის დაუთმობს მას, მით უმეტეს _ უცხოელს. ამიტომ მიზანი, რომლითაც იქ წავედი, ჩიხში მაქცევდა...
თუ ვინმემ სტოკჰოლმის რამდენიმე სიტყვით აღწერა ისურვა, ალბათ იტყვის: ლამაზი, სუფთა და უსაფრთხო ქალაქიაო. იგი ბალტიის ზღვის მრავალ პატარა კუნძულზეა განლაგებული. ქალაქში საზღვაო და სამდინარო ტრანსპორტის ყველა ძირითადი კვანძი გადის. ტბა და მდინარე ქვეყანაში უხვად არის და სტოკჰოლმი მათ დამაკავშირებელ რგოლს წარმოადგენს.

ლამაზი ხიდებით დაფარულ ქალაქში მშვენიერი სახლები მწვანეშია ჩაფლული. ქალაქის ცენტრში და მის გარშემო უზარმაზარი, მოვლილი ტყე და მდელოებია. ქუჩები და სკვერები საოცარი სისუფთავით გამოირჩევა. წარმოიდგინეთ, იქ შეგიძლიათ, ქალაქის ნებისმიერ ადგილას იბანაოთ და ითევზაოთ კიდეც.
`წყლის ფესტივალი~ უდიდესი დღესასწაულია არა მარტო შვედეთში, არამედ მთელ ჩრდილოეთ ევროპაში. ეს ზეიმი რომ აღნიშნონ, დედაქალაქის მცხოვრებლები მთელი კვირით ივიწყებენ ჩვეულებრივი ცხოვრების სტილს. ისეთი შთაბეჭდილება იქმნება, თითქოს ამ დროს მთელ ქალაქში არავის სძინავს.

ამ დღეებში უამრავი როკკონცერტი, ფოლკლორული კონკურსი, ფეიერვერკი თუ სპორტული შეჯიბრება იმართება. თუ ყველა ღონისძიებაში მონაწილეობა გინდა, წინასწარ უნდა შეიძინო `ფესტივალის პასპორტი~, რომლითაც კონცერტების უმეტესობას უფასოდ დაესწრები, საღამოობით კი უფასოდ იმგზავრებ, ნავითაც ისეირნებ და სუვენირებსაც ნახევარ ფასად იყიდი.
ფესტივალის კულმინაცია `იხვების შეჯიბრია~. ათასამდე ხელოვნური (ქაღალდის) მცურავი იხვის პატრონი ეჯიბრება ერთმანეთს. გამარჯვებულს ჯილდოდ ავტომანქანა `ვოლვო 850~-ს თავად მეფე-დედოფალი გადასცემს. რა თქმა უნდა, მეც მომინდა ახალთახალი შვედური მანქანის მოგება და გადავწყვიტე, მონაწილეობა მიმეღო კონკურსში. უფეს შვილებმა ქაღალდისგან იხვის გაკეთება მასწავლეს, მაგრამ საუბედუროდ, არაფერი გამომდიოდა. ვინანე _ რატომ არ ვუჯერებდი შრომის მასწავლებელს და არაფერი ვისწავლე-მეთქი...
ფესტივალზე პოპულარულია ასეთი ხუმრობა: ერთი ტურისტი ეკითხება მეორეს: _ რა, მართლა ასეთი სუფთა წყალია შვედეთში? _ არ ვიცი, წყლის გასინჯვა ვერა და ვერ მოვახერხე, სულ ლუდის სმა მიწევდა...
მე თუ მკითხავთ, დიდი ვერაფერი ხუმრობაა, ხოლო ლუდი იქ მართლაც ძალზე გემრიელია და ისევე, როგორც მთელ ევროპაში, ბლომადაც სვამენ.

ყოველ ნაბიჯზეა გახსნილი ბარი, ეს კი ისეთი ადგილია, სადაც შვედი სრულიად `ეშვება~: ის მთელი კვირა ელოდება პარასკევს, რომ საღამოს ბარში შევიდეს და გაილეშოს. ზოგიერთი გადაბმულ სმას კვირა საღამომდეც აგრძელებს... ამ პერიოდში ისინი, თითქოს ყველა საზრუნავსა და პრობლემას ივიწყებენ, ერთმანეთს და სხვებსაც სიყვარულს ეფიცებიან. ამავე დროს, ეს ის მომენტია, როდესაც შეგიძლია გააკეთო ის, რაც სხვა დღეებში წარმოუდგენლად გეჩვენება _ ვთქვათ, გაიცნო ადამიანი, რომელმაც შეიძლება, შენი ცხოვრება შეცვალოს, მაგალითად, საქმიანი კაცი, რომელიც სამსახურში მოგაწყობს, ან მშვენიერი მანდილოსანი, რომელიც დაუვიწყარ მოგონებებს დაგიტოვებს. ფლირტი აქ ჩვეულებრივი მოვლენაა _ გააჩნია, რამდენად იღბლიანი ან... მარიფათიანი ხარ. შვედეთში ყოფნისას, ხშირად შევხვედრივარ ჩემსავით, სამუშაოს საშოვნელად ჩასულ რუსებსა და თურქებს, რომლებიც უბრალო ფლირტის ან ბედნიერი შემთხვევის იმედით, ცხოვრების აწყობას ცდილობდნენ და გაუმართლათ.

მსგავსი ბედნიერი შემთხვევა მეც მქონდა, რაზეც მოგვიანებით მოგიყვებით.
ბევრს, ვინც ევროპაში საშობაოდ, ფეიერვერკებისა და მხიარულების სანახავად წასულა, იმედი გასცრუებია: ამ დროს ქუჩები და სკვერები დაცარიელებულია, რადგან იქაურები შობას ოჯახებსა და ახლობლებში ხვდებიან. თუ გინდათ, ნამდვილი საშობაო ზეიმის მომსწრე გახდეთ, სტოკჰოლმში დეკემბრის შუა რიცხვებში უნდა ჩახვიდეთ: ამ დროს ქალაქის ცენტრალურ პარკში მთავარი საშობაო ბაზრობა იხსნება.
სტატისტიკური მონაცემებით, შვედები თავისებურ რეკორდს ამყარებენ: თითოეული ადამიანი საშობაო საჩუქრებისთვის საშუალოდ, 3.000 კრონს (400 დოლარს) ხარჯავს. ფერადოვან, მრავალგვარი ნაწარმით გადატენილ ვიტრინებს ევროპის ნებისმიერ ქალაქში ნახავთ, მაგრამ წმინდა ლუისის დღესასწაული მხოლოდ შვედეთში იმართება.
ბევრს მიაჩნია, რომ შვედი ქალები ყველაზე ლამაზები არიან, ამიტომაც არ არის გასაკვირი, რომ იქ სილამაზის კონკურსების ჩატარება უყვართ. 14 დეკემბერს სილამაზის კონკურსი იმართება ყველა კოლექტივში, სადაც ორი ქალი მაინც ჰყავთ.

მოგზაურის დღიურები

თუ არ ჰყავთ, იქაც იმართება, ოღონდ _ კონკურსში, თანამშრომელთა ცოლები მონაწილეობენ! კონკურსები მოკრძალებულად ტარდება (არანაირი ბიკინი და მოკლე კაბა), რადგან ეს მაინც საშობაო დღეებს ემთხვევა...
წინასაშობაო კვირის ყველაზე დასამახსოვრებელი მომენტია ქუჩებში წმინდა ლუისის ქანდაკების გამობრძანება. ზამთრის სიცივეში, ბავშვების სიმღერის თანხლებით, ჩირაღდნებით განათებული ლუისი საოცარი სანახავია.
თავისებურ ხიბლს წინასაშობაო კვირას ნობელის პრემიის გადაცემის ცერემონია ანიჭებს.

რა ფერის კაბაში იქნება გამოწყობილი დედოფალი? ვის გვერდით დაჯდება პრინცესა?.. ამ და მსგავსი ტიპის სხვა კითხვებს უტრიალებს ყველა შვედური გაზეთი. 10 დეკემბერს კი, მთელი ქვეყანა ტელევიზორს ვერ სწყვეტს თვალს.
სტოკჰოლმის რატუშის ცისფერი საბანკეტო დარბაზის დიზაინი ყოველგვარ ფანტაზიას სცდება. უთვალავ გაშლილ სუფრას უსხედან: სამეფო კარის წარმომადგენლები, ინტელექტუალური ელიტა, მსოფლიოში ცნობილი ადამიანები, ზეპური საზოგადოება. აქ `გამოფენილია~ ფანტასტიკური საბანკეტო კაბები, უძვირფასესი სამკაულები და უამრავი ყვავილი, რომელიც სპეციალური ავიარეისით ჩამოაქვთ იტალიის ქალაქ სან-რემოდან, სადაც ალფრედ ნობელი გარდაიცვალა... ნობელის პრემიების გადაცემის საზეიმო ცერემონიის შემდეგ, მეჯლისი იმართება. ცერემონიის ამ ნაწილს ტელევიზიით არ უჩვენებენ, მაგრამ თუ 300 დოლარი გაქვთ, გეძლევათ საშუალება, შეიძინოთ ბილეთი და შესაძლოა, ნობელის პრემიის ლაურეატთან ერთადაც იცეკვოთ...
ჩემდა გასაკვირად, შვედეთში იმდენად ბევრი პოლიციელი ვნახე, რამდენსაც ვერც ერთ ევროპულ ქვეყანაში ვერ ნახავთ _ სადაც არ უნდა გაიხედო, ან პოლიციის მანქანას წააწყდები, ან ფორმიან კაცს.


ამ ქვეყანაში შეიძლება: გაიარო კერძო მესაკუთრის ტერიტორიაზე, გაშალო კარავი, იბანაო და ისეირნო ნავით, დაანთო კოცონი, დაიჭირო თევზი, დაკრიფო სოკო...
არ შეიძლება: ძალიან ახლოს მიხვიდე კერძო სახლთან, გაჩეხო ტყე, დაყარო ნაგავი, გაიარო ავტომობილით იქ, სადაც არ არის გაყვანილი სამანქანო გზა.
უნიკალურ ინფორმაციას ვფლობდი იმის შესახებ, თუ როგორ შეიძლება ამ ქვეყანაში ფულის შოვნა. იგი ერთმა ლენინგრადელმა ბიჭმა გამანდო და `ზედგამოჭრილი~ ალბათ, მხოლოდ შვედეთისთვის იყო.
...როცა ციხეზე ჩამოვარდება საუბარი, უსიამოვნოდ გამაჟრჟოლებს ხოლმე. შვედეთის ციხეზე ამას ვერ იტყვი. იქ ციხე სანატორიუმს უფრო მოგაგონებთ, საკანი _ დამსვენებლის ოთახს, სადაც საშხაპეც არის, ფერადი ტელევიზორიც და ტელეფონიც. მსუბუქი დანაშაულის ჩამდენს უფლება აქვს, შაბათ-კვირა საკუთარ ოჯახში გაატაროს. იქაურ ციხეში პატიმარს შეუძლია, აკეთოს ის, რაც მოეპრიანება: იკითხოს წიგნი, დაეუფლოს ახალ პროფესიას, იმუშაოს ან არ იმუშაოს. არავინ არაფერს დაგაძალებს, მაგრამ თუ იმუშავებ, ხელფასსაც მოგცემენ, თანაც _ საკმაოდ მაღალს.


საბჭოთა კავშირი ახალი დაშლილი იყო. ევროპელები არ იცნობდნენ ჩვენი ქვეყნის მოსახლეობის ფსიქოლოგიას. ვინც საბჭოეთიდან ჩადიოდა, ყველა ეცოდებოდათ და თანაუგრძნობდნენ. ნორმალური ცხოვრებისათვის ყველა პირობას უქმნიდნენ. ამით ისარგებლეს ყოფილმა საბჭოელებმა და სხვადასხვა ეშმაკობას მიმართეს. თავიდან, ევროპელები გულუბრყვილო ბავშვებივით იქცეოდნენ, ვერ წარმოედგინათ, როგორ შეიძლება კაცმა ჩაიდინოს ის, რასაც ისინი გონებაშიც ვერ გაივლებენ: მაგალითად, ჩამოვიდოდა კაცი, ნახავდა, რომ ხეირიანი არაფერი გამოსდის და იწყებდა იმაზე ფიქრს, როგორ მოხვედრილიყო ციხეში. მერე იქ სწავლობდა ენას, ეუფლებოდა პროფესიას და მცირეოდენ თანხასაც აგროვებდა...

ამ ეტაპის გავლის შემდეგ, ის უკვე მზად იყო ქვეყანაში საცხოვრებლად. თუ დატოვებდნენ, ხომ კარგი, თუ არა და _ ხელცარიელი მაინც არ ბრუნდებოდა სამშობლოში... ასე რომ, მისი მთავარი ამოცანა იყო, რამე დაეშავებინა. უმეტეს შემთხვევაში, ასეთები ამტვრევდნენ მაღაზიის ვიტრინას, ჭრიდნენ ხეებს და ა.შ. ამან იმდენად მასობრივი ხასიათი მიიღო, რომ ხელისუფლებამ, რომელიც თავიდან ოლიმპიური სიმშვიდით ხვდებოდა უცხოელთა `ანცობებს~, მიიღო გადაწყვეტილება _ ყოველგვარი გამოკითხვისა და სასამართლო განხილვის გარეშე, თვითმფრინავში ჩაესვათ და სამშობლოში გაემგზავრებინათ უკანონო იმიგრანტები.
...შეიძლება ითქვას, მეფურად ვცხოვრობდი, არაფერი მაკლდა. მასპინძელი ყურადღებას არ მაკლებდა. მაგრამ ყველაფერს აქვს საზღვარი.

ვფიქრობდი: აქ მაინც ვერაფერს ვაბამ თავს, სხვა ქვეყანაში ხომ არ გადავსულიყავი-მეთქი?.. ბოლოს და ბოლოს, როდემდე უნდა ვყოფილიყავი სტუმრის სტატუსით და როდემდე მეგრძნო თავი პარაზიტად?!. ამ ფიქრებით დამძიმებული ვიჯექი ბარშიც, სადაც შვედების მსგავსად, მეც ვცდილობდი პრობლემებისგან განტვირთვას. რა დაგიმალოთ და, ბევრი შვედი გავიცანი, რამდენიმეს დავუმეგობრდი კიდეც, ხშირად მაღალ, ქერათმიან გოგონებთანაც `ვფლირტაობდი~. სამწუხაროდ, არაფერი გამომდიოდა _ ან შნო და მარიფათი მაკლდა, ან ბედი არ მწყალობდა...
დედაჩემს პატარაობიდანვე დავყავდი ფორტეპიანოზე. მართალია, ბეჯითად არ ვსწავლობდი, მაგრამ ელემენტარული ჩვევები მაინც გამომიმუშავდა.

უფროს კლასებში თბილისში ცნობილი გიტარისტის, გურამ მღებრიშვილის მოსწავლე ვიყავი და არცთუ ისე ცუდად ვუკრავდი. მართალია, ვოკალში მოვიკოჭლებ, მაგრამ ქართულ სუფრასთან და მეგობართა წვეულებებზე თავი ყოველთვის გამომიჩენია...
შვედეთის თითქმის ყველა ბარში მუსიკა ცოცხლად სრულდება. რა გინდა, სულო და გულო, იქ რომ არ მოისმინო _ ჯაზიდან დაწყებული, ბლუზით დამთავრებული. პროფესიონალიზმის დონეც სხვადასხვა იყო, მაგრამ მთავარი ის გახლდათ, რომ პუბლიკა სიმღერას ითხოვდა.
კარგა ხნის შესული ვიყავი ბარში და გრადუსიც მქონდა მიღებული, თანაც, ერთ მომხიბვლელ ახალგაზრდა ქალთან ფლირტის გაბმა ის-ის იყო დავაპირე, რომ შევნიშნე _ მუსიკოსებს მთლად კარგად ვერ მისდიოდათ საქმე: დროდადრო ერთსა და იმავე მელოდიას იმეორებდნენ. ეს იმდენად გამაღიზიანებელი იყო, რომ წასვლაც კი დავაპირე. და უეცრად თავში გამიელვა _ აი, ქალის შებმის საუკეთესო საშუალება!.. ძალა მოვიკრიბე, სცენაზე ავედი და გიტარა ვითხოვე, თან დასარტყამ ინსტრუმენტებთან მჯდომს ვანიშნე, ამყოლოდა...

გამომივიდა, თანაც საკმაოდ კარგად. როკ-ენ-როლი ადვილი დასაკრავია, მაყურებლის აყოლიებაც უფრო მოსახერხებელი. იმ საღამოს, მარტო ის გრძელფეხება ახალგაზრდა შვედი ქალი კი არა, მთელი დარბაზი `ჩემს დაკრულზე ცეკვავდა~. სიხარულისგან ცას ვეწიე, თავი ვარსკვლავადაც კი წარმოვიდგინე. იმ დღეს ვიგრძენი, რომ ჩემი `კამათელი დაჯდა~.

მოგზაურის დღიურები

ამ შანსის ხელიდან გაშვება არ შეიძლებოდა. მუსიკოსი, რომელიც გიტარაზე უკრავდა, უქეიფოდ გრძნობდა თავს და მისი შეცვლაც მომიხდა.

დაკვრისას მართალია, შეცდომებსაც ვუშვებდი, მაგრამ ამას მხოლოდ პროფესიონალი თუ შეამჩნევდა.
გარიჟრაჟზე, ერთ-ერთმა მუსიკოსმა, თომასმა 300 კრონი გამომიწოდა და მითხრა _ ეს შენ, დიდი მადლობა, რომ დაგვეხმარეო. _ როგორ გეკადრებათ, მე ისე, სიამოვნებისთვის ვუკრავდი, თან პროფესიონალიც არა ვარ-მეთქი, _ ვუპასუხე მორიდებით. _ შენ რა, გგონია, ჩვენ ვართ პროფესიონალები?.. ჩვენც სიამოვნებისთვის ვუკრავთ, თან ამაში ფულსაც ვიღებთ, თუ გინდა, ხვალაც გამოიარე და ცოტა ფულს გაშოვნინებთ, ჩვენი გიტარისტი რამდენიმე დღე ვერ იმუშავებს და შეგიძლია, შეცვალოო.
თომასმა გამიღიმა, ტელეფონის ნომერი გამომართვა და მეორე დღისთვის დამიბარა.
ყველაფერს მოველოდი, მაგრამ ასეთ ფინალს ნამდვილად არა. მუსიკა ყოველთვის მიყვარდა, მაგრამ მუსიკით ფულის შოვნაზე არასოდეს მიფიქრია.

მეორე საღამოს, იმავე ბარში ვიჯექი ჩემს ახალშეძენილ მეგობრებთან ერთად და ვუკრავდი. მუსიკის საშუალებით შევძელი უცხო ქვეყანაში დამოუკიდებლობის მოპოვება.

ცოტაოდენი ფულიც გამიჩნდა, უფესიც აღარ მრცხვენოდა და სრულფასოვან ადამიანადაც ვიგრძენი თავი...
თქვენ ალბათ იმ ახალგაზრდა ქალის ამბავიც გაინტერესებთ, რომელიც ბარში გავიცანი, სანამ `მუსიკოსობას~ დავიწყებდი. ერთხანს კი ვხედავდი დარბაზში, მშვენივრად ცეკვავდა, მერე თვალთახედვიდან გაქრა. გული დამწყდა, რომ დავკარგე და ბარიდან ცოტა არ იყოს, უხალისოდ გამოვედი, თანაც საკმაოდ ციოდა. ქუჩაში კაციშვილის ჭაჭანება არ იყო. მანქანებიც კანტიკუნტად მოძრაობდნენ. ფეხით გავუყევი გზას, ჩემი მასპინძლის სახლი ახლოს იყო.

მოულოდნელად შევნიშნე, რომ კაფეს მახლობლად მდგომი მანქანიდან ახალგაზრდა ქალი გადმოვიდა და ღიმილით პირდაპირ ჩემკენ წამოვიდა.
_ შენ ხარ?! _ სიმართლე გითხრათ, მართლა გამიკვირდა: ჩემ წინ კაფეში გაცნობილი ტერეზა იდგა!
_ დიახ, მე ვარ...
_ რატომ არ მითხარი, რომ მუსიკოსი ხარ? თანაც ძალიან მგრძნობიარედ მღეროდი. საინტერესოა, ასე უკრავს ყველა რუსი ემიგრანტი?
_ მე რუსი არ ვარ, ქართველი ვარ! _ ვუპასუხე გაღიზიანებულმა.
_ ჰო, კარგი, ნუ ბრაზობ, აწი მეცოდინება. ქართველები ვინ ყოფილხართ!..
_ ჩემზე უკეთესებიც არიან. ნახავ, როცა თბილისში ჩამოხვალ. _ წასვლა დავაპირე.
_ სანამ თბილისში დამპატიჟებ, მანამდე მე მინდა, მიგიწვიო ჩემს ვილაში. აქვე, ქალაქგარეთ არის, _ ხელკავი გამომდო და მანქანისკენ წამიყვანა.

მეც გავყევი.
იმ დღესვე (უფრო სწორად, გამთენიისას) გავიცანი ტერეზას მთელი ოჯახი: მამა, დედა, ორი ძმა და მასთან ნაჩხუბარი ქმარი, დევიდი. მართალია, ტერეზასთან ჩემი ურთიერთობა, ქმართან მისი შერიგებით დასრულდა (დევიდს ჩემს დანახვაზე გაახსენდა, რომ ტერეზა ქვეყანას ერჩივნა), მაგრამ მასთან ურთიერთობამ ევროპელი ქალების ხასიათში ჩამახედა, რაც შემდეგ, სხვა ქვეყნებში არაერთხელ გამომადგა.
მოკლედ, იმ დღიდან შვედეთში უკვე ორი ახლობელი ოჯახი მყავდა... დღემდე, საქართველოში ვეპატიჟები, ისინი კი _ შვედეთში მიწვევენ...
იმ ხუთი თვის განმავლობაში, რაც შვედეთში დავყავი, ბევრი საინტერესო ამბავი გადამხდა თავს. მაგრამ ყველაფერს მომცრო წიგნის ფურცლებზე ვერ დატევ...

ერთხანს მუსიკით ვირჩენდი თავს, მაგრამ ეს არასტაბილური სამუშაო იყო. სხვა მუდმივ სამსახურსაც ვერ ვშოულობდი, თან გულიც უცხო ქვეყნებისკენ მიმიწევდა... ჩემი ვიზის დროც იწურებოდა. კი შემეძლო, გამეგრძელებინა, მაგრამ არ მოვინდომე. მინდოდა, სხვა ქვეყანაში წავსულიყავი. ჰოდა, ერთ მშვენიერ დღეს, მადლობა გადავუხადე ჩემს მასპინძელს და შვედეთიდან გავემგზავრე...


რა შესძინა
დანიამ მსოფლიოს

შვედეთიდან კი მივდიოდი, მაგრამ სად _ ვერ გადამეწყვიტა. ამაში ჩემი ერთ-ერთი იქაური მეგობარი, თომასი დამეხმარა.

იგი დედით დანიელი იყო. ძალიან უყვარდა ბაბუა და ხშირადაც მიდიოდა მასთან. ერთ დღესაც, გამგზავრების სამზადისში რომ იყო, ჩავეძიე:
_ თომას, სად მიდიხარ?
_ ბაბუა მომენატრა, დიდი ხანია არ მინახავს, _ მიპასუხა.
_ რამდენი წლისაა ბაბუაშენი?
_ იქნება ასე, 75-ის... _ თან დასძინა: _ არა მგონია, მასზე მეტად ვინმე მიყვარდეს ამ ქვეყანაზე.
მის სიტყვებში ოდნავადაც არ შემპარვია ეჭვი _ დანიელს სიხარულისგან თვალები უბრწყინავდა.
_ მერე, არ გამაცნობ?
_ პრობლემას ვერ ვხედავ, წამომყევი და გაიცანი.
ასე გადაწყდა ჩემი შემდგომი მარშრუტი.
ერთი კვირის თავზე, სტოკჰოლმიდან ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთით, მსუბუქი მანქანით 6 საათი ვიარეთ, შემდეგ, კიდევ 2 საათი _ ბორნით და დანიის დედაქალაქ კოპენჰაგენში ამოვყავით თავი.
ჩვევად მექცა _ სანამ რომელიმე ქვეყანაში ჩავალ, გემში ან თვითმფრინავში მის შესახებ პატარა ბროშურებს ვიძენ და გულდასმით ვეცნობი.
ამ მიწაზე ჯერ კიდევ 100 ათასი წლის წინ ცხოვრობდნენ ადამიანები, მაგრამ ბოლო გამყინვარების შემდეგ, სიცოცხლე პრაქტიკულად შეწყდა. მერე კი, როცა ყინულმა დნობა დაიწყო და ბალახის საფარი გამოჩნდა, ჩრდილოეთიდან ირმის ჯოგები წამოვიდნენ. ჯოგებს მომთაბარე მონადირე ტომები მოჰყვნენ...

დაახლოებით ჩვენი წელთაღრიცხვის X საუკუნეში, დანიელმა და სხვა სკანდინავიელმა ვიკინგებმა ევროპის სანაპიროებზე საომარი მოქმედებები გააჩაღეს. 1016 წელს მათ დაიპყრეს ინგლისი, მოგვიანებით დაპყრობილი სამფლობელო გააფართოეს და გერმანიის ტერიტორიაც მიიერთეს. 1397 წელს, დანიამ, შვედეთმა და ნორვეგიამ ერთიანი სახელმწიფო შექმნეს. შუა საუკუნეებში ეს ქვეყნები ერთმანეთს წაეკიდნენ და დანიამ საკმაოდ დიდი ტერიტორია დაკარგა. დღევანდელი ქვეყნის საზღვრები კი, საბოლოოდ, 1920 წელს დაადგინეს. სახელოვანი ვიკინგების დღევანდელ შთამომავლებს აღარ ესაჭიროებათ ვინმეს შეშინება ტრადიციული რქიანი ჩაფხუტებითა და უზარმაზარი ხმლებით: დღეს მათი ძირითადი იარაღი, პერსონალური კომპიუტერები და ცივილიზაციის უამრავი სხვა მონაპოვარია.
დანიელებმა მსოფლიოს აჩუქეს: გენიალური ფიზიკოსი ნილს ბორი, მეზღაპრე ჰანს ქრისტიან ანდერსენი, გამოჩენილი ფეხბურთელები და სახელოვანი არქიტექტორები. საყოველთაოდ ცნობილია დანიური ლუდი `თურბო~ და ტკბილი დანიური ორცხობილები, რომლებიც რკინის ლამაზ ყუთებშია ჩაწყობილი.



კოპენჰაგენი
გზაში თომასს ვკითხე:
_ მამა შვედი გყავს, დედა _ დანიელი, სად გირჩევნია ცხოვრება?
_ რა თქმა უნდა, შვედეთში.
_ რატომ?
_ როგორ გითხრა... შვედეთში ცხოვრება დინამიკურია, დანიაში კი, თითქოს ერთ ადგილზე დგას, ყველგან სიწყნარეა გაბატონებული...
_ მერე, რა სჯობს სიმშვიდეს!
_ რაღაც ვერ აგიხსენი კარგად.

მოგზაურის დღიურები

გაეცნობი ქვეყანას და შენ თვითონ მიხვდები.
ნავსადგურში გადასვლისას, ჩვევისამებრ, პასპორტი და ვიზა მოვამზადე. ყველა საბუთი წესრიგში მქონდა, მაგრამ ყოველთვის, როდესაც საზღვარზე გადავდივარ, გულში რაღაც `მიღიტინებს~ ხოლმე... თუმცა ამჯერად, ნავსადგურიდან ისე გამოვედით, კაციშვილს არ გავუჩერებივართ _ არც მებაჟე და არც პოლიციელი შეგვხვედრია.
_ თომას, გამაგებინე, რა ხდება _ სად არიან მებაჟეები?
_ რომელი მებაჟეები?! შენ რა, რაიმე ნაწარმი ჩამოიტანე?.. _ გაიღიმა მან.
_ ნაწარმი არა, მაგრამ საზღვარი ხომ გადმოვლახეთ.
_ ნუ ნერვიულობ, ამაზე უკვე შვედეთის მთავრობამ იზრუნა.

აი, რუსეთიდან რომ ჩამოსულიყავი, მაშინ კი შეხვდებოდი ფორმიან კაცს...
1993 წელს ევროკავშირი შექმნილი არ იყო, მაგრამ სკანდინავიის ქვეყნებს შორის საზღვრები პრაქტიკულად აღარ არსებობდა.
დანიაში 5 მლნ ადამიანი ცხოვრობს, აქედან 1,7 მლნ _ დედაქალაქში. კოპენჰაგენი ერთ დიდ სათამაშო მოედანს ჰგავს, რომლის ყველა კუთხეში საოცრად სასიამოვნო ატმოსფეროა გამეფებული. იქაურები უსაზღვროდ ზრდილობიანები არიან. ქალაქის მოედნები და ტროტუარები ქვაფენილით არის მოკირწყლული. ასფალტს იქ მხოლოდ საავტომობილო გზებზე აგებენ.
დანიელები ამაყობენ მეფით _ კრისტიან IV-ით. ყოველ ნაბიჯზე გაიგონებ: კრისტიანმა ააშენა ეს, კრისტიანმა ააშენა ის... მრავალსართულიანი კოშკიდან, რომელიც ჭადრაკის ფიგურას _ ეტლს ჰგავს, მთელ ქალაქს შეგიძლია გადახედო, კარგ ამინდში კი, შვედეთის სანაპიროსაც დაინახავ.


ქალაქი იშვიათი სილამაზით გამოირჩევა. მინიმუმამდეა დაყვანილი თანამედროვე ურბანიზაციის ერთ-ერთი ნიშანი _ ბეტონი და მეტა¬ლოკონსტრუქციები და თვალში საცემია აგურის სახლების სიჭარბე. ქალაქში შუა საუკუნეების ატმოსფეროა შენარჩუნებული. თვალს ახარებს უმაღლესი დონის არქიტექტურა, რომელიც XVIII და XIX საუკუნეებს მიეკუთვნება. გეოგრაფიული მდებარეობით კოპენჰაგენი ყოველთვის ჩრდილოეთ ევროპის ცენტრალური ნავსადგური იყო. საზღვაო პროდუქციით ვაჭრობა დღესაც ძირითად საქმიანობას წარმოადგენს ქალაქისთვის. იქ განვითარებულია გემთმშენებლობა, მანქანათმშენებლობა, კვების მრეწველობა და ლუდის წარმოება.
კოპენჰაგენის უნივერსიტეტი 1479 წელს დაარსდა.

იქაური სამეფო ბიბლიოთეკა, რომელიც 1673 წელს შეიქმნა ყველაზე ძველია სკანდინავიაში. დანიის სამეფო აკადემია 1742 წლიდან მოქმედებს, ქალაქში ბევრი მუზეუმი და სამხატვრო გალერეაა. დიდი პოპულარობით სარგებლობს ხელოვნების აკადემია. მოქმედებს 3 სიმფონიური ორკესტრი, საბალეტო დასი და თეატრები. მთელი ეს ინფორმაცია მოვაგროვე იმ ორ დღეში, რომელიც მე და თომასმა ქალაქში გავატარეთ. თომასის ბაბუა დედაქალაქიდან 200 კილომეტრის დაშორებით ცხოვრობდა. ჩემმა მეგობარმა, იმისათვის, რომ კოპენჰაგენი კარგად დამეთვალიერებინა, თავის ნათესავთან მიმიყვანა.

ბუნებრივია, გიდობას თომასი მიწევდა.
თომასის ბაბუა, კურტი 75 წლის კვალობაზე საკმაოდ მხნედ და ახალგაზრდულად გამოიყურებოდა. იგი ფერმერი გახლდათ. რაც თავი ახსოვდა, მხოლოდ ამ საქმით იყო დაკავებული. 4 ფერმას ფლობდა, სადაც 1000 სულამდე პირუტყვი ჰყავდა. სახელმწიფოს, რძესა და რძის პროდუქტებს აბარებდა. საკმაოდ შეძლებულად და კომფორტულად ცხოვრობდა. ერთი დარდი აწუხებდა მხოლოდ: 3 შვილი ჰყავდა _ ორი ქალიშვილი და ვაჟი.

ქალიშვილები გათხოვდნენ, ერთი შვედეთში, მეორე კი _ დანიის ჩრდილოეთ ნაწილში. ვაჟიც დაცოლშვილდა და კოპენჰაგენში დასახლდა. მამის ხვეწნას _ მშობლიურ დაბაში დარჩენილიყო, არად აგდებდა და ბერიკაცს ნაშრომი წყალში ეყრებოდა. მეუღლე 15 წლის წინ გარდაცვლოდა და მარტო დარჩენილიყო თავის უზარმაზარ სამფლობელოში.
შვილიშვილებზე გიჟდებოდა, გამორჩეულად თომასი უყვარდა. თომასიც არ ჩამორჩებოდა სიყვარულში. მათი შეხვედრა საოცრად გულისამაჩუყებელი იყო. მეც საკმაოდ თბილად მიმიღო.
თომასმა იცოდა ჩემი გეგმების შესახებ, ის, რომ სტაბილურ სამუშაოს ვეძებდი და ნებისმიერ საქმეს მოვკიდებდი ხელს.

სამსახურზე ლაპარაკს რომ დავიწყებდი, თომასი მაჩერებდა და მეუბნებოდა _ პურის ფულს ხომ შოულობ, მეტი რაღა გინდა?! მიდი, დრო ატარეო. მე ვპასუხობდი _ შენ რა გიჭირს, აწყობილი ქვეყნის მოქალაქე ხარ, რომ არ იმუშაო, მთავრობა შენზე მაინც იზრუნებს-მეთქი... ბოლოს, ბაბუას სთხოვა, რაიმე საქმე გამოენახა ჩემთვის და ისიც სიამოვნებით დასთანხმდა.
ამრიგად, დანიაში ჩასვლის პირველსავე კვირას, სამსახური ვიშოვე. ჩემი მუშაობა კანონის დარღვევად ითვლებოდა, მაგრამ ვიცოდით, არავინ მოვიდოდა ფერმაში იმის საკითხავად _ რატომ მუშაობს ეს კაციო (ბოლოს და ბოლოს, იმას ვიტყოდი, ხანში შესულ მეგობარს ვეხმარები-მეთქი). ბაბუა კურტმა თავისი ოთხი ფერმიდან ერთ-ერთი ჩამაბარა. 150-მდე ძროხისთვის უნდა მომევლო. დილის 5 საათზე უნდა ავმდგარიყავი, მომეწველა საქონელი (ეს პროცესი, რა თქმა უნდა, ავტომატიზებულია), რასაც 3-4 საათს ვანდომებდი.

შემდეგ, საქონელს საძოვარზე გავუშვებდი, მე კი რძეს ვანაწილებდი ბიდონებში. ორ დღეში ერთხელ მის წასაღებად რძის კომპანიიდან სპეციალური სატვირთო ავტომობილი მოდიოდა. ჩემს მოვალეობაში კიდევ, სადგომის დასუფთავება შედიოდა. ყველა ამ საქმეს დაახლოებით დღის პირველი საათისთვის ვამთავრებდი და საღამოს 6 საათამდე თავისუფალი ვიყავი. 7 საათისთვის საქონელი ფერმაში ბრუნდებოდა და ისევ უნდა მომეწველა. სამუშაო დღეს, ფაქტობრივად, 11-12 საათზე ვამთავრებდი. ამ სამუშაოსთვის ბაბუა კურტი კვირაში 1.000 დანიურ კრონს (რაც 200 ამერიკულ დოლარს უტოლდებოდა) მიხდიდა, 3 კვირაში ერთხელ, 2 უქმე დღე მქონდა.
ფერმა საკმაოდ კეთილმოწყობილი გახლდათ.

საკვები და რძის პროდუქტები თავზე საყრელი მქონდა. ერთი ეს იყო, რომ მარტო ვცხოვრობდი: უახლოეს დასახლებულ პუნქტამდე 5 კილომეტრი იყო და ცხადია, მოწყენილობას მაინც ვგრძნობდი. შეიძლებოდა, მთელი კვირა ისე გასულიყო, რომ სატვირთო მანქანის მძღოლის გარდა, არავინ მენახა... დასვენების დღეებში, თვითონ ბაბუა კურტი მცვლიდა ან სხვა ფერმიდან რომელიმე მუშას მიგზავნიდა... მანამდე მთელი ცხოვრება ქალაქში, ასფალტზე მქონდა გატარებული, მაგრამ ახლა, გამოცდილი ფერმერივით უზარმაზარ მეურნეობას ვუძღვებოდი. სულ იმას ვფიქრობდი _ ნეტავ, დედაჩემს ერთი თვალით მაინც დაანახვა, რა შრომისმოყვარე შვილი ჰყავს-მეთქი...
უქმე დღეები ჩემთვის დიდი ზეიმი იყო. დანიაში იმდენი ველოსიპედია, რამდენიც ავტომანქანა, შეიძლება _ მეტიც.

ასაკის მიუხედავად, ყველა ველოსიპედს დააქროლებს. გზები ორ ნაწილად არის გაყოფილი _ საავტომობილო და საველოსიპედო.

მოგზაურის დღიურები

საველოსიპედო ბილიკებზეც შუქნიშნები და საგზაო მაჩვენებლებია დამონტაჟებული. მეც შევიძინე ორბორბლიანი `მეგობარი~ და ექსკურსიებს ვაწყობდი: დილით ავიღებდი რუკას, სასურველ დასახლებას ან ქალაქს ავირჩევდი, დავადგენდი მარშრუტს და ღიღინ-ღიღინით გავუდგებოდი გზას.
გზები ერთნაირად ხარისხიანია ქალაქში და ქალაქგარეთ. ისეთი სისუფთავეა, წვიმიან ამინდშიც კი მანქანას საერთოდ არ ეტყობა ჭუჭყი. შევამჩნიე, რომ სოფლად გზების გაყოლებაზე საქონელი ბალახს კი ძოვს, მაგრამ გზაზე არ გადმოდის.

ვიფიქრე _ ნუთუ აქაური ძროხები ჩვენსაზე ჭკვიანები არიან-მეთქი?.. თურმე სხვა რამეში ყოფილა საქმე: უბრალოდ, ყოველი გზის გასწვრივ, ნახევარი მეტრის სიმაღლეზე ელექტრომავთულია გაჭიმული, რომელშიც დაბალი ძაბვის დენი გადის.
დანიაში, ფაქტობრივად, არ იგრძნობა განსხვავება სოფელსა და ქალაქს შორის. მრავალსართულიანი სახლებიც ნაკლებად შეგხვდებათ. ყველა სოფელში, როგორც წესი, არის სტადიონი, ბიბლიოთეკა, ერთი დიდი უნივერმაღი, სადაც პრაქტიკულად ყველაფერს შეიძენ, ავტოგასამართი სადგური და პატარა ეკლესია სასაფლაოზე. ქვეყანაში არ არსებობს ერთიანი ენერგოსისტემა _ თითოეულ დასახლებას საკუთარი ელექტროსადგური აქვს. დასახლებაში რომ შედიხარ, ისეთი შთაბეჭდილება გექმნება, თითქოს იქ არავინ ცხოვრობს _ `ბირჟა~ არ არსებობს და ადამიანების გასაცნობად, დღისით სტადიონზე, საღამოს კი _ დისკოტეკაზე უნდა წახვიდე.

სპორტიც და ცეკვაც დანიელებს ძალიან უყვართ...
ბაბუა კურტს 40-იან წლებში გამოშვებული გერმანული `ოპელი~ ჰყავდა. თვითონ იშვიათად იყენებდა _ ფერმებს შორის ველოსიპედით სიარულს ამჯობინებდა. სამაგიეროდ, ჩემთვის მანქანის თხოვებაზე უარი არასოდეს უთქვამს. მეც ვსარგებლობდი მისი სიკეთით და კოპენჰაგენში დავდიოდი ხოლმე მანქანით. ერთი სიტყვით, ველოსიპედისა და მანქანის საშუალებით, მთელი დანია თუ არა, ნახევარი მაინც შემოვიარე.

დანიელები
ენის ბარიერი ქვეყანაში თითქმის არ არსებობს. ინგლისური, პრაქტიკულად ყველამ იცის. დანიელები ქერათმიანი, მაღალი და საკმაოდ სიმპათიური ხალხია, საკუთარ თავს დანებს ეძახიან.

სავსებით საფუძვლიანად, თავს ვიკინგების შთამომავლებად თვლიან. დანიელთა ორ მესამედს მაინც, სხეულზე სვირინგები აქვთ. ეს საქმე აქ ხელოვნების დონემდეა აყვანილი. წელიწადში ორჯერ იმართება კონკურსი _ ვის უფრო მაღალმხატვრული სვირინგი აქვს. გამარჯვებულის ფოტო მეორე დღეს გაზეთების პირველ გვერდებზე იბეჭდება.
დანიელ ახალგაზრდა ქალებსა და გოგონებს პარლამენტი და პოლიტიკა არ აინტერესებთ. სამაგიეროდ, უყვართ ცეკვა, არაყი ფორთოხლის წვენით და ეგზოტიკური ქვეყნებიდან ჩამოსული მამაკაცები... ქალიშვილების უმრავლესობა გარუჯული დადის და მუდამ გამომწვევად გიღიმის.

ყოველ შემთხვევაში, მე შემექმნა ასეთი შთაბეჭდილება და ეს მსიამოვნებდა... მკვდარი უნდა იყო, რომ ღამის ბარში დაჯდე და იქ რომელიმე სიმპათიური გოგონა ვერ `შეაბა~. თუ ამას თავად ვერ მოახერხებ, ცოტა ხანში ვინმე თვითონ მოგიჯდება მაგიდასთან და თავგზას აგიბნევს. თუ ჯიბეში ფული არ გაქვს, არც ეგ არის დიდი უბედურება _ შენს ხარჯსაც გადაიხდის და დილამდე ან შენსავე მანქანაში `დაგათრობს~, ან სულაც, თავის საძინებელში...
ასეთი ურთიერთობა სამიოდე დღე ან შეიძლება, მთელი კვირაც გაგრძელდეს, მერე კი, უეცრად წყდება. როგორც არ უნდა გააპროტესტო, იმ გოგოს ვერაფრით დაიბრუნებ. ძალიან მიკვირდა, ვერ გამეგო, რა ხდებოდა და ერთხელ თომასთან გამოვხატე ჩემი გაოცება:
_ ვერაფერი გავუგე დანიელ ქალებს: ან მე ვარ კრეტინი, ან ისინი ვერ არიან მთლად კარგად...
_ აქ არაფერია გასაკვირი.

დანიელ ქალებს უყვართ სექსი, ამას არც მალავენ, მაგრამ მათი აზრით, ყველაფერს ზღვარი უნდა დაუდო: სექსი სიყვარულში გადავა, სიყვარული _ სერიოზულ ურთიერთობაში, მათ კი სერიოზული ურთიერთობა სულაც არ იზიდავთ...
_ ეს როგორ?
_ როგორ და, როდესაც სერიოზულად შეგიყვარდებათ ერთმანეთი, დაქორწინებას მოინდომებთ. მერე შენ გახდები დანიის მოქალაქე. უმეტეს შემთხვევაში, შენნაირი `მოქალაქეები~, საბუთს რომ ჩაიგდებენ ხელში, თავიანთ მეორე ნახევრებს ტოვებენ და სამშობლოში ბრუნდებიან. მერე ამისთვის ქალებს მთავრობა პასუხს აგებინებს. გაიგე?..
დანიელები კანონმორჩილი ხალხია. კონფლიქტური სიტუაცია, სადაც პოლიციის ჩარევა გამხდარა საჭირო, ძალიან იშვიათად მინახავს. ყველაზე დიდი საშიშროება კოპენჰაგენის ღამის ქუჩებში, კაიფში მყოფ ჰიპთან შეხვედრაა _ თუმცა, ის ზრდილობიანად გთხოვს ცოტა ფულს თავისი მორიგი დოზისთვის.

კიდევ შეიძლება, მათხოვარი შეგხვდეს. მათხოვრები იქ რკინის ჯამებით ხელში თავისთვის დგანან და მშვიდად საუბრობენ _ იფიქრებ, ეს საქმე მათთვის უბრალო გართობააო...
დანიელები სანიმუშოდ იხდიან გადასახადებს, რომლებიც საკმაოდ მაღალია. საბიუჯეტო თანხების დიდი ნაწილი სოციალურ პროგრამებზე, მათ შორის, უმუშევართა შენახვაზე მიდის. ასეთი სისტემა ბევრ უსაქმურს ბადებს: მაღალანაზღაურებადი სამსახურის შოვნა საკმაოდ ძნელია, არაკვალიფიციურ მოსამსახურეს კი იმდენს უხდიან, რომ გადასახადების დაფარვის შემდეგ რაც დარჩება, უმუშევრის შემწეობაზე ნაკლებია. ბუნებრივია, ადამიანი, რომელიც დიდი შრომისმოყვარეობით არ გამოირჩევა, უმუშევრობას ამჯობინებს: შემწეობა, საშუალო დონეზე უკეთესად ცხოვრებისთვისაც კი სავსებით საკმარისია.
ამ კატეგორიის ხალხი ბილიარდის თამაშისა და ლუდის სმის გარდა არაფერს აკეთებს. რა თქმა უნდა, მთავრობა ამ პრობლემის გადაჭრაზეც ფიქრობს.

უკვე გამოიცა კანონი, რომლის თანახმადაც, რაც უფრო დიდხანს ცხოვრობს კაცი უმუშევრის შემწეობაზე, მით უფრო უმცირდება თანხა. თუმცა, ის ელემენტარული საყოფაცხოვრებო პირობების მოსაწესრიგებლად მაინც საკმარისია და ამდენად, საკმაოდ მშვიდადაც აცხოვრებს უქნარას.
დანიის ჰუმანური პოლიტიკით კარგად სარგებლობენ იმიგრანტები, რომლებიც, როგორც წესი, სულაც არ გამოირჩევიან კანონმორჩილებით, რაც ხშირად, ფიქტიურ ქორწინებაში ვლინდება. ეს იქ დიდ დანაშაულს წარმოადგენს: დანიის მოქალაქე ამისთვის მკაცრად ისჯება _ შეიძლება, 5 წლამდე პატიმრობა მიუსაჯონ, უცხოელს კი, ქვეყნიდან აძევებენ და სამუდამოდ უკრძალავენ ჩამოსვლას.

უცხოეთში კარგია, მაგრამ
სახლი მუდამ გენატრება
მაისიც დადგა. ფერმა, სადაც ვცხოვრობდი, მწვანეში იყო ჩაფლული. მინდორში ფეხშიშველი დავდიოდი და მიხაროდა. ბაბუა კურტი დამიძმაკაცდა.

თავიდან, თუ კვირაში ერთხელ დამხედავდა, ახლა დღეგამოშვებით მოდიოდა.

მოგზაურის დღიურები

მოიტანდა ერთ ბოთლ არაყს, ჩამოვსხდებოდით მდელოზე, გავშლიდით პატარა სუფრას და ვსაუბრობდით. თავიდან ვერაფერს ვუგებდი _ ინგლისურად ცუდად ლაპარაკობდა, მაგრამ მერე ყური შევაჩვიე.
_ ახლა კარგია საქართველოში, არა? _ მკითხა ერთხელ კურტმა. საქართველოზე იმდენი რამ მქონდა მისთვის მოყოლილი, უკვე როგორც კარგად ნაცნობ ქვეყანაზე, ისე მელაპარაკებოდა.
_ ეეჰ... კარგია, ძალიან კარგი... _ სევდიანად ვუპასუხე.
_ წასვლას მალე აპირებ?
_ წავალ, აბა რას ვიზამ.
_ დარჩი აქ, კარგ გოგოს გაგაცნობ, ცოლად მოიყვან და ჩემი მეზობელი იქნები, _ კურტს არაყი მოჰკიდებოდა.
_ მერე, მთელი ცხოვრება ძროხები ვმწყემსო?
_ დიდი რამე, მე რა, მთელი ცხოვრება ამას არ ვაკეთებ? _ ხმაში წყენა შეეპარა ბერიკაცს.
მივხვდი _ უტაქტოდ მომივიდა, ჭიქა ავიღე და კურტი ვადღეგრძელე:
_ ბაბუა კურტ, მაპატიე, ცოტა გაღიზიანებული ვარ...

ჩემი სახლი მენატრება... გაგიმარჯოს, კარგად იყავი და იდღეგრძელე!
ესიამოვნა და გულში ჩამიკრა.
უკვე მეორე წელი იყო, რაც თბილისიდან ვიყავი წამოსული. ზოგჯერ სევდიანი ფიქრები მიპყრობდა _ რა მინდოდა აქ? რასაც აქ ვაკეთებ, საქართველოში ვერ გავაკეთებდი? ძროხები არ გვყავს თუ საქმე არ არის საკეთებელი?.. აღარ ვიცოდი, როგორ მოვქცეულიყავი...
ექვსთვიანი ვიზის დრო გამდიოდა. მის გასაგრძელებლად პოლიციის განყოფილებაში უნდა მივსულიყავი. კურტთან ერთად 3 საათი მოვუნდი პოლიციის შენობის პოვნას.

ვისაც არ ვკითხეთ, ზუსტად არავინ იცოდა, სად იყო: დანიაში თუ რაიმე გაკლია თვალში, ეს ფორმიანი კაცია. პოლიციელები სამოქალაქო ფორმით დადიან, თვალში არავის ეჩრებიან, სამაგიეროდ, უმალ კონფლიქტის ადგილზე ჩნდებიან. ერთი სიტყვით, თუ არაფერი დააშავე, შეიძლება სიკვდილამდე ვერც შეხვდე პოლიციელს...
პოლიციის ერთსართულიან შენობაში ისეთი სიხარულით მიმიღეს, თავი პრეზიდენტი მეგონა. ბოლო 4 თვის განმავლობაში ერთადერთი კაცი ვიყავი, ვინც განყოფილება `შეაწუხა~. 2 საათი მომიწია იქ ყოფნამ _ ყავაც დამალევინეს და საქართველოზე ლექციაც წამაკითხეს. მე რომ არ `მეძალა~, ალბათ უფრო დიდხანსაც არ გამომიშვებდნენ...
მთელი ისტორიის მანძილზე, დანიაზე რამდენჯერმე გადაიარა იმიგრაციის ტალღამ.

შუა საუკუნეებიდან, სკანდინავიის სანაპიროებზე თავშესაფარს პოულობდნენ ჰოლანდიელები, გერმანელები, ბოშები. XX საუკუნეში რუსეთიდან წამოვიდნენ ებრაელები, 1956 წელს _ უნგრელები. 60-იან წლებში ალაპარაკდნენ იაფ მუშახელზე, რომელიც თურქეთიდან, პაკისტანიდან და ჩრდილოეთ აფრიკიდან შემოდიოდა. მაშინ ყველა დანიელი პოლიტიკოსი ამ მოვლენას დადებითად აფასებდა. მაგრამ 70-იან წლებში თავში შემოირტყეს ხელი და მკაცრად `ჩაკეტეს~ საზღვრები. იმ პერიოდში ასეთი ანეკდოტიც კი იყო გავრცელებული:
_ რა მოხდება, ატომური ბომბი რომ ჩამოაგდონ ანკარაში?
_ არაფერიც არ მოხდება _ ყველა თურქი უკვე კოპენჰაგენშია!..
პირველი იმიგრაციული ტალღის დროს, ქვეყანაში 10 ათასამდე მუსლიმანური ოჯახი დასახლდა. მეორე ტალღა 80-იან წლებში, ახლო აღმოსავლეთში ახლად გამწვავებული სიტუაციის გამო წამოვიდა.

ქვეყანა აივსო ლტოლვილებით, რომლებიც მოდიოდნენ ლიბანიდან, ირანიდან, ერაყიდან. შემდეგ მათ მოჰყვნენ იმიგრანტები სომალიდან და იუგოსლავიიდან. ქვეყანაში ისლამური კულტურის ინტენსიური გავრცელება დაიწყო.
მუსლიმანური ოჯახები არ ექვემდებარებიან ინტეგრაციულ პროცესებს, რაც დიდ უკმაყოფილებას იწვევს მთავრობაში. მუსლიმანების შესახებ დისკუსია დანიელთა შორის დაუსრულებლად მიმდინარეობს. როცა მუსლიმანებზე ლაპარაკობენ, სიტყვა `უცხოელებს~ ხმარობენ, მაგრამ ყველამ იცის, ვინ იგულისხმება. მახსოვს, ერთ-ერთი გამოსვლის დროს დანიის შინაგან საქმეთა მინისტრს წამოსცდა: `რატომ არ გვაქვს პრობლემა ვიეტნამელებთან ან შრი-ლანკელებთან? იმიტომ, რომ მათ უნდათ ჩვენს საზოგადოებაში ინტეგრირება, მუსლიმანებს კი _ არა!~
დღეს დანიის მოსახლეობაში უცხოტომელთა რაოდენობა 7%-ს აღწევს. ბოლო 30 წლის განმავლობაში მათი რიცხვი 7-ჯერ გაიზარდა.

სტატისტიკოსთა გამოთვლებით, 2020 წელს, უცხოელთა რაოდენობა 14%-ს მიაღწევს.
დანიაში ყოფნისას, დიდი მონდომებით ვეძებდი ჩვენს თანამემამულეებს. სამწუხაროდ, მხოლოდ რუსებს, უკრაინელებსა და სომხებს ვხვდებოდი. ერთხელ, თბილისში რომ დავრეკე, მითხრეს, რომ ჩემი თანაკლასელი, ფიზიკოსი ზაზა ჯალიაშვილი კოპენჰაგენში სამეცნიერო სიმპოზიუმზე უნდა ჩამოსულიყო. სამწუხაროდ, სულ რაღაც 3 დღე ყოფილა და ეს მხოლოდ მისი წასვლის შემდეგ გავიგე. სამაგიეროდ, შევიტყვე, რომ ქართველთა სამეცნიერო ნაშრომს დიდი მოწონება ხვდა წილად: თითქმის ყველა სამეცნიერო ჟურნალში ქართველი სპეციალისტების ფოტოსურათები იყო დაბეჭდილი, მეცნიერებათა აკადემიაში კი მათთვის დიდი ბანკეტიც გაუმართავთ. გახარებული ვიყავი, დამქონდა ეს ჟურნალი და ყველა ნაცნობს ვუჩვენებდი. კურტს კი ნიშნის მოგებით ვუთხარი _ აი, ხომ ხედავ, ქართველები დანიაში მარტო ფერმაში სამუშაოდ როდი ჩამოდიან-მეთქი...
ჩემს გაგრძელებულ ვიზასაც დრო გასდიოდა.

მეტად აღარც გამიგრძელებდნენ. სიტყვამ მოიტანა და მკითხველს ერთ რჩევას მივცემ: ვინც უცხოეთში წავა, არაფრით არ უნდა დაარღვიოს სავიზო რეჟიმი, რათა მომავალში პრობლემები არ შეექმნას. ბევრი ევროპული ქვეყანა ამისთვის რეჟიმის დამრღვევს 5-10 წლით უკრძალავს ქვეყანაში შესვლას.
ამრიგად, მოვიდა დრო, როცა ეს მშვენიერი პატარა ქვეყანაც უნდა დამეტოვებინა, მე კი ჯერ ვერ გადამეწყვიტა, თბილისში დავბრუნებულიყავი თუ რომელიმე სხვა ქვეყანაში წავსულიყავი.

ცივილიზებული ქვეყნის
ჩრდილოვანი მხარეები
დანიაში, როგორც საკუთარ სახლში, ისე ვგრძნობდი თავს. არ მინდოდა ქვეყნის დატოვება, მაგრამ დარჩენაც აღარ გამოდიოდა _ სავიზო დრო მთავრდებოდა. შემეძლო დამერღვია, ვერავინ დამიშლიდა იქ ყოფნას, მაგრამ ეს სამომავლოდ არ ივარგებდა: ევროპაში ერთიანი კომპიუტერული სისტემა მოქმედებს, ყველა ინფორმაცია ნებისმიერი პირის შესახებ საყოველთაოდ ხელმისაწვდომია და თუ ერთ ქვეყანაში დაარღვევ კანონს, სხვაგან პრობლემა შეგექმნება _ რაიმე დარღვევის აღმოჩენის შემთხვევაში, როგორც წესი, უარს გეტყვიან შესასვლელ ვიზაზე...
გამახსენდა ჩემი თბილისელი ნაცნობი დათო ბაკურაძე, რომელიც 1990 წლიდან ინგლისში ცხოვრობდა. იქაურ გოგოზე იქორწინა და უკვე ორი შვილიც შესძენოდათ.

დავუკავშირდი და მოწვევის გამოგზავნა ვთხოვე, რაზეც გაურკვეველი პასუხი მივიღე: ვიზას ვერ გამოგიგზავნი, მაგრამ თუ ჩამოხვალ, შემიძლია შეგხვდეო. ასეთ პასუხს არ ველოდი, მაგრამ ვინაიდან წასვლა გადაწყვეტილი მქონდა, უკან აღარ დამიხევია.
ცნობილია _ როგორი განვითარებული და ცივილიზებული ქვეყანაც არ უნდა იყოს, ჩრდილოვან მხარეებს ყოველთვის უპოვი.

მოგზაურის დღიურები

ჰოდა, როგორღაც მოვაკვარახჭინე მიწვევის საქმე და დიდი ბრიტანეთის საკონსულოში მივედი. იქ საკმაოდ ამომწურავად დამკითხეს: ვისთან? რატომ? რა საშუალებით?.. ყველა კითხვაზე დასაბუთებული პასუხი გავეცი და ორთვიანი ვიზაც მომცეს.

მოკლე გეოგრაფიული
ექსკურსი
დიდი ბრიტანეთის კუნძულებს დასავლეთიდან ატლანტის ოკეანე აკრავს, ჩრდილოეთით _ ირლანდიისა და ჩრდილოეთის ზღვა, ევროპის კონტინენტს ლა-მანშის სრუტე აშორებს. კუნძულების დასავლეთი ნაწილი ძირითადად, მთიანია, აღმოსავლეთი კი თითქმის სულ ვაკეა, რომელიც მდინარეებით არის დასერილი. საუკუნეების განმავლობაში ეს ადგილები ტყის მასივებით იყო დაფარული.

ახლა ტყეები გაჩეხილია. როგორც `მწვანეები~ ამბობენ, ასე თუ გაგრძელდა, რამდენიმე წელიწადში დიდი ბრიტანეთი მხოლოდ ბუჩქების ამარა დარჩება.
ქვეყანაში რბილი და ტენიანი კლიმატია. წვიმიანი დღეები უმეტესად, სექტემბრიდან იანვრამდე პერიოდზე მოდის. ყველაზე `სველი~ ქალაქებია ლივერპული და მანჩესტერი _ იქ წელიწადში 220-230 წვიმიანი დღეა, მაგრამ ეს იმას არ ნიშნავს, რომ დილიდან საღამომდე განუწყვეტლივ წვიმს: ღრუბლები ძალზე სწრაფად მოძრაობს და ამინდი შეიძლება, დღეში რამდენჯერმე შეიცვალოს. საყოველთაოდ ცნობილია _ როდესაც ორი ინგლისელი ხვდება ერთმანეთს, მათი პირველი სიტყვები ამინდს ეხება.
ინგლისი კაპიტალისტური ქვეყნის კლასიკური ნიმუშია, მაგრამ დღემდე შეგიძლია მოხვდე ისეთ ადგილას, სადაც ადამიანს ფეხიც არ დაუდგამს. ასეთი ადგილები იზიდავს ტურისტებს, განსაკუთრებით ისეთებს, რომლებსაც შეუძლიათ, სათანადოდ შეაფასონ მკაცრი ბუნების სილამაზე.

ადამიანს გულგრილს არ დატოვებს იქაური განუმეორებელი ტბები. შოტლანდიაში განთქმული ტბა _ ლოხნესი ვნახე, რომელიც ნესის _ იდუმალი ურჩხულის გამოა ცნობილი მთელ მსოფლიოში.
თხილამურებისა და მთამსვლელობის მოყვარულ ტურისტებს შოტლანდიის მთები განსაკუთრებით იზიდავს. თუმცა, ყველაზე მაღალი _ 1085 მეტრის სიმაღლის მთა ბრიტანეთის კუნძულებზე _ უელსშია.
არქეოლოგიური გათხრებით დადგენილია, რომ დიდი ბრიტანეთის ტერიტორიაზე ადამიანები ჯერ კიდევ პალეოლითის ხანაში სახლობდნენ. ბევრი ინგლისური ქალაქი, ჩვენი წელთაღრიცხვის პირველ საუკუნეებში, რომაელთა მიერ არის დაარსებული. არქიტექტურაში XI საუკუნემდე, ანგლოსაქსურ-რომანული სტილი იყო გაბატონებული. მომდევნო საუკუნეებში, უკვე არქიტექტურის ყველა მიმართულება ვითარდებოდა.
დროთა განმავლობაში, დიდ ბრიტანეთში ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი (თავ-თავისი პარლამენტითა და მთავრობით) და ერთმანეთზე ურთიერთგადაჯაჭვული 4 სახელმწიფო შეიქმნა: ინგლისი, უელსი, შოტლანდია და ჩრდილოეთ ირლანდია.

თუმცა, ოთხივე ქვეყანა ერთიან სახელმწიფოდაა გაერთიანებული, რომელსაც დედოფალი, პარლამენტი და მთავრობა ჰყავს.

პირველად ლონდონში
წყნარი დანიის შემდეგ, ლონდონი ხმაურიან სტადიონს მაგონებდა. პირველი, რამაც შემაწუხა, იმის შიში იყო, როგორ გამეკვლია გზა ხმაურსა და ხალხმრავლობაში... ნავსადგურის დარბაზი პოლიციელებით იყო სავსე. ისეთი შთაბეჭდილება მქონდა, თითქოს არავინ მამჩნევდა, მაგრამ საკმარისი იყო, გავჩერებულიყავი და რამეზე დავფიქრებულიყავი, იმწუთშივე ფორმიანი კაცი ამომიდგებოდა გვერდში და თავაზიანად შემომთავაზებდა დახმარებას. პირველად დახმარება ფულის `გარჩევის~ დროს დამჭირდა: დათოსთან მინდოდა დარეკვა, ტელეფონის ავტომატთან მივედი, მაგრამ არ ვიცოდი, რომელი მონეტა უნდა გამომეყენებინა _ გირვანქა სტერლინგი, შილინგი თუ ცენტი. პოლიციელი დამეხმარა, ნომერიც კი ამიკრიბა. დათოს მეუღლემ მაცნობა _ დილამდე შინ არ იქნებაო.

რა უნდა მექნა? პირველ რიგში, თავშესაფარი უნდა მეპოვნა. კვლავ პოლიციელი დამეხმარა _ ლონდონის რუკა გამომიწოდა და სასტუმროებზე მიმითითა.
ლონდონში სასტუმროს მეტი რა არის _ გააჩნია, რომელს აირჩევ და ჯიბეში რამდენი ფული გიდევს: ზოგან ერთი ღამის გათევა 1.500 გირვანქა სტერლინგიც ჯდება. ჩემდა სამწუხაროდ, 400-ზე იაფფასიანი ვერ ვიპოვე. ამხელა თანხის გადახდის საშუალება კი არ მქონდა. ვერ გადამეწყვიტა, რა მექნა. დახმარებისთვის კვლავ პოლიციელს მივმართე. მან ტაქსების გაჩერებასთან მიმიყვანა და მძღოლებზე მითხრა _ ამათ იციან ყველაფერიო.


მსოფლიოს ქალაქების უმეტეს ნაწილში ტაქსი ყვითელი ფერისაა, ლონდონში კი _ შავი. მას ჩაბ-ს ეძახიან. ჩაბ-ი ძველებური სტილის ავტომობილია. მძღოლსა და მგზავრს შორის მინის კედელია, რომელსაც პატარა ფანჯარა აქვს. ცნობისმოყვარე და ხუმარა მძღოლი შემხვდა.
_ როგორ მოგწონს ლონდონი?
_ რა ვიცი, ჯერ ერთი საათიც არ არის, რაც ჩამოვედი.
_ საიდან ხარ?
_ საქართველოდან.
_ ლონდონში ბევრი არაბია. იმ ადგილას მიგიყვან, სადაც კომპაქტურად ცხოვრობენ, _ გამიღიმა მძღოლმა. ეგონა, გამიხარდებოდა.
_ ბოდიში, მაგრამ მე არაბი არ ვარ.

თუ შეიძლება, იქ წამიყვანეთ, სადაც სტუდენტები ცხოვრობენ და იაფი სასტუმროა.
_ ო’კეი... ნოუ პრობლემ...
სასტუმროში ყოველგვარი დაბრკოლების გარეშე მოვეწყვე. ვერ ვიტყვი, რომ კომფორტული იყო, სამაგიეროდ, 5 გირვანქა სტერლინგი ღირდა. ერთ ციცქნა ოთახში ორნი ვცხოვრობდით მე და ახალგაზრდა რუსი ივანი. ვანია ფულის საშოვნელად იყო ჩამოსული და უკვე თითქმის ერთი წელი ცხოვრობდა ლონდონში.

კმაყოფილი იყო, ამბობდა _ რაც აქ ცოტა ხანში ვიშოვე, ჩემს ორენბურგში წლების მანძილზე ვერ ვეღირსებოდიო.
თავიდანვე კარგად შევეწყვეთ ერთმანეთს. ერთი რამ აწუხებდა ვანიას _ სავიზო რეჟიმი ჰქონდა დარღვეული. მართალია, არავინ აწუხებდა, მაგრამ საიმიგრაციო სამსახურის მაინც ეშინოდა. სასტუმრო საერთო საცხოვრებელს ჰგავდა. მეპატრონე ეგვიპტელი იყო. სასტუმროს ბინადარნიც ჩემი და ივანისნაირი, სხვადასხვა ქვეყნიდან ჩამოსული ადამიანები იყვნენ.

სასტუმროს მეპატრონე, მუჰამედი ამბობდა _ მთავარია, არაფერი დააშავოთ და აქ საუკუნის მანძილზე პოლიცია არ მოვაო...
3 დღე გადაბმულად ვურეკავდი დათოს. ბოლოს, თავმოყვარეობაშელახულად ვიგრძენი თავი და რეკვა შევწყვიტე: კაცს ჩემთან შეხვედრა არ უნდა და რას ვეჩრები-მეთქი?!. გული კი დამწყდა _ რატომ უნდა მომხდარიყო ასე? ნუთუ ერთი სატელეფონო საუბრის ღირსი მაინც არ ვიყავი?!.
თავიდანვე სამსახურის ძებნა არ დამიწყია _ დათოს იმედიც მქონდა და ქალაქის დათვალიერებაც მინდოდა.
ქალაქის გაცნობა ჩაბ-ით ან ავტობუსით უნდა დაიწყო. ავტობუსების უმეტესი ნაწილი ორსართულიანია. სინამდვილეში, ლონდონი არა მარტო დიდი ბრიტანეთის, არამედ, მრავალთა აზრით, მსოფლიოს დედაქალაქია. გარდა იმისა, რომ პოლიტიკურ-ეკონომიკური და კულტურული ცხოვრების ცენტრია, როგორც ცნობილია, ის ერთ-ერთი უდიდესი ნავსადგურია ევროპაში.

მოგზაურის დღიურები

ამჟამად ლონდონში 7 მლნ ადამიანი ცხოვრობს.

ყოველწლიურად ქალაქში მილიონობით ტურისტი ჩადის.
ქალაქის ყველაზე ძველი რაიონის სახელწოდებაა ჩიტყ. ეს არის სახელმწიფო სახელმწიფოში _ თავისი პოლიციით, მერიითა და ეპისკოპოსით, რომლებიც პრაქტიკულად არ ექვემდებარებიან ლონდონის ხელისუფლებას. თავის დროზე, ზუსტად ამ ადგილიდან დაიწყო ქალაქის მშენებლობა. იქ შემონახულია ძველი ციხესიმაგრის კედლები, რომელიც ჩვენი წელთაღრიცხვით 45 წელს აშენდა. თავისი არსებობის მანძილზე ქალაქმა ბევრი ხანძარი გადაიტანა. XVII საუკუნეში მიწათმფლობელმა კრისტოფერ რენმა მიზნად დაისახა 50 სალოცავის აშენება, რომლის არც ერთი გუმბათი ერთნაირი არ იქნებოდა. მანვე ააშენა წმინდა პავლეს გრანდიოზული ტაძარი, რომელიც სიტის სიმბოლოდ იქცა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს, ამ ტაძრის გარდა, თითქმის ყველა შენობა დაინგრა, რამაც ბევრი ურწმუნო მოაქცია ქრისტეს სჯულზე...
სიტიში განთავსებულია რამდენიმე საფონდო, სასაქონლო და სანავთობო ბირჟა, დიდი ბრიტანეთის სასამართლო, მრავალი საინვესტიციო და სადაზღვევო კომპანია.¬
სიტის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ტემზის სანაპიროზე სახელგანთქმული ტაუერი დგას. ტაუერი მეფე ვილჰემ დამპყრობელმა, როგორც ციხესიმაგრე, ისე ააშენა, შემდეგ სამეფო რეზიდენცია იყო, ბოლოს კი, ციხედ იქცა. დღეს ტაუერი მუზეუმია, სადაც სამეფო საგვარეულოს რელიკვიები ინახება. ნაგებობის გვერდზე ტაუერის ულამაზესი ხიდი იწყება. როცა ხიდზე გადახვალთ, ტრაფალგარის მოედანზე მოხვდებით. იქ ადმირალ ნელსონის 60-მეტრიანი კოლონაა აღმართული, რომელზეც 1805 წლის ომისა და ფრანგულ-ესპანურ ჯარზე ინგლისელთა გამარჯვების ამბავია ასახული. ტრაფალგარის მოედნიდან ჩრდილოეთით თუ წახვალთ, ბუკინგემის სასახლესთან _ სამეფო ოჯახის რეზიდენციასთან მოხვდებით.

ზაფხულ¬ობით სასახლე ღიაა და ნებისმიერ ადამიანს თავისუფლად შეუძლია, შევიდეს და დაათვალიეროს. გამორიცხული არ არის, რომ ამ დროს, თავად დედოფალიც შეგხვდეთ.
ბუკინგემის სასახლიდან აღმოსავლეთით განლაგებულია პანთეონი, სადაც დაკრძალულია ინგლისის ყველა მეფე, უმაღლესი სასულიერო პირები და ცნობილი ადამიანები. პანთეონის მახლობლად დიდი ბრიტანეთის პარლამენტის შენობა დგას, რომელიც 1042 წელს აშენდა. თანამედროვე სახე პარლამენტმა 1840-1888 წლებში მიიღო. იმავე პერიოდში დაიდგა ცნობილი საათიანი კოშკი (Clock Tower), რომელსაც 102 მეტრის სიმაღლეზე ზარი (BigBen) ამშვენებს.
უბანი რესტორნებით არის განთქმული. იქ თავმოყრილია ღამის კლუბები, რომელთა შორისაც ნებისმიერი გემოვნების ადამიანი იპოვის თავისთვის სასურველს. უბნის ცენტრში, რომელსაც Picadily Circus-ს ეძახიან, მუსიკოსები და მსახიობები იყრიან თავს.

თუ თავის გამოჩენა გინდა, ამაზე უკეთეს ადგილს ვერსად ნახავ. თუ პროფესიონალი ხარ და შენი შესაძლებლობების გჯერა, აუცილებლად დაგიფასდება. ბევრ ხელოვანს თავისი კარიერა სწორედ იქიდან აქვს დაწყებული.
სოხოს აღმოსავლეთით მდებარე უბანს Covent Garden-ს ეძახიან. იგი ფეშენებელური მაღაზიებითა და თეატრებით არის ცნობილი. იქვეა მსოფლიოში სახელგანთქმული სამეფო ოპერის შენობა. ერთი სიტყვით, ლონდონში იმდენი რამ არის სანახავი, რამდენიმე დღე და თვეც კი ნამდვილად არ გეყოფა. გადავწყვიტე, როგორც კი თავისუფალ დროს გამოვნახავდი, სწორედ ლონდონის ქუჩებში სახეტიალოდ გამომეყენებინა.

შეხვედრა მაინც შედგა
ვანია გულღია ყმაწვილი აღმოჩნდა.

რაც იცოდა, ყველაფერი დაწვრილებით გამიზიარა. სამსახურის დაწყების რამდენიმე შესაძლო ვარიანტიც შემომთავაზა. მადლობის მეტი რა მეთქმოდა _ მისი ინფორმაციის წყალობით, ხვალინდელი დღის შიში აღარ მქონდა.
დათოსთან შეხვედრის სურვილი მაინც არ მასვენებდა. პატივმოყვარეობის ჭია მღრღნიდა. როგორც იქნა, ტელეფონით `დავიჭირე~ და შეხვედრის დროც დავთქვით. თბილისში დათო სვანეთის უბანში ცხოვრობდა.

ერთ-ერთი ქუჩური გარჩევის დროს გავიცანი. ერთი-ორჯერ სუფრასთანაც ვმსხდარვართ, კარგის გარდა, მასზე ვერაფერს ვიტყოდი. 1990 წელს, ქალაქ სტატბორდში დასახლდა, რომელიც ლონდონიდან ასიოდე კილომეტრით არის დაშორებული. 5 წელი არ მენახა.
...კარი მისმა ცოლმა გამიღო. ბევრ უცხოელს ვიცნობდი, მათ გუნება-განწყობას, ასე თუ ისე, ვგრძნობდი ხოლმე. დათოსთან შესვლისთანავე უარყოფითად განვეწყე _ რაღაც უსიამოვნო წინათგრძნობა დამეუფლა. დათო, რომ იტყვიან, `ნელ-თბილად~ შემხვდა.

გარეგნულად დიდად არ შეცვლილიყო, მაგრამ შინაგანად აშკარად სულ სხვანაირი ჩანდა. უხალისოდ მელაპარაკებოდა. მეკითხებოდა საქართველოზე, ნაცნობებზე და ერთი სიტყვაც არ წამოსცდენია თავის ცხოვრებაზე. მხოლოდ ის გავიგე, რომ ფაბრიკაში მუშაობდა ოპერატორად.
მცირე ხნის შემდეგ, როცა კონიაკმა (ჩემმა მიტანილმა) ცოტათი გამათამამა, ჩვენ შორის ასეთი დიალოგი გაიმართა:
_ დათო, შეცვლილი მეჩვენები, ისეთი არა ხარ, როგორიც თბილისში იყავი.
ირონიულად შემომხედა:
_ რა, არ მოგწონვარ?
_ არა, უბრალოდ, მოტეხილი მეჩვენები.
_ შენც ასეთი იქნებოდი, ჩემს ადგილას. დავიღალე.... დავიღალე ყველაფრისგან.

მომბეზრდა _ ყველას ჩემგან რაღაც უნდა, დახმარებას მთხოვენ... ჰგონიათ, რომ მილიონებს ვაკეთებ და თავზე გადამდის. თბილისიდან მაწუხებენ, აქაც არ მასვენებენ. აღარ შემიძლია, გამოვიფიტე...
უხერხულად ვიგრძენი თავი:
_ კარგი, დამშვიდდი, ყველაფერს მოევლება.
_ ახლა არ მითხრა, `ისე~ მოვედიო... დავიჯერო, სამსახურის შოვნას არ მთხოვ?.. _ ნერვიულობისგან დათოს თვალები დაუწვრილდა.
სისხლი თავში მომაწვა, მაგრამ თავი მოვთოკე:
_ საიდან მოიტანე? რამე გაგრძნობინე?
_ რა უნდა მაგრძნობინო? აქ ყველა დახმარებისთვის მოდის, _ კვლავ ირონიულად გაიღიმა.
_ არ მეგონა, თუ ასეთი ლაპარაკი იქნებოდა ჩვენ შორის. ჯობია, წავიდე, სანამ კიდევ რამე ისეთი არ გითქვამს!..

_ ავდექი და კარისკენ გავეშურე.
_ ვა... კიდეც მემუქრები?! აქ შენ საქართველო ხომ არ გგონია, ბიჭო?! აქ ინგლისია, ყველამ თვითონ უნდა მიხედოს თავს, გაიგე?!. და კარდაკარ კი არ უნდა იარო, ბიჭო!.. _ ისე ყვიროდა, რომ მისი ცოლი, ბავშვთან ერთად, საძინებელი ოთახიდან გამოვარდა.
ერთი პირობა კი გავიფიქრე, მივუბრუნდები და ცხვირ-პირს დავულეწავ-მეთქი, მაგრამ ბავშვით ხელში გამოსული შეშინებული ახალგაზრდა ქალი რომ დავინახე, ისევ შევიკავე თავი. კარი ისე გავიხურე, უკან აღარც გამიხედავს. დამცირებულად ვგრძნობდი თავს. რატომ? რისთვის? რა გავაკეთე ისეთი, რომ ასე მომქცეოდა ის, ვისაც, ასე თუ ისე, პატივს ვცემდი.
...დრომ თავისი გაიტანა და მეც ნელ-ნელა დავწყნარდი.

შემდეგ, უკვე მეცოდებოდა კიდეც, ვფიქრობდი _ არ შეიძლება, კაცი, როგორც არ უნდა გიჭირდეს, ასე დაწვრილმანდე და ადამიანის სახე დაკარგო-მეთქი.

მოგზაურის დღიურები

ეს პირველი შემთხვევა იყო, როდესაც ჩემი თანამემამულე ასეთ დღეში ჩავარდნილი ვნახე უცხოეთში. შემდეგ, სხვა ქვეყნებშიც, არაერთი დათოსნაირი ქართველი შემხვედრია, რომელიც თავის საქციელს ქართველთა მიმართ უცხოეთში გაბატონებულ უნდობლობას აბრალებდა...¬

ინგლისში ყველაფერს იშოვი
ლონდონის პარკები ქალაქის განუყოფელი და თუ შეიძლება ითქვას, თავის მოსაწონებელი ნაწილია. ბევრ უმშვენიერეს სკვერსაც ნახავთ. ე. წ. სამეფო პარკებს ეკუთვნის _ სენტ-ჯეიმსის, ჰაიდ-პარკი, რიდჯერ-პარკი და გრინ-პარკი.

თითოეულ მათგანს თავისი განუმეორებელი სახე და დანიშნულება აქვს. გრინ-პარკში ბოტანიკური ბაღია, რიდჯერ-პარკში _ ზოოპარკი. ჰაიდ-პარკი მთელ მსოფლიოში ცნობილია, როგორც ორატორთა დახელოვნების ადგილი. იქ ყველა¬ფერზე ლაპარაკობენ _ სპორტიდან დაწყებული, პოლიტიკით დამთავრებული. თუ რაიმე გამორჩეულად უყვართ ლონდონელებს, მათ შორის პაბებია, სადაც ნებისმიერი სახეობის ლუდს შემოგთავაზებენ. სხვათა შორის, ლონდონელები ძალზე ამაყობენ თავიანთი პაბებით. ერთ დღესაც, მე და ვანია ბარში შევედით.

ახლა ნახე, ამ ხალხს როგორ გავაწითლებ-მეთქი, _ ვუთხარი და ქართული ლუდი მოვითხოვე. ჩემდა გასაოცრად, ოფიციანტმა თვალიც არ დაახამხამა და ჩასტელ-ი მომიტანა.
_ ეს რა არის? ფრანგულია? მე ქართული მინდა!.. _ მკაცრი გამომეტყველება მივიღე.
_ ბოდიში, სერ, მაგრამ ფირმა ჩასტელ-ი ამ ლუდს საქართველოში აწარმოებს, _ თავაზიანად მიპასუხა მიმტანმა.
_ არ ვიცი, ჩასტელ-ი სად აწარმოებს ლუდს, მე ქართული ლუდი მინდა, თანაც _ ქართული წარწერით, _ უფრო მოვიღუშე.
ცოტა ხანში, თვითონ ბარის მეპატრონე მოვიდა.
_ მაპატიეთ, სერ, ამჟამად საწყობში ქართული ლუდი არ გვაქვს, მაგრამ თუ ცოტა ხანს მოითმენთ, ნახევარ საათში მოგართმევთ.
სხვა რა გზა მქონდა? უნდა დავლოდებოდი. დათქმულ დროში ოფიციანტმა, მოღიმარი და კმაყოფილი სახით, ქართული ლუდი `ყაზბეგი~ მომიტანა. იმ საღამოს, სანამ ჯიბეები არ დაგვიცარიელდა, ბარიდან არ გამოვსულვართ.
პაბები ქალაქს აშკარად არ ჰყოფნის და თუმცა დღისით ფაქტობრივად ცარიელია, საღამოს ისეა გადაჭედილი, რომ დასაჯდომს კი არა, დასადგომ ადგილს ვერ ნახავ. ისეთი წარმოდგენა გექმნება, თითქოს ლონდონელები მთელი დღე იმას ელოდებიან, რომ ერთი კათხა ლუდი მაინც მიირთვან. ბევრჯერ შევსწრებივარ სიტუაციას, როდესაც დარბაზში ადგილი არ ყოფილა და კაცები გარეთ, თავსხმა წვიმაში ბოთლიდან წრუპავდნენ ლუდს.

გასაკვირი ის უფრო იყო, თუ როგორ ახერხებდნენ დახლამდე მისვლას.

ვინც ეძიებს, ის პოულობს კიდეც
დიდი ბრიტანეთი უზღვავ შესაძლებლობათა ქვეყანაა. საკმარისია, რაიმე სფეროში გამოამჟღავნო ნიჭი, ეს უმალ დაგიფასდება. უბრალოდ, უნდა იცოდე _ როდის, ვისთან და როგორ მოიქცე. თუ ესეც ვერ მოახერხე, მაინც მიაღწევ რაღაც შედეგს: პურის ფულს ყოველთვის იშოვი, მთავარია, არ იზარმაცო და ხელი გაანძრიო.
ოფიციალურად, საზღვარგარეთიდან ჩასულთათვის მუშაობა აკრძალულია, მაგრამ ეს კანონი ზედმიწევნით არ სრულდება და ამით ინგლისი ბევრს არაფერს კარგავს. ქვეყანაში ყველანაირ შავ სამუშაოს ძირითადად, სწორედ ჩასულები ასრულებენ. მკვიდრი მოსახლეობა ამისთვის თავს არ შეიწუხებს.

არც გამჭირვებია უბრალო სამსახურის შოვნა.
მუშაობა ნავსადგურში დავიწყე. დილის 4 საათზე უნდა მივსულიყავი და თევზსაჭერი გემიდან ცოცხალი თევზი გადმომეტვირთა (რა თქმა უნდა, მტვირთავთა ბრიგადასთან ერთად). ბუნებრივია, არც ისე სახალისო საქმე აღმოჩნდა, თანაც იქ გამუდმებით თევზის სუნი იდგა. შემდეგ სულ ცოტა, 2 საათი მაინც `ვიხეხებოდი~, რომ შვება მეგრძნო... ეს სამსახური კი იმით მომწონდა, რომ კარგადაც მიხდიდნენ და თანაც, დილის 8 საათზე უკვე თავისუფალი ვიყავი _ ე. ი. დღის განმავლობაში ბევრი რამის ნახვა შემეძლო.

სამსახურის დაკარგვის შიშიც არ მქონდა: ნავსადგურში მტვირთავები ყოველთვის სჭირდებოდათ. ასე თუ ისე, ლონდონში ცხოვრება ავაწყვე...
უძლიერესი იმპერიის დედაქალაქში
საკმარისია, დიდი ბრიტანეთის მუზეუმებში შეიხედო და იგრძნობ, რომ უძლიერესი იმპერიის დედაქალაქში იმყოფები. რაც კი სიმდიდრე შეუქმნია თუ მოუპოვებია ინგლისს დედამიწის სხვადასხვა კუთხეში, ყველაფერი იქ არის თავმოყრილი. შთამბეჭდავია დედოფალ ვიქტორიას ქანდაკება. ეს ის დედოფალია, რომლის დროსაც სამეფომ განსაკუთრებულ ძლიერებასა და სიმდიდრეს მიაღწია. ძეგლის გარშემო განლაგებული ცხოველთა ფიგურები იმპერიის ისტორიულ სამფლობელოთა სიმბოლოებს წარმოადგენს: აქლემი _ აფრიკას, ბიზონი _ ამერიკას, ძროხა _ ევროპას. ავსტრალია ამის მიღმა დარჩა, ვინაიდან იმ დროს იქ მხოლოდ დამნაშავეებს აგზავნიდნენ.
წარმოუდგენელია, ინგლისში ჩახვიდე და ოქსფორდი და კემბრიჯი არ მოინახულო _ ეს სასწავლებლები მსოფლიო საუნივერსიტეტო სისტემის თავისებური ცენტრებია.

ოქსფორდის უნივერსიტეტი XII საუკუნეში, კემბრიჯის კი _ XIII-ში დაარსდა. იქ სწავლა პრესტიჟულიც არის და საკმაოდ ძვირიც, მაგრამ მთავარი ის გახლავთ, რომ თუ კემბრიჯის ან ოქსფორდის უნივერსიტეტის დიპლომი გაქვს, მთელი სიცოცხლე კარგი სამსახურით (შესაბამისად ადამიანისთვის აუცილებელი ყველა სიკეთით) უზრუნველყოფილი იქნები...
დიდ ბრიტანეთში გამორჩეულად თვალში საცემია განსხვავება სოციალურ ფენებს შორის. თანაც მათი ერთმანეთისგან გასარჩევად არც რომელიმეს ავტომანქანის ნახვა დაგჭირდება და არც ტანსაცმლის შეთვალიერება: საკმარისია, დააკვირდე მოძრაობას, ლაპარაკის მანერას და უმალ მიხვდები, რომელი ფენის წარმომადგენელთან გაქვს საქმე. ლინგვისტები კი დიალექტითა და გამოთქმით იმასაც ხვდებიან, რომელ უბანშია კაცი გაზრდილი.
ქვეყანაში უფასო სამედიცინო მომსახურებაც არსებობს. იმისათვის, რომ ექიმთან მიღებაზე მოხვდე, განცხადება უნდა დაწერო და შეიძლება, მეორე თვეში მოგიწიოს, ამიტომ ლოდინს ბევრი მოქალაქე ფულის გადახდას ამჯობინებს და ფასიან კლინიკებს აკითხავს. საქალაქო ავტობუსები გრაფიკით დადგენილ დროს თითქმის არასოდეს იცავენ, მატარებლების ნახევარსაათიანი დაგვიანებაც ნორმად ითვლება(!). მოვხვედრილვარ ისეთ სიტუაციაში, როდესაც ავტობუსის მძღოლს, მარშრუტის შესამოკლებლად, საერთოდ არ გაუვლია ის ადგილები, რომლებიც უნდა გაევლო: არ მოსწონს კაცს უბანი და რა ქნას?..
ჩემდა გასაკვირად, ლონდონის ქუჩები სისუფთავით არ გამოირჩევა, ელემენტარული მიზეზის გამო _ ქუჩებში სანაგვე ყუთები არ არის.

ამას იმით ხსნიან, რომ ეშინიათ, ტერორისტებმა ასაფეთქებელი საშუალების ჩასადებად არ გამოიყენონ. ჰოდა, ყველა _ დახვეწილი მანერების მქონე ქალბატონებისა და ბატონების ჩათვლით _ სადაც მოეხასიათება, იქ აგდებს სიგარეტის ნამწვავსა და საღეჭ რეზინს.
ერთი რამ მაკვირვებდა და ვერა და ვერ შევეჩვიე: ყველგან რიგი იდგა _ მაღაზიაში, სადგურში, საკონსულოში.

მოგზაურის დღიურები

ჩვენს რიგებთან შედარებით, განსხვავება მხოლოდ მის სიგრძესა და იქ მდგომთა წესიერებაშია, ყველა თანასწორია და იდაყვებით არავინ `მუშაობს~...
ქართველები ლონდონში
ლონდონში ქართველის ნახვა არ გაგიჭირდებათ. სლავა კორჩნოი ბათუმში დაბადებული და გაზრდილი კაცია. `საქართველო-ინგლისის~ სანაოსნო კომპანიაში მუშაობს. მისი ინიციატივით, ქალაქის პრესტიჟულ რაიონში `ქართული სახლი~ გაიხსნა.

კულტურული ღონისძიებების გარდა, იქ ათასნაირი შეხვედრა იმართება, სადაც სამშობლოს მონატრებული ქართველები იკრიბებიან. მეც არაერთხელ დავსწრებივარ ასეთ შეხვედრას და ყოველთვის კმაყოფილი დავრჩენილვარ. ვინც ლონდონში წასვლას დააპირებს, უნდა გაითვალისწინოს ეს ამბავი და აუცილებლად მიაკითხოს `ქართულ სახლს~, სადაც თბილად მიიღებენ და ყველაფერზე ამომწურავ პასუხს გასცემენ.
...სამწუხაროდ, დიდი ბრიტანეთის მთავრობამ ვიზა არ გამიგრძელა. თბილისში ვაპირებდი წამოსვლას. ზამთარი ახლოვდებოდა, ახალი წელიც მოდიოდა. 2 წელი თბილისში არ ვყოფილვარ და არავითარი სურვილი აღარ მქონდა, მესამეც უცხოეთში გამეტარებინა. ერთი სული მქონდა, როდის დავბრუნდებოდი მშობლიურ ქალაქს.

ირლანდიაში საფეხბურთო
მატჩზე დასასწრებად
უცხოეთში ყოფნისას ყოველთვის ვცდილობ, რაც შეიძლება მეტი საინტერესო ადგილი დავათვალიერო.

იმის გაფიქრებაც, რომ იქ მეორედ შეიძლება, ვეღარ მოვხვდე, ენერგიას მმატებს ხოლმე.
საყოველთაოდ ცნობილია ინგლისელ ფეხბურთის გულშემატკივართა ფანატიზმი და ის, თუ რამდენ პრობლემას უქმნიან ისინი იმ ქვეყანას, სადაც საყვარელი გუნდის თამაშის სანახავად ჩადიან. განსაკუთრებულად მოჭარბებულ ემოციებს მაშინ ავლენენ, როდესაც ინგლისის ეროვნული ნაკრები ირლანდიის გუნდს ხვდება. ისეთი შთაბეჭდილება იქმნება, თითქოს ომი უნდა დაიწყოს. მატჩისწინა სამზადისი დიდი ხნით ადრე იწყება, ხალხი მხოლოდ ამაზე ლაპარაკობს, პრესა და ტელევიზიაც მომავალ შეხვედრას უტრიალებს. ეს აჟიოტაჟი იმას მაგონებს, რაც ჩვენში თბილისის `დინამოსა~ და ერევნის `არარატის~ ორთაბრძოლების წინ ხდებოდა ხოლმე...
ინგლისიდან ჩემი წამოსვლის წინ, ერთი ასეთი მატჩი უნდა გამართულიყო ირლანდიაში და გადავწყვიტე, მეც გავმხდარიყავი იქაური აჟიოტაჟის მომსწრე. ივანმა (ინგლისში გაცნობილმა რუსმა) სტადიონზე წასვლა თავიდანვე იუარა: ფეხბურთი კი მიყვარს, მაგრამ სავიზო რეჟიმიც დარღვეული მაქვს და ტერორისტებისაც მეშინიაო...

მარტო წასვლა არ მინდოდა. საბედნიეროდ, გავიგე, საერთო საცხოვრებლის მეპატრონე, მუჰამედი, ფეხბურთის დიდი მოყვარული ყოფილა. გადავწყვიტეთ, ერთად დავსწრებოდით მატჩს. ტურისტულ სააგენტოში ორკვირიანი ვიზა გავაფორმე და მუჰამედის ავტომობილით ირლანდიის გზას დავადექით.
მუჰამედი ეგვიპტეში დაიბადა. 10 წლის ყოფილა, როდესაც მისმა ოჯახმა პოლიტიკური თავშესაფარი მოითხოვა და საცხოვრებლად ლონდონში გადმოვიდა. ცოლად შოტლანდიელი ქალი ჰყავდა და ორ მშვენიერ გოგონას ზრდიდნენ. კარგი განათლებაც მიუღია და მშვენიერი მოსაუბრეც აღმოჩნდა.
_ ირლანდია გასაოცარი ქვეყანაა.

ცოლი არ მომყვება, თორემ დიდი სიამოვნებით ვიცხოვრებდი იქ, _ მითხრა მუჰამედმა, ბორანზე რომ ავედით.
_ როგორ? აფეთქებებისა და ტერორისტული აქტების არ გეშინია?
_ ეს აფეთქებები და საშინელებები ჩრდილოეთ ირლანდიაში ხდება, რომელიც დიდ ბრიტანეთს ეკუთვნის. ირლანდიის რესპუბლიკაში კი სამოთხეა...
_ მერე, ცოლი რატომ არ მოგყვება?
_ შოტლანდიელია. შოტლანდიელი კი არაფრით არ იცხოვრებს ირლანდიაში...

წმინდა მამების კუნძულზე
შოტლანდიიდან ირლანდიამდე მანძილს ბორანი 4 საათში ფარავს, მგზავრობა 40 გირვანქა სტერლინგი ღირს _ იაფი ნამდვილად არ არის. თუ ქვეყანაში ჩრდილოეთ ირლანდიიდან _ ოლსტერიდან შეხვედი, რომელიც დიდი ბრიტანეთის შემადგენლობაშია, საზღვრის გადალახვას საერთოდ ვერ დააფიქსირებ, სხვა ქვეყანაში რომ იმყოფები, ამას მხოლოდ იმით მიხვდები, რომ გზის მაჩვენებლებზე მილები კილომეტრებით შეიცვლება.
ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებში პატარა ირლანდიამ, როგორც წმინდა მამების კუნძულმა, გაითქვა სახელი. იქაურმა ბერებმა მონასტრები ააშენეს, სასულიერო სასწავლებლები დააარსეს და ჯერ ირლანდიაში, ხოლო შემდგომ მთელ ევროპაში მოღვაწეობდნენ.

XIV საუკუნეში ამ კუნძულზე უკვე რამდენიმე უნივერსიტეტი მოქმედებდა. განათლების სისტემა ირლანდიაში ახლაც ძალიან მაღალ დონეზე დგას. მართალია, ირლანდიელები ძლიერ ამაყობენ იმით, რომ საკუთარი ძველი ენა აქვთ, მაგრამ სწავლა ყველგან ინგლისურ ენაზე მიმდინარეობს. აღსანიშნავია, რომ ირლანდიური სკოლის ატესტატი არა მარტო ირლანდიაში, არამედ ბრიტანეთისა და ამერიკის უნივერსიტეტებშიც ფასობს.
ირლანდიელები ყოველთვის უსვამენ ხაზს იმას, რომ ინგლისელები არიან და იმასაც ამბობენ, მათ არაფრით ვგავართო. მართლაც, ინგლისსა თუ ირლანდიაში ხანმოკლე ყოფნაც კი საკმარისია იმისათვის, რომ ეს განსხვავება დაინახო.

დუბლინი _ ნამდვილი დედაქალაქი
დუბლინში დილის 11 საათზე ჩავედით. საფეხბურთო მატჩი საღამოს 6 საათზე უნდა დაწყებულიყო.

მუჰამედმა იცოდა, რომ თამაშის შემდეგ, ქვეყანაში დარჩენას და მის დათვალიერებას ვაპირებდი. სტადიონამდე სანამ მივიდოდით, მანქანა გააჩერა და მკითხა _ სასტუმროში იცხოვრებ თუ კერძო სახლშიო?
_ არ ვიცი, შენ რას მირჩევ? _ დავეკითხე გამოცდილ მეგზურს.
_ თუ დამიჯერებ, კერძო სახლი სჯობს: შედარებით იაფიც არის, თანაც, თუ მშვენიერი ახალგაზრდა დიასახლისიც დაგხვდა, შენს ბედს ძაღლი არ დაჰყეფს...
ამ ქვეყანაში თითქმის ყოველ სახლთან შეამჩნევ განცხადებას BშB, რაც იმას ნიშნავს, რომ სახლის პატრონი საკმაოდ ხელმისაწვდომ ფასად მოგაქირავებს ოთახს, ყოველ დილით საუზმეს, საღამოს კი _ ვახშამს მოგართმევს. ასეთი სერვისი ტურისტისთვის ძალიან მოსახერხებელია, ვინაიდან მას იმის შესაძლებლობაც ეძლევა, რომ კარგად გაიცნოს ირლანდიური ოჯახი, იქაური ადათ-წესები და ტრადიციები.
ბევრი ძებნა არ დაგვიწყია და ერთ კოხტა სახლს მივადექით. დიასახლისი, ხანში შესული, სანდომიანი ქალბატონი ჯეისი, პედაგოგი აღმოჩნდა. პენსიაზე იყო გასული და თავის გამოცდილებასა და უხვად შერჩენილ ენერგიას 10 წლის შვილიშვილზე ხარჯავდა. ოთახის გაქირავება კი, შემოსავლის მიზნით კი არ გადაუწყვეტია, არამედ სხვადასხვა ქვეყნიდან ჩამოსული ადამიანების გაცნობა სურდა, რაც დიდ სიამოვნებას ანიჭებდა.

სიცოცხლის მოყვარული და აზარტული ქალბატონი ბრძანდებოდა, უამრავი მეგობარი ჰყავდა და თითქმის ყველა მათგანი გამაცნო.

მოგზაურის დღიურები

სწორედ ქალბატონი ჯეისისა და მისი მეგობრების წყალობით, 10 დღის განმავლობაში ბევრი რამ ვნახე და გავიგე ირლანდიაზე.
ფეხბურთის მატჩი საკმაოდ უინტერესო აღმოჩნდა. გულშემატკივართა ემოციები, რომ იტყვიან, ტყუილად დაიხარჯა. მუჰამედი იმ საღამოსვე ლონდონში გაემგზავრა, მე კი ვახშმად მელოდებოდა ქალბატონი ჯეისი, რომელმაც უამრავი კითხვა დამაყარა ჩემი ქვეყნისა და პერსონის შესახებ...
დუბლინის ნამდვილი ასაკი არავინ იცის. 988 წელს ამ ადგილას ვიკინგების დასახლება იყო. ადამიანები, რომლებიც აქ 5000 წლის წინ ცხოვრობდნენ, მიწათმოქმედებითა და თევზჭერით იყვნენ დაკავებული.


ჩვენი წელთაღრიცხვის პირველ ასწლეულში, დღევანდელი დუბლინის მიდამოებში, სადაც მდინარე ლიფი გადის, ერთმანეთს ხუთი ძირითადი გზა კვეთდა. სწორედ იმ ადგილას გაჩნდა პირველი დასახლება.
841 წელს იქ ვიკინგები მივიდნენ. მათ პირველებმა შემოღობეს თავიანთი საცხოვრებელი ადგილი ხის მოაჯირით, რომელიც შემდეგ ქვის კედლებმა შეცვალა. 1170 წელს ქალაქი ანგლონორმანებმა დაიპყრეს. იმ დღიდან დუბლინი ინგლისის სამეფოს სამფლობელოში გადავიდა. XVII საუკუნის დასაწყისიდან დუბლინში აღმშენებლობა დაიწყო.


ირლანდიული პარლამენტის მმართველობის დროს, რომელიც იცავდა პროტესტანტების ინტერესებს (პროტესტანტები მაშინ მოსახლეობის უმეტეს ნაწილს შეადგენდნენ), დუბლინმა ნამდვილი ევროპული ქალაქის სახე მიიღო. ეს პერიოდი, რომელსაც გეორგიანულს უწოდებენ, დღეს მთელი თავისი არქიტექტურული სიდიადით წარმოგვიდგება.
1798 წელს ირლანდიელები ინგლისელებს აუჯანყდნენ და ამის საპასუხოდ, ბრიტანეთმა აიძულა ირლანდიის პარლამენტი, თავი დაშლილად გამოეცხადებინა. 1800 წელს დაამტკიცეს აქტი, რომლითაც ირლანდია დიდ ბრიტანეთს უერთდებოდა და ინგლისის პროვინციის სტატუსს იძენდა, დუბლინი კი, ბუნებრივია, იმპერიის ერთ-ერთ ქალაქად იქცა.
ირლანდიას `ბრიტანეთის ბაღჩას~ ეძახდნენ _ ის უხვად ამარაგებდა იმპერიას სოფლის მეურნეობის პროდუქტებით, მაგრამ XIX საუკუნის შუა პერიოდში, რამდენიმე მოუსავლიანმა წელმა ქვეყანას დიდი ზარალი მიაყენა. 1840-იანი წლები მის ისტორიაში `დიდი შიმშილობის~ ხანად შევიდა, ამ დროს დაახლოებით 8 მილიონმა ირლანდიელმა მიატოვა სამშობლო, მოსახლეობის ერთი ნაწილი კი შიმშილისგან დაიღუპა. სწორედ ამ დროს ირლანდიელები მასობრივად მიემგზავრებოდნენ ამერიკაში.
XIX საუკუნის დასასრულს ახალი იმედები მოჰყვა. დუბლინში ისევ სამშენებლო ბუმი დაიწყო.

გაძლიერდა საშუალო საწარმოები, დაიწყო გარეუბნების გაშენება, ქალაქის ცენტრში მრავალსართულიანი სახლები გაჩნდა. ეს შენობები იქ `მომგებიანი სახლების~ სახელით არის ცნობილი. მათ იმ მიზნით აშენებდნენ, რათა შემდგომში ხელმოკლეთათვის მიექირავებინათ.
მაგრამ ბრიტანეთის მმართველობა ირლანდიელებს უფრო და უფრო აღიზიანებდა. 1916 წელს ახალი აჯანყება მოხდა, 1922-23 წლების სამოქალაქო ომმა კი ირლანდიას დამოუკიდებლობა მოუტანა. თუმცა, ქვეყნის პირველმა მთავრობამ მემკვიდრეობად დანგრეული ქვეყანა, გაპარტახებული ეკონომიკა და მძიმე კრიმინალური სიტუაცია მიიღო. მოქალაქეები, რომლებსაც თავისუფლება ეღირსათ, მწირი მატერიალური საშუალებებით, თვითნებურად აშენებდნენ საცხოვრებელ სახლებს, რითიც დიდად ზიანდებოდა დუბლინის არქიტექტურული იერი.

მხოლოდ გასული საუკუნის 80-იან წლებში მოხდა გარდატეხა და დაიწყო ქალაქის ნამდვილი აღორძინების ხანა. 90-იან წლებში კი, მსოფლიო ეკონომიკის სწრაფი განვითარების კვალობაზე, ირლანდიაშიც მკვეთრად ამაღლდა ცხოვრების დონე.

`ჩვენც მუდამ გადარჩენისთვის ვიბრძოდით...~
ირლანდიის გარდა ბევრ ქვეყანაში მოვხვედრილვარ და თამამად შემიძლია ვთქვა, ამდენი ერუდირებული და მრავალმხრივად განათლებული ადამიანი არსად შემხვედრია. სხვა ქვეყანაში თუ საათობით მიწევდა იმის ახსნა, სად მდებარეობს საქართველო, ირლანდიაში მსგავსი პრობლემა არ შემქმნია. ქალბატონი ჯეისიც საკმაოდ ერუდირებული და ამასთანავე, დაუზარელი ადამიანი აღმოჩნდა: სწორედ მისი დახმარებით დავათვალიერე ირლანდიის ბევრი ღირსშესანიშნაობა _ თითქმის ყველგან დამყვებოდა და გიდის როლსაც სიამოვნებით ასრულებდა.
...ახალგაზრდობა გაჭირვებაში გაუტარებია _ ქვეყანაში საკმაოდ რთული, როგორც ის ამბობდა, გაუსაძლისი მდგომარეობაც კი ყოფილა. ჩემთან საუბრისას, ხშირად ავლებდა პარალელს დღევანდელ საქართველოსა და 30 წლის წინანდელ ირლანდიას შორის და მამხნევებდა:
_ აი, ნახავ, აკაკი, საქართველოშიც მალე ყველაფერი კარგად იქნება.

ჩემს ახალგაზრდობაში დღე არ გავიდოდა ისე, რომ რაღაც ცუდი ამბავი არ გაგვეგო. მოსახლეობა დეპრესიაში იყო ჩავარდნილი. ადამიანები უმუშევრობისა და უსახსრობისგან გაბრუებულები დადიოდნენ. კვირა არ გავიდოდა, რომ ვინმეს თავი არ მოეკლა. ხალხი სრულ უიმედობას მოეცვა. მაგრამ ყველაფერს გავუძელით და შედეგსაც მივაღწიეთ, _ ემოციურად მიხსნიდა ქალბატონი ჯეისი.
_ მერე, როგორ მოახერხეთ ეს?
_ გადავხედოთ ისტორიას: ირლანდია მთელი თავისი ისტორიის მანძილზე ომობს, ყოველთვის უწევდა არსებობისთვის ბრძოლა. ასეთივე ისტორია აქვს საქართველოს.

მსგავსი წარსულის მქონე ქვეყნებს ადვილად ვერაფერი მოერევა _ მთავარია, არ მოეშვათ და ფარ-ხმალი არ დაყაროთ! _ ჯეისიმ თბილად გამიღიმა და თავზე ხელი გადამისვა.

ძველი სამყაროს დანატოვარი
მთებში ცხვრებს აძოვებენ, რომლის მატყლისგან ირლანდიელები საქვეყნოდ ცნობილ ძაფს ართავენ. კილკენის საგრაფოში შავ და წითელ ლუდს ხარშავენ. ჩრდილო დასავლეთის წყნარ ტბებში შემოდგომით უამრავი თევზია. ირლანდიის მიწაზე ვისაც კი ოდესმე უცხოვრია, ყველას დაუტოვებია კვალი: იქ ნახავთ იდუმალ ირლანდიელ ბელადთა რეზიდენციას, კელტების ოქროს, ქრისტიანობის ადრეულ პერიოდში აგებულ მონასტრებს, საოცარი სილამაზის კათოლიკურ ტაძრებს...
ირლანდია მართლაც ზღაპრული ქვეყანაა. ამ პატარა კუნძულზე თითქოს მთელ მსოფლიოს `მოუყრია თავი~: ჩრდილოეთით ცივი, მიუწვდომელი კლდეები მოგხიბლავთ, სამხრეთით სუბტროპიკული ბაღების ცქერით დატკბებით.
ამ ქვეყანაში, შეიძლება ითქვას, მუდმივი გაზაფხულია. კლიმატის გამო, ყველგან, გარდა ჩრდილოეთისა, უხვად არის პალმა და ათასფერი ვარდი, უზარმაზარი მუხები და ფიჭვის ხეები, სამხრეთით კი _ სუბტროპიკული მცენარეები.

მაგალითად, კუნძულ გარნიშზე საოცარი `იტალიური ბაღია~, სადაც უამრავი ჯიშის მცენარე შეგხვდებათ. ზღვის მიმოქცევის პერიოდში ჩრდილოეთიდან სელაპები გადმოდიან. მათ სულაც არ ეშინიათ ადამიანის, ამიტომ თავისუფლად შეგიძლია მიუახლოვდე და მათთან ერთად სამახსოვრო ფოტო გადაიღო.

მოგზაურის დღიურები

მდინარეები საუცხოოა როგორც საბანაოდ, ასევე სათევზაოდ. თუ თევზი უფრო გიყვართ, ვიდრე თევზაობა, ნებისმიერ რესტორანში შეგიძლიათ შეუკვეთოთ, რომელიც მოგესურვებათ. იქვე შემოგთავაზებენ კიბორჩხალას, რვაფეხასა და ათასგვარ ზღვის დელიკატესს. ირლანდიელებმა ხორცის კერძების დამზადებაც საუცხოოდ იციან.

რესტორანში შეკვეთის მიცემამდე სასურველია, კერძის `ზომით~ დაინტერესდეთ, ვინაიდან ირლანდიაში პატარა თეფშებს საერთოდ არ ხმარობენ...
მხატვარი რომ ვყოფილიყავი, აუცილებლად დავხატავდი ირლანდიის ცას, რომელიც მართლაც გასაოცრად ლამაზია, თავისი ამოუცნობი ცვალებადობით... მთელი წლის განმავლობაში შეუცვლელი მხოლოდ ბალახისა და ხეების სიმწვანეა. იქ შუა საუკუნეების პირქუში ციხესიმაგრეებიც კი სიმშვიდის შეგრძნებას ბადებს. ზოგიერთი ასეთი ციხესიმაგრე მუზეუმად ან ფეშენებელურ სასტუმროდ უქცევიათ, სადაც ირლანდიელები ჩვეული სტუმართმოყვარეობით გიმასპინძლებენ....

კელტების, ნორმანებისა და
ვიკინგების ქვეყანაში
ირლანდიის აღორძინების საფუძველია კომპიუტერული ინდუსტრია. ქვეყანაში აურაცხელი კომპიუტერული საწარმო მუშაობს, ეს კი იმაზე ბევრად მეტ შემოსავალს იძლევა, ვიდრე მანამდე ქვეყანა სოფლის მეურნეობიდან იღებდა. დიდი თანხები იდება ტურისტულ ბიზნესში. ტურიზმს ხელს უწყობს ირლანდიის რბილი კლიმატი.

საშუალო ტემპერატურა ზამთარში იშვიათად დაიწევს 0-ის ქვემოთ, ზაფხულში კი +20 გრადუსზე მაღლა არ ადის. ზღვის საჰაერო მუსონებს წლის ნებისმიერ დროს შეიძლება მოჰყვეს თბილი წვიმა, რომელიც სულ ცოტა ხანში შეწყდება და ისევ მზე გამოანათებს.
უკანასკნელ წლებში ირლანდიაში ახალი ტენდენცია შეინიშნება: სამშობლოში ბრუნდებიან ყოფილი ლტოლვილები ან მათი შთამომავლები, ქვეყნიდან ადრე წასული (თუ გაქცეული) ადამიანების მემკვიდრეები. მოდის ბევრი ცნობილი ადამიანი, ბიზნესმენი თუ მსახიობი, ყიდულობს უძრავ ქონებას. ზოგი სამუდამოდ რჩება, ზოგი იქ წლის გარკვეულ დროს ატარებს. ასე რომ, არ უნდა გაგიკვირდეთ, თუ ირლანდიაში სტუმრად ჩასული ისეთი ცნობილი პერსონების ვილებს გადაეყრებით, როგორებიც არიან ამერიკის ექსპრეზიდენტები რეიგანი და კარტერი, კენედის ოჯახის წევრები, კინოვარსკვლავები მელ გიბსონი, მელანი გრიფიტი, შონ კონერი და უამრავი სხვა...
იმასაც გეტყვით, რომ ირლანდიაში ცხოვრება ხელსაყრელია მათთვის, ვისაც არ სურს, გადაიხადოს მაღალი გადასახადები და ეძებს წყნარ ადგილს კაპიტალის დასაბანდებლად. მძიმე წლები იქ კარგა ხანია წარსულს ჩაჰბარდა...

ირლანდიელები
ირლანდიელი ერი იმის საუცხოო მაგალითს წარმოადგენს, ერთი და იგივე ხალხი რაოდენ სხვადასხვაგვარი შეიძლება იყოს სხვადასხვა ეპოქასა და სიტუაციაში: ირლანდიელებს წარსულში ლოთებად და შფოთისთავებად იცნობდნენ, ახლა სტუმართმოყვარე, ზრდილი და მხიარული ხალხია. ირლანდიაში უამრავი დღესასწაულია, მათ შორის _ `არასერიოზულიც~.

ასეთია მაგალითად, ლუდის, ყვავილების, სილამაზის ზეიმები. დაწესებულია ნეფისა და პატარძლის დღეები, იმართება ჯაზის ფესტივალები და ათასგვარი მუსიკალური კარნავალი თუ ზეიმი.
მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი კათოლიკეა. ირლანდიელთათვის გამორჩეული ადგილი უკავია რელიგიურ დღესასწაულებს...
რაც შეეხება სასმელს _ როგორც ქართული სუფრაა წარმოუდგენელი ღვინის გარეშე, ისე ირლანდიური _ Gუინნესს-ის გარეშე. 3,5-მილიონიან ქვეყანაში 4-5 მილიონ ლიტრ Gუინნესს-ს ამზადებენ. არანაკლები პოპულარობით სარგებლობს ნამდვილი ირლანდიული ვისკი და მაღალგრადუსიანი არაყი.
ქალბატონი ჯეისი, როგორც ჭეშმარიტი ირლანდიელი, ბახუსის მოყვარული აღმოჩნდა. ყოველ საღამოს მის მეგობრებთან ერთად მიწევდა სუფრასთან ყოფნა და ხშირად შუაღამემდე `გვიქეიფია~ კიდეც.

არ ვიცი, ჩემი გიტარაზე დაკვრა და სიმღერა მოსწონდათ თუ არა, მაგრამ სადღეგრძელოებზე კი გიჟდებოდნენ.
_ მაინც რა კარგი ბიჭი ხარ, აკაკი. სად ისწავლე ასეთი სადღეგრძელოები? _ ერთხელ თვალებაცრემლებულმა მკითხა ქალბატონმა ჯეისმა.
_ საქართველოში სუფრა სადღეგრძელოს გარეშე წარმოუდგენელია. ქართველები სუფრას ცხოვრების აკადემიას უწოდებენ... _ მოკლედ ავუხსენი მასპინძელს ქართული სუფრის `ფილოსოფია~.
_ კი, მაგრამ სადღეგრძელოები რომ გითავდებათ, მერე რას აკეთებთ? _ მკითხა ერთ-ერთმა სტუმარმა.
_ სადაც სიყვარულია, იქ სადღეგრძელოები არ თავდება... _ ვუპასუხე და ჭიქების შევსება დავიწყე.
_ მაშ, გამოდის, რომ გიყვარვართ?
_ არ მეტყობა თუ?.. _ ჯეისის პატარა შვილიშვილს ხელი გადავხვიე და მორიგი სადღეგრძელოს სათქმელად მოვემზადე...
...ნაბახუსევი ირლანდიელის ქუჩაში დანახვა ჩვეულებრივი მოვლენაა. აი, გამოდის ბარიდან ბარბაცით, ჯდება ძელსკამზე და...

ცურდება, ისევ ჯდება და ისევ ცურდება... რას იზამ! არავის აწუხებს. თანაც, ისიც იცის, რომ ძელსკამზე უნდა დაჯდეს (არავითარ შემთხვევაში არ დაწვეს), ხოლო ახერხებს თუ არა ამას, ეს სხვა ამბავია...
ჩემი წასვლის დროც დადგა. ამ ქვეყანაში გატარებული 10 დღე არასოდეს დამავიწყდება. ქალბატონმა ჯეისმა, სადღეგრძელოების გამო თუ თავისი კეთილშობილების წყალობით, ბინის ქირა არ გამომართვა, გულში ჩამიკრა და სევდიანად დამემშვიდობა...

ამსტერდამში თბილისელი
რუბენა მმასპინძლობდა
ლონდონში ყოფნისას, ინგლისელისთვის რომ მიკითხავს, სად აპირებდა შვებულების გატარებას, უმეტესობა ჰოლანდიას მისახელებდა. კითხვაზე, რით იზიდავდათ ჰოლანდია ასე ძლიერ, მპასუხობდნენ: ჰოლანდია ის ქვეყანაა, სადაც ყველაფერი შეიძლება, რაც ჩვენში აკრძალულია, აკრძალული ხილი კი ყოველთვის უფრო ტკბილიაო... მეც სწორედ ამის გამო გადავწყვიტე ჰოლანდიაში ჩავსულიყავი, ქვეყანასაც გავცნობოდი და ავტომანქანაც მეყიდა.

თანაც, ამსტერდამში ჩემი ბავშვობის მეგობარი, თბილისში დაბადებულ-გაზრდილი რუბენ ბინიაშვილი მეგულებოდა. მისი ოჯახი 1982 წელს ისრაელში გადავიდა საცხოვრებლად, ხოლო რუბენა 1989-ში ბიძასთან ერთად ამსტერდამში დასახლდა.
რუბენა თბილისის სინაგოგის მიმდებარე უბანში გავიცანი, სადაც ჩემი კლასელი შოთა ხაჟომია ცხოვრობდა. როცა შოთასთან მივდიოდი, მის მეზობელ რუბენასაც ვხვდებოდი ხოლმე. ისეთი წითელი თმა ჰქონდა, რომ უბნის ბიჭებს აკლებული ჰყავდათ. რას არ ეძახდნენ _ `რიჟიკას~, `პაჟარნიკს~, `სვეტაფორას~, მაგრამ მას განსაკუთრებით აღიზიანებდა მეტსახელი `თარსა~. ყოფილა შემთხვევა, როდესაც დილით სახლიდან გამოსული რომელიმე მეზობელი ბიჭს რომ შეხვედრია, უკან გაბრუნებულა: სჯობს, შინ დავრჩე, ვიდრე ამ წითელთმიანისგან დათარსულმა ვიაროო...
მიუხედავად ამისა, რუბენა ყველას უყვარდა და საზღვარგარეთ მისი გამგზავრებისას, მთელი უბანი აეროპორტში შეიკრიბა...

მოგზაურის დღიურები

მერე რუბენა ერთი-ორჯერ თბილისშიც ჩამოვიდა და ვისაც იცნობდა, ყველას ეპატიჟებოდა ამსტერდამში.

უბნის ბიჭები, რომლებიც ჰოლანდიაში მოხვედრილან, აუცილებლად `შეუვლიდნენ~ ხოლმე რუბენას და ისიც ყველას ახლობელივით ხვდებოდა... გამონაკლისი არც მე ვყოფილვარ.
ამსტერდამის ნავსადგურში ისე თბილად შემხვდა, აღარ ვიცოდი, მღელვარება როგორ დამეოკებინა.
_ კაკოჯან, ქვეყნები მოგივლია და ჩემთან ბოლოს მოხვედი. არ სჯობდა, ჩემგან დაგეწყო? _ მისაყვედურა რუბენამ.
_ აბა, რა გითხრა. ხომ იცი, როგორი თარსი ხარ... _ გავუღიმე.
_ არა, არა, თქვენი გამოსწორება არ იქნება!.. _ მკერდში მუჯლუგუნი მითავაზა.
_ სანამ საქმეს შევუდგებოდეთ, უცბად ჩამომიყალიბე შენი `პროგრამა~: რისთვის ჩამოხვედი და რა გინდა! _ პირდაპირ საქმეზე გადავიდა რუბენა.
_ რა მინდა და შენი ნახვა, მეტი რა უნდა მინდოდეს?! _ ყასიდად შევიცხადე.
_ ჩემი ნახვის გარდა რა გინდა? _ ჩამეძია რუბენა.
_ ბევრი ფული, კარგი მანქანა და ქვეყნის დათვალიერება!..
_ კარგი მადა გქონია! ჭყინტი ყველი არ გინდა?..
_ მჭადს თუ მოაყოლებ, უარს არ ვიტყვი...
რუბენამ მხარზე ხელი დამარტყა და იქვე, ჩვენ პირდაპირ მდებარე საკმაოდ მდიდრულ რესტორანში შემიძღვა...

ტიტების ქვეყანაში
ჰოლანდია წყნარი, მწვანე და `ბრტყელი~ ქვეყანაა. მრავალი საუკუნის წინ, როდესაც იქ ჰოლანდიელთა წინაპრები მივიდნენ, დაჭაობებული ადგილები და პატარ-პატარა კუნძულები დახვდათ.

დღეს მთელი ჰოლანდია დამბებით, კაშხლებით, არხებითა და შლუზებით არის დაფარული. ამას დაუმატეთ გზები და ესტაკადები... ყოველ ფეხის ნაბიჯზე პატარა დასახლებები და ქალაქებია გაშენებული. ერთი სიტყვით, ყველაფერს ადამიანის ხელი ატყვია. ხმელეთის ერთი მესამედი გამოუტაციათ ზღვისთვის _ იქ ზღვა ხმელეთზე 5 მეტრით მაღალია. ძალიან ძნელია, ზღვასთან ბეტონის დამბებით ბრძოლა, დამბებში დაგროვილი წყლის ისევ ოკეანეში გადაქაჩვა, მარილებისგან ფსკერის გაწმენდა და სოფლის მეურნეობისთვის გამოყენება. სოფლის მეურნეობა კი ჰოლანდიის ეკონომიკის წამყვანი დარგია.

სექტორებად დაყოფილ მინდვრებში მშვიდად ძოვენ ჯიშიანი ძროხები და ცხვრები. ალაგ-ალაგ კი ტიტების პლანტაციებია გადაჭიმული. ყვავილები ფერების მიხედვით არის მწკრივებად დაყოფილი. წარმოიდგინეთ წითელი ტიტით დაფარული რამდენიმეკილომეტრიანი პლანტაცია, რომელსაც ასეთივე ყვითელი, შემდეგ მუქი მელნისფერი, შინდისფერი, თეთრი და ა.შ. ტიტების ნარგავები მოსდევს. მერე ყველაფერი ისევ თანმიმდევრულად მეორდება და მოგზაურის თვალწინ უზარმაზარი `ხალიჩა~ იშლება.
ჰოლანდიას ყვავილების ქვეყანას უწოდებენ. ყვავილების ექსპორტს მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ქვეყნის ეროვნულ შემოსავალში.

აქაურმა მეყვავილეებმა ბევრი საინტერესო ყვავილის ჯიში გამოიყვანეს, რომელიც მთელ მსოფლიოში მოწონებით სარგებლობს. ნიდერლანდების ყვავილების `სამეფოს~ ყოფილი `ჰარლების ზღვის~ ფსკერი წარმოადგენს, რომელიც ჯერ კიდევ 150 წლის წინ გამოსტაცეს წყალს. ალბათ ჰოლანდიაში ისე არაფერი ფასობს, როგორც მიწა. თითოეული კვადრატული მეტრი ძალზე ძვირი ღირს. ამიტომაც, ჰოლანდიის ყველა ქალაქში, განსაკუთრებით ამსტერდამში, არხებში უხვად ნახავთ ბარჟა-სახლებს, რომელშიც უამრავი ოჯახი ცხოვრობს. ამ ბარჟა-სახლებს `ვონბოტებს~ ეძახიან.
ჩემი მასპინძელიც ასეთ, გემის მაგვარ ბარჟაზე ცხოვრობდა. პირველად რომ მივედით, სიხარულით შევძახე:
_ ვა, რუბენ, სასეირნოდ მიგყავარ?
_ სასეირნოდ კი არა, დასაძინებლად.

ეს ჩემი სახლია, აქ ვცხოვრობ, _ მიპასუხა მან მშვიდად.
_ რაღა გინდა, ძმაო, საკუთარი გემი გქონია. შენ უნდა თქვა, ცხოვრება ამიწყვიაო...
_ ეს გემი კი არა, `კორპუს-ბარჟაა~. ბინა მაქვს ნაქირავები და ჩემ გარდა, აქ კიდევ 20 ოჯახი ცხოვრობს.
_ რაღაც ვერ გავიგე, კაიუტაში ცხოვრობ?
_ ეს ჩვეულებრივი საცხოვრებელი `კორპუსია~, უბრალოდ, ყველაფერი მოთავსებულია ბარჟაზე და უფრო იაფია. თუ აქ თვეში 1.000 გულდენს ვიხდი, ასეთივე ბინაში მიწაზე 4.000 უნდა გადავიხადო. ჰოლანდიის მოსახლეობის 20% ასეთ ბინებში ცხოვრობს, _ ამიხსნა რუბენამ.
_ საინტერესოა... მერე, ბარჟის პატრონს ექსკურსიებზე არ დაჰყავხართ? _ ხუმრობის ხასიათზე დავდექი.
_ ჯერჯერობით არ წავუყვანივარ. შეიძლება, მე არ მოვწონვარ...

_ თქვა და მშვენიერი, კომფორტულად მოწყობილი ბინის კარი გამიღო...
რუბენამ დილის 6 საათზე გამაღვიძა. წინა საღამოს ცოტა ზედმეტი დალევა მომივიდა და თავი ისე მტკიოდა, ძლივს ავწიე.
_ ჰა, რა გადაწყვიტე _ ფული გინდა თუ დროს ტარება?
_ ორივე ერთად არ შეიძლება? _ ძლივს წავილუღლუღე.
_ კარგი, გეყო მაიმუნობა. ახლავე მიპასუხე, თორემ, სამი კვირა ვერ მნახავ, უნდა წავიდე! _ რუბენამ საათს დახედა.
_ სად უნდა წახვიდე?
_ ბლის საკრეფად... სად და სამუშაოზე. მოდიხარ თუ არა? _ აღელდა რუბენა.
_ ოღონდ შენ დამშვიდდი და სადაც გინდა, იქ წამოგყვები... _ როგორც იქნა, გამოვფხიზლდი და სამზადისს შევუდექი.
რუბენა და ბიძამისი თავისებურ ბიზნესს მისდევდნენ. უყიდიათ ორი ავტობუსი და `მოსიარულე მაღაზიებად~ გადაუკეთებიათ.

ეს მოძრავი მაღაზიები ტანსაცმლითა და ფეხსაცმლით იყო გადატენილი. საქონელს საბითუმო ფასებში ყიდულობდნენ ნავსადგურებსა და ჰოლანდიის ცენტრალურ რაიონებში, ხოლო შემდგომ, სოფლებსა და დაბებში ყიდდნენ. ყველაზე მეტად იმ ადგილებს ეტანებოდნენ, სადაც რაიმე დღესასწაული იმართებოდა. რუბენას დღესასწაულების კალენდარიც კი ჰქონდა, რომლის საშუალებითაც ადგენდა, როდის და სად უნდა ჩასულიყო.
მე უმალ საქმეში ჩავერთე და თანაშემწის ფუნქციებს ვასრულებდი, რისთვისაც ჯამაგირს მიხდიდნენ. ამ სამსახურის წყალობით, ჰოლანდიის დათვალიერების საშუალება მომეცა. თუმცა კი გული მწყდებოდა, რომ ამსტერდამში ორ დღეზე მეტხანს ვერ ვრჩებოდი. ის ორი დღე კი ჩემთვის ნამდვილი ზეიმი იყო, ვინაიდან ამ ქალაქში ნამდვილად ბევრი რამ იმსახურებს ყურადღებას...
ასე დავყავი რუბენასთან ერთად რამდენიმე თვე _ ხან ავტობუსში მეძინა და ხან გემზე.

დროდადრო ვეხუმრებოდი _ რას აპირებ, მყარი ადგილი არ გენატრება, მთელი ცხოვრება ბორბლებზე უნდა გაატარო-მეთქი?
_ აბა, რა ვქნა, კაკოჯან! განათლება მე არ მაქვს და გვარიშვილობა! _ მპასუხობდა გულახდილად. _ ასე ვიმუშავებ, ერთ-ორ კაპიკს მოვაგროვებ და შეიძლება, რაღაც სერიოზულს მოვკიდო ხელი. ვნახოთ, მომავალი გვიჩვენებს...
_ ღმერთმა ხელი მოგიმართოს!.. ისე, თბილისი არ გენატრება? ხომ არ წამოხვალ?
_ თბილისს რა დამავიწყებს! ვგიჟდები, ისე მიყვარს! მაგრამ ჯერჯერობით აქ მირჩევნია. ჩემნაირი კაცი საქართველოში ვერაფერს გააკეთებს...

მოგზაურის დღიურები

მერე, ალბათ მოვა დრო და მეც დავბრუნდები საქართველოში, მაგრამ დღეს ამაზე ლაპარაკი ნაადრევია... _ სევდიანად მიპასუხა მეგობარმა.



ქალაქი, სადაც ყველაფერი შეიძლება
ამსტერდამი მსოფლიოს ყველაზე ცნობილი ქალაქების რიგს განეკუთვნება. იქ ცხოვრობდნენ და მოღვაწეობდნენ: სპინოზა, რემბრანდტი, ვან-გოგი, ბევრი სხვა გამოჩენილი ადამიანი. ქალაქში უამრავი მუზეუმია. მათ შორის ყველაზე ცნობილია სახელმწიფო მუზეუმი `რიუკსმუემი~, სადაც დაცულია XV-XIX საუკუნეებში მოღვაწე ჰოლანდიელი მხატვრების ყველაზე დიდი კოლექცია. მათ შორის არის რემბრანდტის ცნობილი შედევრი _ `ღამის დარაჯი~. უამრავი ტურისტი მიდის რემბრანდტის სახლ-მუზეუმში, სადაც მხატვარმა თავისი ცხოვრების 20 წელი გაატარა.
მათ, ვისაც გამორჩეულად იზიდავს იმპრესიონიზმი, აუცილებლად ვან-გოგის მუზეუმი უნდა მოინახულონ. იქ მხატვრის 1000-მდე ნამუშევარია გამოფენილი.
სულ რაღაც ოცდაათიოდე წლის წინ ამსტერდამი წყნარი ქალაქი იყო.

იქაური კომერსანტები, ჩინოვნიკები და წვრილი ხელოსნები არაფრით გამოირჩეოდნენ ჰოლანდიის სხვა ქალაქების მცხოვრებთაგან. რადიკალური ცვლილებები უეცრად დაიწყო. ამსტერდამი მოულოდნელად იმ ადგილად გადაიქცა, სადაც ყველაფერია დაშვებული. ამგვარი `ღირსშესანიშნაობით~ გამორჩეული ადგილები არც ერთ ტურისტულ ბუკლეტში არ არის მოხსენიებული, თუმცა ყველა ტურისტი მაინც ახერხებს `ეგზოტიკურ~ კვარტალებში მოხვედრას... ქვეყანაში უკვე დიდი ხანია, ერთი სქესის წარმომადგენლებს სამოქალაქო ქორწინების რეგისტრირება შეუძლიათ(!), უფრო მეტიც _ უკვე დაფიქსირდა ამგვარი ქორწინების არაერთი ფაქტი. ალბათ ამიტომაც, ქალაქი წარმოადგენს ნამდვილ სამოთხეს სექსუალური უმცირესობებისთვის. მსოფლიოს თითქმის ყველა კუთხიდან ჩადიან იქ, ისვენებენ და დროს ატარებენ, თავს `სრულფასოვან~ ადამიანად მიიჩნევენ...
ჰოლანდიამ მსოფლიოში პირველმა მოახდინა მარიხუანის ლეგალიზაცია.

ე.წ. `მძიმე ნარკოტიკები~ ქვეყანაში აკრძალულია, მაგრამ ისინი მაინც ნებისმიერ კაფეში შეგიძლია იყიდო. თუ ფული გაგითავდა და `ლომკამ~ შეგაწუხა, შეგიძლია, მედპუნქტში განაცხადო და ექიმები ჰეროინის შემცველ მეტადონს უფასოდ მოგართმევენ. ნებისმიერ ჩოფფიე შჰოპ-ში ჰეროინის, ჰაშიშის, კრეკის, ოპიუმის ფასებისა და დამზადების ადგილების სიაა გამოკრული. ეს ნაწარმი ჰოლანდიაში ძირითადად, კოლუმბიიდან და ავღანეთიდან შედის. ფასების ცვალებადობა სავალუტო ბირჟაზე არსებულ მდგომარეობაზეა დამოკიდებული. ყველაზე საინტერესო ის არის, რომ დიდი საშობაო ფასდაკლება ამ სფეროშიც მოქმედებს...


ბარებში ჩინებული ატმოსფერო სუფევს. მაგიდების გარშემო თვალგანაბული ადამიანები სხედან, ყავას წრუპავენ და სიგარეტს აბოლებენ. იშვიათია, ვინმემ ლუდი ან არაყი მოითხოვოს. ევროკავშირის შექმნასთან ერთად, ევროპის ქვეყნებმა ჰოლანდიას ნარკოტიკებით ვაჭრობის აკრძალვა მოსთხოვა. ჰოლანდიამაც არ დააყოვნა და თუ ადრე იქ 25 კგ ნარკოტიკის შეტანა შეიძლებოდა, დღეს მხოლოდ 2 კილოგრამის იმპორტირებაა დაშვებული. თუ ამ ნორმას გადააჭარბე, კონფისკაციას გაგიკეთებენ და... გაგიშვებენ.

მაგალითისთვის ვიტყვი, რომ ასეთივე დანაშაულისთვის მეზობელ ბელგიაში 15-წლიან პატიმრობას მოგისჯიან.
ჰოლანდიამდე რამდენიმე ქვეყანაში ვიყავი და თუ რამე გამიკვირდებოდა, არ მეგონა, მაგრამ ამსტერდამმა ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა. ქალაქის დასათვალიერებლად რუბენაც მიწევდა ხოლმე მეგზურობას, მაგრამ ცისფერებისა და ნარკომანების უბნებში არასოდეს მომყვებოდა.
_ რას დაეხეტებდი იმ ჯურღმულებში, მეტი სანახავი ვერაფერი იპოვე?! _ მიჯავრდებოდა რუბენა.
_ საინტერესოა, რუბენ, ასეთი რაღაცებისთვის ყველგან იჭერენ, აქ კი `სვაბოდაა~... _ მიკვირდა მე.
_ კარგი, მორჩი `სვაბოდას~, თორემ, თბილისში რომ ჩახვალ, ბიჭები იტყვიან, რუბენამ კაკო სისულელეების სანახავად წაიყვანაო... _ სერიოზულად მეტყოდა და `ცისფერი~ უბნის გინებას მოაყოლებდა.
სამაგიეროდ, დიდი ხალისით დამყვებოდა ლამაზმანების კვარტალში. ეს არის ერთ-ერთი არხის პირას გაშენებული ქუჩა, რომელსაც პრინც ჰენდრიკის სანაპიროს უწოდებენ. თურმე სამეფო გვარის ამ წარმომადგენელსაც გაუჩენია საყვარელი მეზღვაურთა მეძავების `სამეფოში~ და ხალხსაც ამიტომ შეურქმევია პრინცის სახელი ამსტერდამის ყველაზე `პორნოგრაფიული~ ქუჩისთვის. ვინ არ ყოფილა იქ _ სახელგანთქმული სპორტსმენები, მწერლები, პოლიტიკოსები და მეცნიერები (რა თქმა უნდა, ინკოგნიტოდ)?! რას არ ნახავთ ამ ქუჩაზე _ ვიტრინებში ჩამწკრივებულ შიშველ ქალებს ფეხი ფეხზე გადაუდიათ და სიგარეტს აბოლებენ, თან ღიმილით გეპატიჟებიან ხალიჩებით მორთულ პატარა ოთახში.

მათ სხეულებთან შეხების მსურველნი ჩამოივლიან ხოლმე ამ `ცოცხალი გამოფენის~ წინ და დინჯად, აუღელვებლად არჩევენ საკუთარი გემოვნების შესაფერის ფერიებს, რომლებიც იქ მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან არიან ჩამოსული...
ფოტოს გადაღება მოვინდომე და უეცრად საიდანღაც ახალგაზრდა პოლიციელი გაჩნდა:
_ უკაცრავად, სერ, აქ გადაღება არ შეიძლება, ფოტოაპარატი მომეცით, _ თავაზიანად მითხრა.
_ კი, მაგრამ ამ ფირზე ბევრი სხვა ადგილებიცაა აღბეჭდილი, იმასაც გამიშუქებთ?
_ ნუ ღელავთ, ჩვენ ფირს გავამჟღავნებთ, რაც აკრძალულია, გაგიშუქებთ და აპარატს ფირთან ერთად დაგიბრუნებთ, _ მითხრა მან და განყოფილებაში გამიყოლა.
იმ დღეს 100 გულდენით დამაჯარიმეს, ფირის გამჟღავნების საფასურიც გადამახდევინეს და კადრები, რომლებიც მიზანშეუწონლად ჩათვალეს, წამიშალეს...
იმავე კვარტალშია `სექსთეატრები~, რომლებიც გაგაოცებთ `მრავალფეროვნებით~. იქვე ნახავთ პორნოგრაფიული ფილმების სადემონსტრაციო მინიკინოთეატრებს. ცხადია, უხვად არის მაღაზია, სადაც გასაბერი რეზინის ქალები და ყოველგვარი ეროტიკული აქსესუარი იყიდება. იმავე კვარტალშია მსოფლიოში ერთადერთი `სექსის მუზეუმი~, სადაც სექსთან დაკავშირებულ ნებისმიერ ინფორმაციას მიიღებ, რაც კი კაცობრიობას შეუქმნია.

ტექსელის კუნძული
მიუხედავად ქვეყანაში გაბატონებული თავისუფლებისა, ჰოლანდიელები ძალზე შრომისმოყვარე და არცთუ ისე დაბალი ზნეობის მქონე ხალხია. ბუნებრივია, ნებისმიერი ჰოლანდიელი დაოჯახებაზე არც ფიქრობს, სანამ ფეხქვეშ მყარ ნიადაგს არ იგრძნობს. სტატისტიკური მონაცემებით, იქ ოჯახები საკმაოდ გვიან იქმნება და გაყრაც ყველაზე იშვიათია ევროპის ქვეყნებს შორის.
ჰოლანდიელები დიდ პატივს სცემენ მშობლიურ ენას და ტრადიციების მკაცრი მიმდევრებიც არიან. სიკეთესაც არ ივიწყებენ და არც სხვაზე ნაკლები პატივისცემა სჩვევიათ.
საყოველთაოდ ცნობილია ჰოლანდიელ და ქართველ მეომართა მეგობრობის ამბავი, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დროს, ტექსელის კუნძულზე მომხდარ ანტიფაშისტურ ამბოხებას უკავშირდება.

მოგზაურის დღიურები

იქ სწორედ ტექსელის ამბების წყალობით სცემენ განსაკუთრებულ პატივს ქართველ კაცს და როგორც კი ვინმე გაიგებდა, რომ ქართველი ვიყავი, კეთილად გამიღიმებდა და სრულიად გამორჩეულად მეპყრობოდა...
ტექსელის კუნძულზე დავათვალიერე ქართველთა სასაფლაო, სადაც ოთხასამდე ქართველია დაკრძალული. მათ გვერდით კი ის ჰოლანდიელები განისვენებენ, ვინც გერმანელებმა ქართველთათვის გაწეული დახმარებისთვის დახვრიტეს ან მათთან ერთად ბრძოლაში დაიღუპნენ. საფლავები საუცხოოდ არის მოვლილი _ ჩანს, რომ სათუთად ეპყრობიან. უყურებ ამ საფლავებს და სევდასთან ერთად, დიდი სიამაყის გრძნობით ივსები. ეს გრძნობა გაგიათმაგდება, როდესაც ქართველების მუზეუმს დაათვალიერებ, სადაც დეტალურად არის აღწერილი ტექსელის აჯანყება. აქვე ვიტყვი, რომ იქ ქართული იერის მქონე და გვარის მატარებელი ბევრი ჰოლანდიელიც შემხვდა, რომლის ბაბუა ჩვენი თანამემამულე იყო...

ფული ან სამშობლო
ჰოლანდიას `ევროპის ამერიკას~ ეძახიან. მიუხედავად ტერიტორიული სიმცირისა, ადამიანს, რომელსაც კომერციული საქმიანობისკენ რაიმე მიდრეკილება აქვს, ამ ქვეყანაში ხელსაყრელი პირობები ხვდება.

უბრალოდ უნდა გადაწყვიტო, რა საქმიანობას მოჰკიდო ხელი და თუ დაიწყებ, ხელისუფლება ყველანაირად ამოგიდგება მხარში.
ჰოლანდიაში ებრაელთა დიდი დიასპორაა. რუბენას წყალობით, ბევრი ებრაელი კომერსანტი გავიცანი, რომლისგანაც უამრავ რაღაცას ისწავლი. შემეძლო დავრჩენილიყავი და მათ წრეში მეტრიალა. არც ის იყო გამორიცხული, რომ ბიზნესში წარმატებისთვისაც მიმეღწია, მაგრამ არ მოვინდომე _ სამშობლოში დაბრუნება მერჩივნა.
რუბენასთან ხშირად ვლაპარაკობდი ჩემს მომავალზე, ვკამათობდით კიდეც, ბოლო პოლემიკა კი განსაკუთრებით დამამახსოვრდა:
_ კარგი, რა, კაკო, რა ბავშვივით იქცევი, დარჩი, სად მიდიხარ?
_ სად და სახლში, თბილისში, ძმაკაცებში.
_ უფულო არც ძმაკაცს უნდიხარ და არც ნათესავს. დარჩი, იმუშავე, ცოტა კაპიტალი მოაგროვე, საბუთები `გაიკეთე~ და მერე წადი. ასეთი შანსი მერე აღარ მოგეცემა...
_ მერე, როგორ უნდა გავაკეთო ეს?
_ ბიჭო, რამდენჯერ უნდა გითხრა?! მოიყვან ცოლს, მოგცემენ საბუთებს, ეს ბიზნესის კეთების საშუალებას მოგცემს... საბედნიეროდ, ენა იცი და ზარმაცი არ ხარ.

ყველაფერი შენს ხელში იქნება. მერე, გინდა, საქართველოში წადი, გინდა _ ამერიკაში.
_ რუბენ-ჯან, ახლა მე მომისმინე. მე თუ ცოლს მოვიყვან _ მხოლოდ ქართველს. იმის გულისთვის, რომ საბუთები გავაკეთო, სულ არ ვაპირებ, 3-4 წელი აქ ყურყუტს. უკვე მეოთხე წელია, ევროპაში დავბორიალობ. დროა, ოჯახს მოვეკიდო... საქართველოში უნდა დავბრუნდე.
_ რომ მიყვარხარ და შენთვის კარგი მინდა, იმიტომ გეუბნები.

ხომ ხედავ, საქართველოში რა ხდება. ხალხი ოცნებობს ევროპაში მოხვედრასა და აქ სამუშაოს შოვნაზე, შენ კიდევ, ვერ მოგითმენია და უკან ბრუნდები. დამიჯერე _ ინანებ. შენი მომავლისთვის ჯობს, რაღაც დათმო... რა ვიცი, მე ასე ვფიქრობ.
_ მართალი ხარ, მიზნის მისაღწევად ბევრი რამის დათმობა შეიძლება, მაგრამ... ჩემი ქალაქი მომენატრა... ყველა თუ გაიქცა და იმაზე იფიქრა _ საქართველოში კარგი დრო რომ დადგება, მაშინ დავბრუნდებიო, კარგად ყოფილა ჩვენი საქმე...

ფულის გარდა, სხვა ღირებულებებიც აქვს ადამიანს, რასაც გაფრთხილება სჭირდება...
იმ დღის შემდეგ, რუბენასთან ამ თემაზე აღარ მილაპარაკია. გადავწყვიტე, თბილისში დავბრუნებულიყავი. რამდენიმე დღეში სავიზო ვადა გამდიოდა. უნდა მოგვესწრო კარგი ავტომობილის შოვნა, მისი გადაფორმება, მარშრუტის შერჩევა... ბოლოს და ბოლოს, ყველაფერი დროულად მოვაგვარეთ და სამშობლოშიც სავიზო რეჟიმის დაურღვევლად გამოვემგზავრე...

პარიზში _ სუნამოს შესაძენად
როგორც იქნა, ევროპაში სამწლიანი ხეტიალის შემდეგ, სამშობლოში დავბრუნდი. ისეთი გრძნობა მქონდა, თითქოს მეორედ დავიბადე.

ისეთი სითბო და სიყვარული ვიგრძენი ნათესავებისა და მეგობრებისგან, რომ ჩემზე ბედნიერი კაცი დედამიწის ზურგზე არ მეგულებოდა. მონატრების შემდეგ მშობლიური ქალაქი უფრო ლამაზი და მშვენიერი გეჩვენება...
რამდენიმე თვეში დაბრუნების სიხარულით გამოწვეული ეიფორია გაქრა და მეც იმავე პრობლემამ შემაწუხა, რომელიც მოსვენებას არ აძლევს ათასობით ჩემს თანამემამულეს, რომელიც ამაოდ ეძებს სამსახურს. სად არ ვიყავი, ვინ არ შევაწუხე, უცხოურ კომპანიებსა და ორგანიზაციებში თავგამოდებით ვცდილობდი საკუთარი ღირსებების წარმოჩენას: ვიცი ინგლისური ენა, მესმის ესპანური, შემიძლია კომპიუტერზე მუშაობა, მიცხოვრია და მიმუშავია საზღვარგარეთ... ყველაფერი უშედეგოდ მთავრდებოდა _ სამსახურს ვერა და ვერ ვშოულობდი.
ძალიან მინდოდა, არ შევპუებოდი სიძნელეებს და მიზნისთვის მიმეღწია. მაგრამ თანდათან ვრწმუნდებოდი, რომ შეიძლებოდა, ბოლოს და ბოლოს, მთელი ჩემი ახალგაზრდული ენერგია ლილოს ან დიდუბის ბაზრობაზე სავაჭრო `ბიზნესის~ სამსახურში დამეხარჯა ან... კვლავ უცხოეთში უნდა გავმგზავრებულიყავი...
საერთოდ, არასოდეს ვუჩიოდი ბედს. ამჯერადაც გამიმართლა და ჩემი ძმაკაცის მამის, უსაყვარლესი ადამიანის, მურმან შუბითიძის რეკომენდაციით, თბილისის ცენტრალურ უნივერმაღში ბროკერად დავიწყე მუშაობა.

შევუდექი კომერციულ საქმიანობას, რომელმაც უამრავი პრობლემისა და საზრუნავის გარდა, სასიამოვნო მოგონებებიც დამიტოვა. სხვადასხვა ნაწარმის ჩამოსატანად ხშირად მიწევდა უცხოეთში გამგზავრება. მართალია, თითოეული ასეთი მოგზაურობა დიდი ენერგიის ფასად მიჯდებოდა, მოგებასთან ერთად, ხშირად წამიგია კიდეც, დიდ ვალშიც ჩავვარდნილვარ, მაგრამ მოგზაურობის სიყვარული და ჟინი, რომელიც ჩემში ყოველთვის იყო, ამის გადატანაში მეხმარებოდა. ერთი ასეთი მივლინება განსაკუთრებით დამამახსოვრდა. ყველაფერი კი ასე დაიწყო: უნივერმაღ `თბილისის~ საპარფიუმერიო განყოფილების გამგე შემომიჩნდა _ გინდა თუ არა, ფრანგული სუნამოები ჩამოიტანე, კარგად გასაღდება და თბილისელი მანდილოსნებიც შენი მადლიერი დარჩებიანო. ერთ-ერთი კომერციული ბანკი დავითანხმე ე.წ. `სდელკაზე~ და სულ მალე პარიზში ამოვყავი თავი.
პარიზი
`ზეიმი, რომელიც მუდამ შენთან არის~ _ ჰემინგუეის ეს სიტყვები ნამდვილად მიესადაგება პარიზს.

ის ადამიანებიც კი, ვინც ამ ქალაქში არასოდეს ყოფილან, მასზე ამავეს ფიქრობენ, ხოლო ვისაც მასთან შეხვედრის ბედნიერება ჰქონია, დაგიდასტურებენ, რომ მართლაც ასეა.
პარიზის დაარსება იულიუს კეისრის სახელს უკავშირდება, რომელმაც ჩვ. წ.აღ-მდე 53 წელს ააშენა ციხესიმაგრე მდინარე სენის ერთ-ერთ კუნძულზე _ იმ ადგილას, სადაც დღეს პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი დგას.

მოგზაურის დღიურები


შუა საუკუნეების პარიზი დიდად არაფრით გამოირჩეოდა. მისი მოსახლეობა 200 ათას კაცს აღწევდა. მეფე ფრანც პირველიდან მოყოლებული, რომელმაც ლუვრის პავილიონები ააშენა, თითქმის საფრანგეთის რევოლუციამდე, ქალაქი ნელი ტემპით ვითარდებოდა. სწრაფი ზრდა პარიზმა ნაპოლეონ პირველის პერიოდში დაიწყო. სწორედ მის სახელთანაა დაკავშირებული პარიზის მრავალი ღირსშესანიშნაობა, მათ შორის _ ტრიუმფალური თაღი.
უფრო დიდი კვალი ნაპოლეონ მესამემ დატოვა და კიდევ, მისმა პრეფექტმა _ ოსმანმა, რომელმაც მოაწყო პარიზული ფართო ბულვარები, საფუძველი ჩაუყარა 3 ძირითად პარკსა და უამრავ ულამაზეს სკვერს.

გარდა იმისა, რომ პარიზი `ზეიმისა და ოცნების ქალაქია~, ის ცნობილი პარიზის კომუნის, ბარიკადული ბრძოლებისა და რევოლუციური მოძრაობის სიმბოლოც გახლავთ.
რამდენიმე საუკუნე პარიზი არაოფიციალურად მსოფლიოს დედაქალაქის სახელსაც ატარებდა. XX საუკუნეში ამ `ტიტულში~ მას ნიუ-იორკი შეეცილა...

ბიზნესმენები ყველგან
ერთნაირები არიან...
მართალია, პარიზში პირველად ვიყავი, მაგრამ საკმაოდ თავისუფლად ვგრძნობდი თავს. რამდენიმე ქვეყანაში ყოფნა და ბიზნესში ტრიალი სპეციფიკური ჩვევების გამომუშავებაში დამეხმარა. აეროპორტშივე ტაქსის მძღოლს მოველაპარაკე, რომ საშუალო დონის, იაფფასიან სასტუმროში მივეყვანე, სასტუმროს ადმინისტრატორს ქალაქის ცნობარი გამოვართვი და მეორე დღეს, რომელი სადილერო კომპანიის სახელიც მომეწონა, ყველას შევუთანხმდი შეხვედრაზე (რა თქმა უნდა, სხვადასხვა დროისთვის).
აზიური ქვეყნებისგან განსხვავებით, ევროპაში პროდუქციის მწარმოებელთან დაკავშირება საკმაოდ ძნელია: ეს დროს მოითხოვს, რაც ხარჯთანაც არის დაკავშირებული, თანაც, ყველა მწარმოებელს თავისი დილერი ჰყავს, რომლის საშუალებითაც კლიენტთან მოლაპარაკებას აწარმოებს. ასეთი სისტემა მყიდველს საშუალებას აძლევს, საკმაოდ ოპერატიული გადაწყვეტილება მიიღოს და სასურველ ფასებში შეიძინოს პროდუქცია. მთავარია, არ მოგატყუონ და მოლაპარაკებისას რაიმე შეცდომა არ დაუშვა. მყიდველის გამოუცდელობა და გულუბრყვილობა ხომ დილერს კარგი მოგების საფუძველსაც აძლევს.


ფრანგულ სუნამოზე მსოფლიოში დიდი მოთხოვნილებაა. მწარმოებლებს შორის სერიოზული კონკურენცია, ცხადია, მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს რეალიზაციაზე. ეს კარგად ვიცოდი და აუჩქარებლად ვაკვირდებოდი დილერთა მიერ შემოთავაზებულ ფასებს. დილერებიც განსხვავებულები შემხვდნენ: უმეტესობა თავაზიანი იყო, მაგრამ ჩემდა გასაოცრად, მათ შორის ერთ-ერთი საკმაოდ თავხედიც გამოერია.
დღის 11 საათი იყო, როდესაც სასტუმროს ნომერში ორი შავგვრემანი ფრანგი მეწვია. დილერებად გამაცნეს თავი და გასაყიდი სუნამოების კატალოგი შემომთავაზეს. თავიდანვე შევატყვე სახეზე, რომ ჩემი არც დროებითი საცხოვრებელი და არც ჩაცმულობა თვალში არ მოუვიდათ (არასდროს მიზიდავდა ე.წ. ოფიციალური სამოსი, იმ დღესაც ჯინსი მეცვა).

იგივე ნაწარმი, რომელიც სხვებსაც ჰქონდათ, საკმაოდ ძვირად დამიფასეს. უკმაყოფილება არ დამიფარავს.
_ მაინც რამდენ ვაგონზე გავაკეთოთ შეკვეთა? _ გამომწვევად მკითხა ერთ-ერთმა მათგანმა.
_ პირველ რიგში გეტყვით, რომ ვაგონებით სუნამოს წაღებას არ ვაპირებ, რაც შეეხება ფასს _ საკმაოდ ძვირია, _ ვუპასუხე ზრდილობიანად.
_ ჩვენი ფირმა მაღალი დონის კლიენტებს ემსახურება. რაც შეეხება რუსებს, მათ ყოველთვის ვაგონებით მიაქვთ საქონელი...
_ უკაცრავად, მე რუსი არა ვარ, ქართველი გახლავართ!.. _ მივუგე გაღიზიანებულმა.
_ რა მნიშვნელობა აქვს? ჩემთვის ყველანი ერთი ხართ. ყველა გასაყრელი ხართ აქედან... წადით, თქვენს მოსკოვში იბაირამეთ... _ თქვა და კარისკენ გაემართა.

თავიდან, გავშრი, ხომ არ მომესმა ან იქნებ, მისი ინგლისური კარგად ვერ გავიგე-მეთქი, _ ვიფიქრე... სამწუხაროდ, არ შევმცდარვარ. სანამ ოთახიდან გასვლას მოასწრებდა, მივაძახე: _ შენ ეი, პიჟონო, ბედი გქონია, საფრანგეთში რომ ცხოვრობ, თორემ, ისე მიგბეგვავდი, დედაშენიც ვერ გიცნობდა!
_ აბა, მოდი, თუ ბიჭი ხარ, დამარტყი, ვინ ვინ არის, მერე გამოჩნდება... _ მითხრა და ენა გამომიყო...
რა თქმა უნდა, თავი შევიკავე: კარგად ვიცოდი _ ევროპაში პირველად ვინც დაარტყამს, მას გაამტყუნებენ. თანაც, აშკარად ეტყობოდა, მთლად ნორმალური ფსიქიკა არ ჰქონდა...
ათიოდე წუთში მისი მეწყვილე მობრუნდა და ჩვენ შორის ასეთი დიალოგი გაიმართა:
_ მუსიე, დიდ ბოდიშს გიხდით, ჩემი მეგობრის საქციელი ყველა ზღვარს გასცდა...


_ გულახდილად გეტყვით, არ მოველოდი. ასე რისთვის გამლანძღა? _ გაოგნებულმა ვიკითხე.
_ მუსიე, ერთ რამეს გეტყვით და ამის შემდეგ ალბათ შეუნდობთ: ორი დღის წინ ჩემს მეგობარს მეუღლემ უღალატა, ის ტიპი რუსი აღმოჩნდა...
_ მერე, რაღა ჩემთან მორბოდით, ის ვერ დასაჯეთ?! _ გაოცებულმა ვუთხარი.
_ გაგვექცა. რომ დაგვეჭირა, ცოცხალი ვერ გადაგვირჩებოდა!..
ქალაქში
პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი _ პარიზისა და საფრანგეთის სიმბოლო და ტაძართა ტაძარი _ აი, როგორ ამკობენ ამ უძველეს ძეგლს, რომელიც აშენებულია მდინარე სენის შუაგულში მდებარე კუნძულ სითიზე. ეს ქალაქის უძველესი რაიონია. ტაძარი 1163-დან 1250 წლამდე შენდებოდა.


მოედანზე, სადაც საფრანგეთის ყველა გზა იწყება, ბრინჯაოს მემორიალური დაფაა, რომელზეც წერია _ `0 კმ~. ტაძრის სიმაღლე 90 მეტრს აღწევს, გუმბათში კი ჩამონტაჟებულია ზარი, რომელიც 15 ტონას იწონის. მისი ხმა მხოლოდ დიდი რელიგიური დღესასწაულების დროს ჟღერს. იმისათვის, რომ ტაძარი სრულყოფილად დაათვალიერო, ორი კვირა არ გეყოფა. ამასთანავე, ორი საათიც საკმარისია იმისთვის, რომ მიღებული შთაბეჭდილება სიცოცხლის მანძილზე გაგყვეს...
სენ-ჟერმენის ბულვარსა და სენის სანაპიროს შორის მდებარე უბანს, სადაც სორბონის მოედანი და ლუქსემბურგის ბაღია, ლათინურ კვარტალს ეძახიან. ლათინური იმიტომ დაარქვეს, რომ სტუდენტებს, რომლებიც იქაურ უნივერსიტეტში სწავლობდნენ (უნივერსიტეტი 1221 წელს დაარსდა), ლათინური უნდა სცოდნოდათ. იქაური სტუდენტები ერთმანეთს ლათინურად მიმართავდნენ, რათა სხვებს მათი ლაპარაკის შინაარსი არ გაეგოთ.


თუ უცხოელი პარიზში ცხოვრებას დააპირებს, აუცილებლად ლათინურ კვარტალში უნდა დასახლდეს: ბინაც იაფია, ბევრი გასართობი ადგილიც არის და კეთილი ხალხიც ცხოვრობს.
ერთ საღამოს ამ უბანში ვსეირნობდი და ქუჩის მუსიკოსებს ვუსმენდი. ვიგრძენი, რომ ლამაზი ახალგაზრდა ქალი მითვალთვალებდა. ქალებში განსაკუთრებული პოპულარობით არასოდეს ვსარგებლობდი და გულმა რეჩხი მიყო... მშვენიერი არსება მომიახლოვდა და გამიღიმა:
_ უკაცრავად, ქართველი ბრძანდებით?
_ აა...

მოგზაურის დღიურები

დიახ, საიდან მიხვდით? _ დავიბენი, არ ველოდი ქართველთან შეხვედრას.
_ სიარულზე შეგატყვეთ... _ ორივეს გაგვეცინა...
ასე გავიცანი თბილისელი ელა ლეკიშვილი, რომელიც სტუდენტური პროგრამით, მეგობრებთან ერთად, პარიზში იმყოფებოდა.

სამწუხაროდ, ჩემი იქ ყოფნის დრო იწურებოდა და ელასთან ერთად ბევრი ღირსშესანიშნაობის ნახვა ვერ მოვახერხე.

მონმარტრი და ეიფელის კოშკი
მონმარტრი ის ადგილია, სადაც სხვადასხვა დროს ცხოვრობდნენ და მოღვაწეობდნენ ბალზაკი, ჰიუგო, მოპასანი, პიკასო, ვან-გოგი. იქ მრავალი წელი გაუტარებიათ დავით კაკაბაძეს, ლადო გუდიაშვილს, ელენე ახვლედიანს. ამ უბნის თითოეული ქუჩა და სახლი ხელოვნებით სუნთქავს... დღეს ხელოვანთ უჭირთ იქ ცხოვრება, ვინაიდან ყველაფერი საკმაოდ ძვირია. ყველა შენობას ფაქტობრივად, ტურისტული ბიზნესი დაეპატრონა. თუმცა, მხატვრებს იქ მაინც რა გამოლევს?! ასე რომ, მონმარტრი მაინც მონმარტრია...
`საშინელი, სამარცხვინო და უშნო ნაგებობა~ _ ასე ნათლავდნენ ეიფელის კოშკს, რომელიც 1889 წელს დაიდგა.

გუსტავ ეიფელმა კონკურსში გამარჯვების შემდეგ მიიღო იმ ნაგებობის დადგმის ნებართვა, რომელსაც ხელოვანთა წრეებში `ჭანჭიკების კოშკად~ მოიხსენიებდნენ. მისი სიმაღლე 320 მეტრს აღწევს, ის 18 ათასი რკინის დეტალისგან შედგება. თავდაპირველი გადაწყვეტილების თანახმად, კოშკი 20 წელიწადი უნდა მდგარიყო. 1910 წელს, მთავრობის გადაწყვეტილებით, ეს ვადა კიდევ 70 წლით გაგრძელდა. 1980 წელს კი, აზრად აღარავის მოსვლია, რომელიმე ვადაზე ლაპარაკი...
პირველად კოშკი რომ დავინახე, მირაჟი მეგონა: ნუთუ ეს არის?!. თანდათან მას თვალი ეჩვევა, ვინაიდან კოშკი ქალაქის ყოველი მხრიდან ჩანს. ის რაღაცით ნავთობის ჭაბურღილს მოგაგონებთ.

განსხვავება იმაშია, რომ ნავთს კი არა _ ფულს `ქაჩავს~. კოშკის ლიფტამდეFრომ მიხვიდე, რიგში სულ ცოტა 2-საათი დგომა და 65 ფრანკი დაგჭირდება... ზემოდან, 70 კმ-ის რადიუსში ყველაფერი ჩანს და საუცხოო პანორამა იშლება. ზემოთვე არის ეიფელის სამუშაო კაბინეტი-მუზეუმი და რესტორანი, სადაც აუცილებლად ერთ-ორ ბოკალ შამპანურს მიირთმევ (აბა, პარიზის თავზე ასული, სხვაგვარად როგორ მოიქცევი?!) _ არადა, შამპანური იქ ფანტასტიკურად ძვირია...

ელისეს მინდვრები და ვეტერანთა სახლი
ელისეს მინდვრებზე საფრანგეთის პრეზიდენტის რეზიდენცია მდებარეობს. მინდვრების სიგრძე 2,5 კილომეტრს აღწევს: ის თანხმობის მოედნიდან ტრიუმფალურ თაღამდეა გაჭიმული. ეს ადგილი იმისთვის მოუგონიათ, რომ ადამიანმა მშვიდად ისეირნოს, მაღალ მატერიებზე იფიქროს და...

ბევრი ფული დახარჯოს. საამისო ადგილი კი იქ უამრავია და ამ საქმეში ყველაფერი იმაზეა დამოკიდებული, თუ ჯიბეში რამდენი გიდევს...
ვეტერანთა სახლი განსაკუთრებული ადგილია იმ ჯარისკაცთათვის, ვინც სამშობლოს დაცვისას დაინვალიდდა. ეს გახლავთ 500 მ სიგრძისა და 400 მ სიგანის უზარმაზარი კომპლექსი, რომელიც ლუდოვიკო მეთოთხმეტის დროს, 1670 წელს აშენდა. XVII საუკუნის დამლევს ვეტერანთა სახლი მინიატურულ ქალაქს წარმოადგენდა, სადაც 4000 მეომარი ცხოვრობდა. რაზმებად დაყოფილები, ოფიცრების მეთაურობით სხვადასხვა საამქროში მუშაობდნენ. დღეს ვეტერანთა სახლში სამხედრო ჰოსპიტალია. საერთოდ კი ეს კომპლექსი საფრანგეთის სამხედრო დიდების მუზეუმს წარმოადგენს...
კომპლექსის ცენტრალური ნაგებობა ვეტერანთა ტაძარია.

მისი სიმაღლე 107 მეტრს შეადგენს, ხოლო გუმბათი მოოქრულია, მასზე 100 კგ ოქროა დახარჯული. ტაძრის ეზო ერთგვარი სამხედრო ნეკროპოლია, სადაც დაკრძალული არიან: ნაპოლეონი, მარშალი ტიურენი, ვობანი, ჟოზეფ და ჟერომ ბონაპარტები...
დეფანსის რაიონი სიმბოლოა არა მარტო თანამედროვე პარიზისა, არამედ მთელი საფრანგეთის _ ქვეყნისა, რომელიც ამაყობს არა მხოლოდ თავისი წარსულით, არამედ თანამედროვე მიღწევებითაც _ უახლესი ტექნოლოგიების, ავტომრეწველობისა თუ კოსმოსის სფეროებში. დეფანსის მშენებლობა XX საუკუნის 50-იან წლებში დაიწყო. სწორედ მაშინ აშენდა პირველი ცათამბჯენები. 70-იან წლებში, სამშენებლო ბუმის მეორე ტალღის დრო დადგა: მაშინ აიგო წამყვანი ფრანგული კომპანიების შტაბბინები. 80-იან წლებში კი, ულტრათანამედროვე, სხვადასხვაგვარი გეომეტრიული ფიგურის ფორმის ნაგებობები...
ბუნებრივია, პარიზის დასათვალიერებლად ორი კვირა არ მეყო. ვინატრე, რომ ელასა და მისი მეგობრებივით, მეც სტუდენტი ვყოფილიყავი და ცოტა ხანს კიდევ დავრჩენილიყავი პარიზში...


როგორც იქნა, სასურველი სუნამოებიც შევარჩიე. თბილისიდან ფული გადმომირიცხეს და კონტეინერით გამოვაგზავნე. ჩემი წამოსვლის დროც დადგა...

საავტომობილო ბიზნესი
თბილისის უნივერმაღში ჩემი კომერციული საქმიანობის პერიოდში, `საავტომობილო ბიზნესსაც~ მოვკიდე ხელი: ზოგჯერ, ჩემი ინიციატივით, ზოგჯერ _ შეკვეთით ჩამომყავდა მანქანა გერმანიიდან. ვერ გეტყვით, რომ ამით დიდი მოგება ვნახე, მაგრამ გერმანიიდან საქართველომდე 5-6 ქვეყანა უნდა გამომევლო, რაც დიდ სიამოვნებას მანიჭებდა. სხვა თუ ამ გზას ერთ კვირაში გადიოდა, მე 3-4 კვირას ვანდომებდი: ვცდილობდი, ხელიდან არ გამეშვა ამა თუ იმ ქვეყნის დათვალიერების შანსი... გერმანიიდან საქართველომდე ორი მარშრუტით შეიძლება წამოსვლა: პირველია _ ავსტრიის, უნგრეთის, რუმინეთის, ბულგარეთისა და თურქეთის გავლით; მეორე _ იტალიიდან, ქალაქ ვენეციიდან ბორნით საბერძნეთამდე და იქიდან _ კვლავ თურქეთის გავლით.

რა თქმა უნდა, ყველა აქ ჩამოთვლილი ქვეყანა საინტერესოა, მაგრამ იტალია მაინც გამორჩეულია. ვენეციაში ჩასულმა გადავწყვიტე, კიდევ 1000 კილომეტრი გამევლო ქვეყნის სამხრეთისკენ და რომიც დამეთვალიერებინა...

რომში
რომი _ მსოფლიოში ერთადერთია, რომელიც მარადიული ქალაქის `საპატიო წოდებას~ ატარებს. ეს სახელი მას ჯერ კიდევ ჩვ.წ.აღ-მდე I საუკუნეში უწოდეს... რომაელთა საყვარელი გამონათქვამი კი ასე ჟღერს: როდესაც მსოფლიო იღუპება, რომი დგას, მაგრამ როდესაც რომი ეცემა, მაშინ მთელი სამყარო იღუპებაო...
რომი ჩვ.წ.აღ-მდე 753 წელს დაარსდა. 21 აპრილი ქალაქის დაბადების დღედ ითვლება, თუმცა რომაელებმა ოდითგანვე იცოდნენ, რომ ეს პირობითი თარიღია. არქეოლოგიური კვლევებით დასტურდება, რომ ცხოვრება იქ 130 ათასი წლის წინათაც ყოფილა. რომის დაარსებას ძმებს _ რომულსა და რემს უკავშირებენ.

რომული და რემი ერთ-ერთი მეფის შვილები ყოფილან. სახელმწიფო გადატრიალების საფრთხის წინაშე მყოფმა მეფემ, მცირეწლოვანი შვილები რომ გადაერჩინა, რომული და რემი მდინარე ტიბრს გააყოლა იმ იმედით, რომ მათ ვინმე უშველიდა. მართლაც, ბიჭები მწყემსმა ფაუსტულმა მაშინ იპოვა, როდესაც ისინი ძუ მგლის ძუძუს სწოვდნენ.

მოგზაურის დღიურები

მან შინ წაიყვანა და აღზარდა ბავშვები. გავიდა ხანი. ძმებმა დამპყრობლურ ომებს მიჰყვეს ხელი და დიდ წარმატებასაც მიაღწიეს. შემდეგ, პალატინის გორაზე ციხესიმაგრე ააგეს და მის გარშემო ქალაქის მშენებლობა წამოიწყეს.

მერე ძმებს შორის შუღლი ჩამოვარდა, საქმე ხელჩართულ ბრძოლამდეც კი მივიდა, რომლის დროსაც რომული დაიღუპა. გადმოცემის თანახმად, სწორედ ამ დროს დაერქვა ქალაქს რომი. არ ვიცი, რამდენად შეეფერება ჩემ მიერ მოყოლილი ამბავი ისტორიულ სინამდვილეს, მაგრამ ყველა გიდი რომის დაარსების ამბავს ასე ჰყვება...
სხვათა შორის, თუ რომში პირველად მიემგზავრებით, შემიძლია გირჩიოთ, რომ ქალაქის დათვალიერებისას არ ისარგებლოთ ავტომობილით: რომის ვიწრო ქუჩები ხშირი საცობით გამოირჩევა. ამდენად, თუ იქ ავტომობილით მგზავრობა მოგიხდათ, ჯობს, ის სასტუმროსთან დატოვოთ (მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქი ტურისტებით არის სავსე, რომში სასტუმრო, ლონდონთან და პარიზთან შედარებით, გაცილებით იაფია) და უახლოეს ტურისტულ სააგენტოს მიაკითხოთ. დარწმუნებული ვარ, კმაყოფილი დარჩებით...

პიცერიის მეპატრონე ჯოვანი
იტალიაში ძალიან კარგად ვგრძნობდი თავს. მკვიდრი მოსახლეობისგან გარეგნობით დიდად არ გამოვირჩეოდი და არავის ყურადღებას არ ვიპყრობდი. სადაც არ უნდა მივსულიყავი, ხალხს ყველგან იტალიელი ვეგონე და ცხადია, თავიანთ ენაზე მომმართავდნენ ხოლმე.

როგორც კი შეამჩნევდნენ, რომ უცხოელი ვიყავი, მათი ენერგიულობა უმალ ქრებოდა და ჩემდამი ინდიფერენტულობას იჩენდნენ: საქმე ის გახლავთ, რომ იტალიელებს დიდად არ ეპიტნავებათ უცხო ენაზე ლაპარაკი და არც ამა თუ იმ ენის დაუფლების სურვილი აწუხებთ, ამიტომ რა კარგადაც არ უნდა ფლობდე ინგლისურსა თუ ფრანგულს, იქ ამას ნაკლები მნიშვნელობა აქვს. სამაგიეროდ, საკმარისია, ორიოდე იტალიური სიტყვა იცოდე, რომ მაშინვე მიიპყრობ ადგილობრივთა ყურადღებას და პატივისცემასაც დაიმსახურებ.
სასტუმროს გვერდით, სადაც ვცხოვრობდი, პიცერია იყო (თუმცა, იქ პიცერია ლამის ყოველ ფეხის ნაბიჯზე შეიძლება შეგხვდეთ). დილაობით, სანამ ქალაქში გავიდოდი, იმ პიცერიაში ვსაუზმობდი. 3 დღის განმავლობაში, ხანში შესული, ჩასუქებული მამაკაცი საკმაოდ ზრდილობიანად, მაგრამ სრულიად უემოციოდ მემსახურებოდა. ხან ზედმეტი ხურდა დავუტოვე, ხან გამოლაპარაკება ვცადე _ ყველაფერზე მხოლოდ `გრაცის~ მპასუხობდა და თავის საქმეს განაგრძობდა. ერთ დღეს, მისალმებისას, რამდენიმე სიტყვა იტალიურად ვუთხარი. თავიდან თითქოს შეკრთა _ არ მოელოდა ჩემგან იტალიურის ცოდნას, მერე სრულიად შეიცვალა: გამოცოცხლდა და პირი ყურებამდე აუვიდა...

რაღაც კიდევ ვიცოდვილე და პასუხად, მთელი `მონოლოგი~ მივიღე, რომელიც, რა თქმა უნდა, ვერ გავიგე, თუმცა იმას კი მივხვდი, რომ ჩვენს დამეგობრებას აღარაფერი შეუშლიდა ხელს. დარჩენილ დღეებში სინიორ ჯოვანი პიცის მომზადებას მასწავლიდა, მე კი მას ხაჭაპურის რეცეპტი შევთავაზე. ბოლოს შევთანხმდით, რომ მე სახაჭაპურეს გავხსნიდი რომში, ის კი _ პიცერიას თბილისში... სამწუხაროდ, ამ ბიზნესის წამოწყება ვერ მოვახერხეთ, სამაგიეროდ ტელეფონით დღემდე ვუკავშირდებით ერთმანეთს...
მცირე ისტორიული ექსკურსი
რომის ისტორიული თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ თავის დროზე იქ საცხოვრებლად ყველა მსურველს უშვებდნენ. მოსახლეობა გაცილებით სწრაფად იზრდებოდა, ვიდრე იტალიის ნებისმიერ სხვა ქალაქში. რომი ყველა ჯურის ადამიანებით გაივსო, რამაც მისი მოსახლეობის სიჭრელე განაპირობა და სრულ განუკითხაობასაც შეუწყო ხელი. თანაც, იმის გამო, რომ რომში ცხოვრებას უმეტესად მამაკაცები ეტანებოდნენ, მცირე ხანში ქალების სიმცირემ იჩინა თავი.

მეზობელ ტომებსაც არ სურდათ თავიანთი ქალიშვილების `უზნეო რომაელებზე~ გათხოვება და ქალაქი სერიოზული სოციალური პრობლემის წინაშე აღმოჩნდა. სენატმა გადაწყვიტა, დიდი დღესასწაული ჩაეტარებინა და მასზე მეზობელი ტომებიც მოეწვია. სტუმრები თავიანთ მეუღლეებთან და ქალიშვილებთან ერთად ჩავიდნენ. ზეიმის მიმდინარეობისას, რომაელებმა ქალები მოიტაცეს, მამაკაცები კი, ვინც წინააღმდეგობა გაუწია, დახოცეს, ხოლო ნაწილი ქალაქიდან გააძევეს...
ყველაზე გრანდიოზული მშენებლობები რომში ძვ.წ.აღ-ის III საუკუნეში დაიწყო _ მაშინ, როდესაც რომმა ფართომასშტაბიან დამპყრობლურ ომებს მიჰყო ხელი. მარადიული ქალაქისკენ აურაცხელი სიმდიდრე მიედინებოდა. ყველა მხედართმთავარს, რომელიც ომში გამარჯვებას მიაღწევდა, აუცილებლობად მიაჩნდა, თავის სახელზე შთამომავლობისთვის რაიმე ნაგებობა დაეტოვებინა.

მათ შორის უდიდესი ნაგებობა _ ცირკი _ რომს სერვიო ტულიომ აჩუქა. ფაქტობრივად, ეს იყო დიდი იპოდრომი, სადაც ათასგვარი შეჯიბრება იმართებოდა _ დოღით დაწყებული, გლადიატორთა ბრძოლებით დამთავრებული. ისტორიკოსთა ცნობით, ცირკი 400 ათას ადამიანს იტევდა. თავისი ხანგრძლივი ისტორიის მანძილზე, ცირკი რამდენჯერმე განაახლეს.
როცა რომი მჭიდროდ დასახლებულ ქალაქად იქცა და ბევრი წყალი დასჭირდა, ქალაქში არხების გაყვანა დაიწყეს. ყველაზე გრძელი და გამტარუნარიანი არხი მარცია რექსმა ააშენა. არხის სიგრძე 90 კილომეტრს, სიგანე _ 5 მეტრს, სიღრმე კი _ 10 მეტრს აღწევდა...
IV საუკუნეში რომის იმპერიამ ოფიციალურად აღიარა ქრისტიანობა და ორ ნაწილად გაიყო. 404 წელს აკრძალეს გლადიატორთა ბრძოლები, ხოლო 523 წელს _ კოლიზეუმის თამაშები (სადაც მეომრები ლომებსა და ვეფხვებს ერკინებოდნენ).

იმპერატორ კონსტანტინეს დროს დაიწყო ქრისტიანული სალოცავებისა და ეკლესიების მშენებლობა. პირველი ეკლესია 314 წელს აშენდა. იმპერატორ კონსტანტინესვე ბრძანებით, 324 წელს დაიწყო წმინდა პეტრეს ტაძრის მშენებლობა. შენობა იმ ადგილას აიგო, სადაც მოციქული პეტრე სიკვდილით დასაჯეს. რომის გარეუბანში, კონსტანტინემ ააგებინა აგრეთვე წმინდა პავლეს ტაძარი. დღევანდელ რომში 3000-მდე ეკლესია-ტაძარია. ალბათ ზედმეტია იმაზე ლაპარაკი, რომ ყველა იქაური არქიტექტურული შედევრისა და საერთოდ, რომის დასათვალიერებლად, ადამიანს მთელი ცხოვრებაც არ ეყოფა.
რომაელ `რეკეტიორებთან~
ქაქუცას შერკინების ამბავი
რომში სასტუმროს რა გამოლევს?! მაგრამ ყველაზე საინტერესო ის სასტუმროებია, რომლებშიც ანტიკური ქალაქის ინტერიერია შენარჩუნებული, მომსახურე პერსონალსაც ზუსტად ისე აცვია, როგორც მრავალი საუკუნის წინ ეცვათ რომაელებს, სტუმრებს კი იმით კვებავენ, რითაც ძველი რომაელები იკვებებოდნენ.

თუ სურვილი გაგიჩნდათ, ძველი რომის ატმოსფერო შეიგრძნოთ, სწორედ ასეთ სასტუმროში უნდა დაბინავდეთ...
მაგრამ ახლა იმ ადგილზე მოგახსენებთ, სადაც, ჩემდა გასაოცრად და სრულიად მოულოდნელად, ქართული სული შევიგრძენი.
ჯოვანიმ რომ გაიგო, რომელი ქვეყნიდან ვიყავი ჩასული, ემოციურად შეჰყვირა: რომაელები კარგად იცნობენ ქართველებს, ზოგიერთ აქაურ რესტორანში თქვენებურთა სურათებსაც კი ნახავო!..

მოგზაურის დღიურები


მის მიერ დაკვალიანებული, ქალაქის ცენტრალურ უბანში, ბერგომის ქუჩის 23-ე ნომერში მდებარე პატარა რესტორანში წავედი. იქ შესვლისთანავე, მოულოდნელობისგან პირი დავაღე: ფოიეში კედლიდან, ჩოხაში გამოწყობილი ორი გოლიათი გადმომყურებდა... გაურკვევლობიდან მამაკაცის ხმამ გამომიყვანა:
_ ქართველი ხარ, ბიჭო? _ `დამტვრეული~ ქართულით მომმართა ხანში შესულმა იტალიელმა.
_ ჰმ... დიახ... _ გავუღიმე.
_ შემოდი, ჩვენ ყოველთვის გვახარებს თქვენი მოსვლა, _ ეს სიტყვები უკვე ინგლისურად მითხრა, ხელი ჩამომართვა და დარბაზში შემიყვანა.
ეს კაცი, სენიორ დინო, რესტორნის მეპატრონე აღმოჩნდა.

მან ასეთი ამბავი მომიყვა: 20-იან წლებში იტალიაში ანარქია იყო. დინოს მამას _ წყნარ, მშრომელ კაცს _ პატარა რესტორანი ჰქონდა და ასე თუ ისე, ოჯახს არჩენდა. იმავე კვარტალში რამდენიმე ქართველს ჰქონდა ბინა დაქირავებული. მათ შორის იყო საქართველოს ეროვნული გმირი ქაქუცა ჩოლოყაშვილი: ის საფრანგეთიდან მიწვევას ელოდა და რომში რამდენიმე თვე მოუწია ცხოვრებამ. ხშირად საუზმობდა ამ რესტორანში. ყოფილა შემთხვევა, რომ ქართველი სტუმრები დინოს მამას უფულოდაც დაადგებოდნენ თავზე და ნისიად იქეიფებდნენ, რაზედაც არასოდეს უთქვამს მათთვის უარი. ერთი სიტყვით, ძალიან კარგი ურთიერთობა ჰქონდათ.

ერთ დღეს, ქაქუცამ შეამჩნია, რომ რესტორნის მეპატრონე ძალზე უგუნებოდ იყო. კითხვას _ რა გჭირსო? _ თავიდან არ პასუხობდა, მაგრამ ქაქუცა არ მოეშვა და ბოლოს მაინც ათქმევინა: თურმე, `რეკეტიორი~ ყოველთვიურად უმატებდა `ბეგარას~, ბოლო ვიზიტისას კი დაჰმუქრებია _ თუ მოთხოვნილ თანხას არ გადაიხდი, რესტორანს დაგიწვავო... ქაქუცამ დინოს მამას უთხრა _ ეგ საქმე მე მომანდვეო, _ და გამომძალველის მიერ დათქმულ დღეს, თავის მეგობრებთან ქეიფს შეუდგა... .`რეკეტიორი~ თავის შეიარაღებულ დაცვასთან ერთად, რესტორანში შემოვიდა. გამოჩნდა თუ არა, ყველა იქ მყოფი ფეხზე წამოდგა. ამ დროს, ქაქუცა მეგობრებთან ერთად ქეიფს განაგრძობდა. გამომძალველი პირდაპირ ქართველების მაგიდასთან მიიჭრა: _ თქვენ რა, არ იცით, მე ვინ ვარ? _ ჩახლეჩილი ხმით იკითხა.

ქაქუცა ფეხზე წამოდგა და იტალიელს ღვინით სავსე ჭიქა გაუწოდა: _ აი, ჯერ ეს მიირთვით და მერე დავსხდეთ და ვილაპარაკოთო... იტალიელმა ჭიქა გააგდებინა ხელიდან და თავისიანებს, უბრძანა, ქაქუცას ფიზიკურად გასწორებოდნენ. მაგრამ ვინ აცალა?! ქართველებმა იქ სასწაული დაატრიალეს და რამდენიმე წუთში, გაკოჭილი `რეკეტიორები~ იატაკზე ეყარნენ... ამ ამბის შემდეგ, არა მარტო დინოს მამამ, არამედ მთელმა უბანმა ამოისუნთქა... ქართველი ვაჟკაცების ფოტოსურათებმა კი, ბევრი რესტორნისა და მაღაზიის კედლები დაამშვენა...

`აზიური ვეფხვის~ მოსანახულებლად
როგორ შეიძლება, ქართველი კაცი მოხვდეს ისეთ შორეულ და უცხო ქვეყანაში, როგორიც არის კორეა? ჩემი მოუსვენარი ბუნების წყალობით, ამ ქვეყანაში წასვლის საშუალებაც მომეცა და ცხადია, უყოყმანოდ გამოვიყენე. თბილისში ვიდეოტექნიკის რეალიზატორთა შორის უმძაფრესი კონკურენცია გაჩაღდა: ბუნებრივია, იაფფასიანი და ხარისხიანი ნაწარმის ჩამომტანი დაწინაურდა.

თბილისის უნივერმაღში ტექნიკა მოსკოვიდან ჩამოდიოდა. თანდათან, იმავე პროდუქციის, ოღონდ _ გაცილებით იაფად, ეგვიპტიდან და დუბაიდან შემოტანა დაიწყეს. მოსკოვიდან ჩამოსული აპარატურა აღარ საღდებოდა. უნივერმაღის ხელმძღვანელობა იძულებული გახდა, ახალი არხები `გაეჭრა~. მაშინ გადაწყდა, რომ სამხრეთ კორეაში გავმგზავრებულიყავი. ერთ-ერთ რუსულ სადილერო კომპანიას მოველაპარაკეთ, საბუთები მოვამზადე და მის წარმომადგენელთან ერთად, სეულში გავფრინდი...
კორეის შესახებ, როგორც წესი, მხოლოდ ორი რამ იციან: პირველი _ ამ ქვეყანას სხვაგვარად, `აზიურ ვეფხვს~ უწოდებენ, რომელიც შუა საუკუნეებიდან პირდაპირ XXI საუკუნეში `გადახტა~, და მეორე _ კორეელები ძაღლის ხორცს ჭამენ...
კორეელები თავიანთ სამშობლოს `ჩიო-სიონს~ ეძახიან, რაც `დილის სიმშვიდის ქვეყანას~ ნიშნავს.

ჩრდილოეთით მას ჩინეთი ესაზღვრება, სამხრეთით _ იაპონია, რომელთანაც სრუტე აშორებს. პირველი ინფორმაცია ამ ქვეყნის შესახებ ევროპაში XVII საუკუნეში გაჩნდა, როდესაც გემის კატასტროფის შემდგომ გადარჩენილი ერთ-ერთი ჰოლანდიელი მეზღვაური კორეელებს ტყვედ ჩაუვარდა. მან რამდენიმე წელი იცხოვრა ტყვეობაში და მანვე აღწერა პირველად ამ ხალხის ცხოვრება. შემდეგ, ევროპაში დიდი ხნის მანძილზე, `დილის სიმშვიდის ქვეყნიდან~ მხოლოდ ჭორები აღწევდა, ვინაიდან ადგილობრივი მმართველები უცხოელთა მიღებას კრძალავდნენ და თუ იქ ვინმე მაინც მოხვდებოდა, შეიძლება, შემთხვევით გადარჩენილიყო ცოცხალი... მხოლოდ 1834 წელს შეძლეს ფრანგმა მისიონერმა ბერებმა ქვეყანაში ჩასვლა, რათა ქრისტიანობა ექადაგათ... მიუხედავად კორეის ხელისუფალთა წინააღმდეგობისა, ისინი მაინც დადიოდნენ ღამღამობით, იკვებებოდნენ მცენარეთა ფესვებითა და ბალახებით, ითმენდნენ ათასგვარ დამცირებას. სწორედ ამ ბერების წყალობით შეიტყო ევროპამ ბევრი რამ კორეის შესახებ...
ჩემი თანამგზავრები
ჯგუფში სამნი ვიყავით.

ბორისი `ახალი რუსის~ ტიპურ ნიმუშს წარმოადგენდა. რუსეთში რამდენიმე მაღაზია ჰქონდა და კორეაში ხელშეკრულების გასაფორმებლად მიდიოდა. ისიც ჩემსავით პირველად უნდა ჩასულიყო ამ ქვეყანაში, მაგრამ ჩემგან განსხვავებით, არავითარ ემოციას არ ამჟღავნებდა... ძალიან მსუქანი (150 კგ-ზე ნაკლები არ იქნებოდა), სულ ქოშინებდა და მუდამ პირს აცმაცუნებდა. განსაკუთრებით, შემწვარი კარტოფილის ჩიფსები უყვარდა, რის გამოც მეტსახელად `ბორ-ჩიფსას~ ვეძახდი, რაც საკმაოდ აღიზიანებდა... ერთი კვირა ერთად ვცხოვრობდით და მისგან 20 სიტყვაზე მეტი არ გამიგონია. უმეტეს დროს ძილში ატარებდა, ან ჭამდა, ან უბრალოდ, ხმას არ იღებდა და მთელი დღე თავისთვის იჯდა...
სრულიად განსხვავებული ხასიათი ჰქონდა ვოვას.

მას მოსკოვის ლომონოსოვის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი ჰქონდა დამთავრებული, მშობლიურივით იცოდა ჩინური, კორეული და იაპონური ენები, ენერგიული და სიცოცხლით სავსე კაცი იყო. მის პოლიგლოტობას ბევრი რუსული სადილერო კომპანია იყენებდა და ვოვაც თითქმის გამუდმებით მივლინებაში დადიოდა...
თვითმფრინავში ვკითხე:
_ მაგარი ქვეყანაა, არა, კორეა?
_ არის, რა, დიდი არაფერი... საკმაოდ უცნაური ხალხია... _ მშვიდად მიპასუხა.
_ მაინც როგორი?
_ როგორი და შეიძლება, ისეთ უცნაურ სიტუაციაში ჩავარდე, რომ დაიბნევი... ინგლისური თითქმის არავინ იცის და ეცადე, გვერდიდან არ მომშორდე... ერთი სიტყვით, ჩახვალ და შენი თვალით ნახავ ყველაფერს...

მოგზაურის დღიურები

_ მომიჭრა მან და ეშმაკურად ჩაიღიმა.


სეულში ღამის 10 საათზე ჩავფრინდით. სანამ აეროპორტიდან სასტუმრომდე მივიდოდით, ისეთი შთაბეჭდილება შემექმნა, თითქოს ჩვეულებრივ ევროპულ ქალაქში ვიმყოფებოდი: სეული ულტრათანამედროვე ქალაქია _ ფართო ავტომაგისტრალებითა და ცათამბჯენებით. აზიაში რომ იმყოფები, ამაში პირველად მაშინ დარწმუნდები, როდესაც რეკლამებზე, ლათინური ასოების ნაცვლად, იეროგლიფებს დაინახავ... ინგლისურ წარწერას საერთოდ ვერსად შევხდებით...

ცოტა რამ ქვეყნის წარსულზე
მთელი ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაწილში, ჩრდილოეთიდან სამხრეთამდე, მთებია გადაჭიმული, რომლებიც პირდაპირ ზღვაშია შეჭრილი. აღმოსავლეთი მთლიანად დაბლობია, ჩრდილოეთი კი _ მთაგორიანი. ქვეყნის დიდი ტერიტორია წინათ ტყით ყოფილა დაფარული, მაგრამ დღეს თითქმის მთლიანად გაჩეხილია, ამიტომ სამხრეთ კორეაში მიღებულია კანონი, რომლის თანახმად, ნებისმიერი ადამიანი, ვინც უკანონოდ მოჭრის ხეს, სიკვდილით დაისჯება... კლიმატზე ვერ იტყვი, ზომიერიაო: ზამთარში საშინლად ცივა, ზაფხულში კი _ აუტანელი სიცხეა.

ჩრდილოეთ ნაწილში თითქმის სულ ფიჭვნარია, ხოლო სამხრეთით ტროპიკული მცენარეები ხარობს. თითქმის მთელი სამხრეთი ბრინჯის პლანტაციებითა და ვენახებით არის დაფარული...
კორეაში რომელ შენობაშიც არ უნდა შეხვიდე, ყველგან ვეფხვის სურათს ან ქანდაკებას მოჰკრავ თვალს. ეს მტაცებელი წმინდა ცხოველად არის მიჩნეული... ჩინელი ისტორიკოსების ცნობებით, წინათ კორეის ნახევარკუნძული დასახლებული იყო ჩრდილოეთის ველური ტომებით, რომლებიც მონღოლთა მონათესავედ ითვლებიან. სამხრეთ ნაწილში კი, მალაიზიის კუნძულებიდან წამოსული ადამიანები ცხოვრობდნენ. ამიტომაც, რა მცირე ხანიც არ უნდა დაყო ამ ქვეყანაში, უშეცდომოდ განასხვავებ ჩრდილოკორეელს სამხრეთელისგან...
თვითონ კორეელები თავიანთი სახელმწიფოს დამაარსებლად კი-ცზას მიიჩნევენ, რომელიც ჩინეთის იმპერატორთა გვარის წარმომადგენელი ყოფილა და ქრისტეს შობამდე 1000 წლით ადრე მოღვაწეობდა.

მან შემოიტანა ნახევარკუნძულზე ჩინური ცივილიზაცია, შეასწავლა მოსახლეობას მიწის დამუშავება, ბრინჯის მოყვანა. მანვე შემოიღო სახელმწიფო კანონები და ჩამოაყალიბა შესაბამისი სტრუქტურები. კორეაში ბევრი ტაძარი კი-ცზის სახელს ატარებს, ის წმინდანად არის შერაცხული...
ძვ.წ.აღ-ის III-II საუკუნეებში ჩინეთის იმპერიამ რამდენიმე ომის შედეგად დაიპყრო კორეა და, როგორც პროვინცია, შეიერთა. აქედან იწყება ამ ქვეყანაში ჩინური ცივილიზაციის გავრცელება, რომელიც საუკუნეების მანძილზე გრძელდებოდა.
X საუკუნეში ჩინელები მონღოლებმა განდევნეს და კორეაზე გაბატონდნენ. XV საუკუნეში კი, იაპონელებმა გააძევეს მონღოლები და იქ თავიანთი კულტურის გავრცელება დაიწყეს. საუკუნეების მანძილზე ეს ერები ისე აირივნენ ერთმანეთში, რომ დღეს, როდესაც კორეელი კორეელს ეცნობა, აუცილებლად უსვამს კითხვას: წარმოშობით ვინ ხარ _ მონღოლი, იაპონელი თუ `სუფთა~ კორეელიო?..

ერთგვარიანთა ქვეყანა...
სამხრეთ კორეა იმ ქვეყნების რიგს მიეკუთვნება, რომლებმაც სასწაული მოახდინეს მსოფლიო ეკონომიკაში.

ის სულ რაღაც 10-15 წელიწადში ისეთი ტემპით განვითარდა, რომ წამყვანი პოზიციები დაიკავა თითქმის ყველა სფეროში _ განსაკუთრებით უახლეს ტექნოლოგიებში. იქაურ ფირმებთან კონკურენცია უკვე იაპონურ კომპანიებსაც უჭირთ. კორეელი კომერსანტები კი, საკმაოდ სერიოზულ და საქმიან პარტნიორებად ითვლებიან მთელ მსოფლიოში.
ვოვას წყალობით, მოლაპარაკებები და შეხვედრები წარმატებით მიმდინარეობდა, რაც კარგ გუნებაზე მაყენებდა და იმის საშუალებაც მომეცა, რომ დავკვირვებოდი კორეელების საკმაოდ უცნაურ ქცევას... ერთი შეხედვით, ისინი შეიძლება, მეტისმეტად წყნარ და უინტერესო ადამიანებადაც კი მოგეჩვენოთ, მაგრამ ეს მცდარი აზრია. ზოგჯერ ისეთ შეკითხვას დაგისვამენ, რომ თმა ყალყზე დაგიდგება. მაგალითად, კორეელმა შეიძლება, გაცნობისთანავე გკითხოს, რამდენი წლისაა შენი ცოლი, ან _ რა ზომის ფეხსაცმელს ატარებ... ასეთი კითხვები, აღმოსავლური გაგებით, არათუ უხერხულად ითვლება, არამედ ყურადღების გამოხატვის საუკეთესო ფორმასაც წარმოადგენს.

ეს ყველაფერი ვოვამ უკვე იცოდა და წინასწარ გაგვაფრთხილა მე და ბორია, რომ არ გაგვკვირვებოდა...
ამასთან დაკავშირებით ერთი კურიოზული შემთხვევა მახსენდება: საქმე კონტრაქტის გაფორმებაზე მიდგა. ვოვა მოლაპარაკებას აწარმოებდა, მე და ბორია კი ჩუმად ვისხედით, თუ ვოვა არ გვითარგმნიდა, ვერაფერს ვიგებდით. ერთ-ერთმა ტანმორჩილმა მასპინძელმა, ჩვენდამი ყურადღების ნიშნად, ბორიას ჰკითხა _ რამდენ კილოს იწონიო? ვოვამ გადაგვითარგმნა.
_ ვიქნები ასე, 120-130 კილო, _ გაეღიმა ბორიას. კორეელმა ისევ ვოვასთან განაგრძო საუბარი. ცოტა ხნის შემდეგ, კვლავ მიუბრუნდა ბორიას და ახლა მისი ცოლის წონის დადგენა სცადა. ბორია დაიბნა, მაგრამ მაინც უპასუხა:
_ იქნება ასე, 60-65 კილო.
_ რა მაგარი სანახავი იქნებით ლოგინში!..

_ თქვა მასპინძელმა და ახითხითდა...
ბორია გაწითლდა, ისეთი გამომეტყველება მიიღო, ვიფიქრე, ახლა მოკლავს-მეთქი, მაგრამ ვოვა შეევედრა _ ძალიან გთხოვ, ყურადღებას ნუ მიაქცევ, თორემ, დავიღუპებით, ყველაფერი წყალში ჩაგვეყრებაო... ძლივს ვიკავებდი სიცილს, იძულებული გავხდი, ოთახიდან გავსულიყავი...
კორეაში ყველას თითქმის ერთი და იგივე გვარი აქვს: ყოველი მეხუთე მოქალაქის გვარია _ კი, ხოლო ყოველი მერვესი _ ლი და, რაც ყველაზე საინტერესოა, ეს კიები და ლიები ერთმანეთის ნათესავები არ არიან.

სეულის ქუჩებში
როგორც ნებისმიერი, მოგზაურობაზე შეყვარებული ადამიანი, ყოველ საღამოს ქალაქის ქუჩებში სასეირნოდ გავდიოდი. ბორია ჩვეულებისამებრ, ადრე იძინებდა. ვოვა კი, რომელიც იმ დროს დისერტაციაზე მუშაობდა, წიგნებში იყო ჩაფლული.
მიუხედავად იმისა, რომ უცხოელებს კორეაში საუკუნეების მანძილზე არ უშვებდნენ, მოსახლეობა ტურისტების მიმართ უარყოფით დამოკიდებულებას არ გამოხატავს, პირიქით _ ყურადღებას აქცევს მათგან განსხვავებულ ადამიანს და გულთბილადაც უღიმის. კორეელთა ერთ-ერთი ყველაზე უარყოფითი თვისება, რასაც თითქმის ყველა ჩასული ადასტურებს, საფიცხეა. წონასწორობიდან გამოსულ კორეელს თავის შეკავება არ შეუძლია, ჩხუბის დროს ხმამაღლა ყვირის და თვალის დაუხამხამებლად შეუძლია, სასიკვდილოდ გაიმეტოს მოწინააღმდეგე.

ამიტომ ქუჩაში ყოველთვის შეიძლება შეესწროთ ხელჩართულ ჩხუბს. ყველაზე საინტერესო კი ის არის, რომ ამ დროს პოლიციას ვერ ნახავთ... ჩემი გაოცება ვოვასთან რომ გამოვთქვი, მიპასუხა _ ნუ გაგიკვირდება, კორეელებისთვის ჩხუბი იგივეა, რაც ჩვენთვის ხელის დაბანა, მთავარია, შენ არ ჩაერიო და არავინ შეგეხებაო...
ერთ საღამოს ვოვამ მოიცალა და გასეირნება დავაპირეთ.

მოგზაურის დღიურები

ჩემდა გასაკვირად, ამჯერად ბორიაც წამოგვყვა. დავათვალიერეთ სეულის ძველი უბნები, სადაც უძველესი ბუდისტური ტაძრებია... მთელი ქუჩები ბერებით იყო სავსე...
ვოვამ ისეთ ადგილებში წაგვიყვანა, სადაც ტურისტები ძალზე იშვიათად ხვდებიან. ტურისტული ფირმებიც ერიდებიან იქ უცხოელების მიყვანას.

ამის ერთ-ერთი მიზეზი ის გახლავთ, რომ იქ შეგიძლია შეუკვეთო ძაღლის ხორცისგან დამზადებული კერძი, რასაც კორეელები აფიშირებას არ უკეთებენ... მთელი ამ სეირნობის განმავლობაში ბორიამ, რომ იტყვიან, ტვინი წაიღო: არაფერი აინტერესებდა, ერთი რამის გარდა _ უნდოდა, კარგად ევახშმა... ბოლოს და ბოლოს, თავისი გაიტანა _ რესტორანში შევედით.
კორეული კერძები საკმაოდ გემრიელი აღმოჩნდა. ბორიას სახე უბრწყინავდა. ამაყობდა იმით, რომ შინ დაბრუნებული, თავის შვილებს მოუყვებოდა, თუ როგორ მიირთვა რვაფეხა და ზღვის ლოკოკინა... ვოვამ ეშმაკურად ჩამიკრა თვალი და ოფიციანტს კიდევ შეუკვეთა რაღაც.

მიმტანი შეიჭმუხნა. ვოვამ რამდენიმე სიტყვა დასძინა და ისიც, უკმაყოფილო სახით გაგვეცალა. ცოტა ხანში, საშუალო ზომის ქვაბი მოიტანეს, რომელიც რუხი ფერის წვნიანით იყო სავსე. მე კი ვიცოდი, რაც იყო, მაგრამ მოვლენათა განვითარებას ველოდებოდი. ბორიამ ერთი თეფში რომ მოასუფთავა, ხელმეორედ გადაიღო.
_ როგორია, ბორია? მოგწონს? _ ჰკითხა ვოვამ.
_ რაც კარგია, კარგია. ამისთვის ღირდა კორეაში ჩამოსვლა, _ უპასუხა კმაყოფილმა ბორიამ.
_ რამდენი შვილი გყავს, ბორია? _ არ მოეშვა ვოვა.
_ ორი. რომ წამოიზრდებიან, აუცილებლად ჩამოვიყვან...


ბორიამ მესამედ გაავსო თავისი თეფში და ვერც ამჩნევდა, რომ ჩვენ ერთი კოვზიც კი არ გადაგვიღია.
_ ძაღლი თუ გყავს? _ ჰკითხა უეცრად ვოვამ.
_ უჰუ... თანაც _ ორი! ბულტერიერი ჩემია, ხოლო ბალონკა _ ჩემი ცოლის... ბულტერიერში 2.000 დოლარი გადავიხადე, ისეთი მაგარია, ყველა ძაღლს მოერია, ვისთანაც კი ვაჩხუბე...
_ ვინმემ რომ აწყენინოს, რას იზამ? _ ვკითხე მე.
_ მაგის მომრევი არავინ არის, ვინ უნდა აწყენინოს?! _ გაუკვირდა ბორიას.
_ თუნდაც შენ _ ძალიან რომ მოგშივდეს, შეჭამ?.. _ ჰკითხა ვოვამ.
_ ხომ არ გაგიჟდი?! ძაღლის ხორცს რა შემაჭმევს?! _ გაეღიმა.
_ რატომაც არა? ახლა თუ ჭამ?!. _ ვოვამ თვალი თვალში გაუყარა...
თავიდან ბორიას რეაქცია არც ჰქონია. მერე უეცრად მიხვდა, რა მახეშიც გაება და _ თითქოს დენმა დაარტყაო _ შეკრთა, სახე დაემანჭა, უცებ წამოხტა და დარბაზიდან გავარდა...

გავიდა ნახევარი საათი. ბორია კი არა და არ ჩანდა...
_ წავიდეთ, თორემ გადაგვივლის... _ გავაფრთხილე ვოვა.
_ მართალი ხარ, _ მიპასუხა ვოვამ და რესტორნიდან გავიპარეთ...
იმ საღამოს, ბორიას შიშით, სასტუმროშიც აღარ მივსულვართ _ მთელი ღამე სეულის ღამის კლუბებში გავატარეთ...

სტუმრად ყოფნა ყველგან კარგია...
რომ იტყვიან, საქმიანი მოლაპარაკებები `ხუთიანზე~ ჩავატარეთ. კორეელმა კომერსანტმა, რომელთანაც ხელშეკრულება გავაფორმეთ, შინ დაგვპატიჟა.
როგორც ვოვამ მითხრა, ისევე, როგორც ნებისმიერ აზიურ ოჯახში, ქალს კორეაში მეორეხარისხოვანი როლი აკისრია. კორეული ტრადიციით, მამაკაცი, რომელიც გარდაცვლილ მეუღლეს დაიტირებს, დაცინვის ობიექტად იქცევა...

ქმარს არავითარი ვალდებულება არ ეკისრება ცოლის წინაშე: მაგალითად, როცა უნდა, უფლება აქვს, უღალატოს, უფრო მეტიც _ შეუძლია, შინაც მიიყვანოს საყვარელი...
მასპინძელმა, რომელსაც კი პაკი ერქვა, დიდებული სუფრა გაგვიშალა. ჰოდა, იმ სუფრას მისი მეუღლე კი არა, საყვარელი დასტრიალებდა...
რესტორანში მომხდარი ამბის შემდეგ, ბორია ხმას აღარ გვცემდა. კერძებსაც დიდი ყურადღებით აკვირდებოდა. სანამ მე და ვოვა არ გადავიღებდით, მანამდე კერძს არ ეკარებოდა... კორეელთა საყვარელი სასმელი, ბრინჯის არაყია. სასიამოვნო დასალევი ნამდვილად არ არის, მაგრამ მაღალგრადუსიანია.

თამადა, რა თქმა უნდა, მე ვიყავი და შეძლებისდაგვარად მოვილხინეთ კიდეც. არაყმაც თავისი ქნა და ბოლოს, ბორიაც შეგვირიგდა.
_ ეს რა მიქენით მაინც, ა! როგორ მაჭამეთ ძაღლის `ბორშჩი~?! _ გადამხვია ხელი ბორიამ.
_ ზოგი ჭირი მარგებელია, ბორია: დანამდვილებით ვიცი, რომ მამაკაცურ პოტენციას აძლიერებს... _ გავამხნევე მე.
_ მაინც რა ხართ ეს ქართველები! ჯერ გააგიჟებთ კაცს და მერე _ ანუგეშებთ. იმედია, არავის ეტყვით, რაც მომივიდა... _ ჩემთან საქმის `ჩაწყობა~ გადაწყვიტა ბორიამ.
_ რა თქმა უნდა! _ დავაიმედე.
სეულში დარჩენილი 2 დღეც გავიდა და მოსკოვში დავბრუნდით. აეროპორტიდან ბორიამ თავის სახლში გამაქანა...

ერთკვირიანი `პატიმრობის~ შემდეგ, ძლივს ჩამოვაღწიე თბილისში...
1996 წელი.

`მაშ, `დოზაში~ კარგი დრო გაატარე?..~
გერმანიაში შეძენილი `ხულიგანკა ბეემვეთი~ ავსტრიიდან ორი დღე და ღამე შეუსვენებლივ საჭესთან მჯდომმა, ბოლოს და ბოლოს, გადავკვეთე თურქეთ-საქართველოს საზღვარი. უძილობისგან თვალები მეხუჭებოდა და ერთი სული მქონდა, როდის მივაღწევდი ბათუმამდე. მეგობრის ოჯახში დასვენებას ვაპირებდი, მერე კი თბილისის გზას დავადგებოდი...
ბათუმის შესასვლელთან პოლიციელთა რეიდმა გამაჩერა. ჩემკენ ახალგაზრდა `თანამშრომელი~ გამოემართა. აშკარად ეტყობოდა, `ორგანოში~ მუშაობა ახალი დაწყებული ჰქონდა და მთელი 5 წუთი აკვირდებოდა ჩემს საბუთებსა და ავტომობილს. ბოლოს ეჭვიანად მომაშტერდა და მკითხა:
_ საიდან მოდიხარ?
_ ვენიდან, _ ვუპასუხე ხმადაბლა.
_ საიდან? _ გაოცება ვერ დაფარა.
_ ვენაში ვიყავი და ვენიდან მოვდივარ, _ ერთი სული მქონდა, როდის გავეცლებოდი იქაურობას.

არ ვიცი, ჩემი დაღლილი ფიზიონომია არ მოეწონა თუ ჩაწითლებული თვალები, მაგრამ მკაცრად მკითხა:
_ მაშ, `დოზაში~ კარგი დრო გაატარე?..
`დოზა~ დრეზდენში აერია...
_ დრეზდენში კი არა, ვენაში ვიყავი და იქიდან მოვდივარ... _ ხმაში გაღიზიანება შემეპარა. შევნიშნე, რომ ისიც აილეწა. კიდევ უფრო მკაცრი სახე მიიღო და მომახალა:
_ მაღადავებ, არა, შე ქეშო?! ახლავე წამომყევი და გიჩვენებ, როგორ უნდა მაიმუნობა!..
თავის უფროსთან მიმიყვანა. არ ვიცი, რამდენი ხანი მოვანდომე იმის მტკიცებას, რომ ქეში არ ვიყავი, მაგრამ კარგად მახსოვს, როგორ გამოვცოცხლდი და გამახსენდა, რომ ევროპიდან სამშობლოში დავბრუნდი...
გერმანიიდან ავტომობილით საქართველოსკენ მომავალმა, ავსტრია აუცილებლად უნდა გამოიარო.

სწრაფი საავტომობილო გზები, რომელსაც ევროპაში ავტობანებს ეძახიან, მთელ ქვეყანას კვეთს. თუ საგზაო ნიშნებს ყურადღებით არ დააკვირდები, შეიძლება, მთელი ქვეყანა ისე გადასერო, რომ არც ერთ ქალაქში არ შეხვიდე...
მეც, ჩემი უყურადღებობის გამო, ვენის გადასახვევს ავცდი და ზედმეტი 25 კილომეტრის გავლა მომიხდა, რომ ავტობანიდან გადამეხვია და უკან დავბრუნებულიყავი...
ავსტრია
ავსტრიის სახელმწიფოს წარმოშობას რომის იმპერიას უკავშირებენ.

მოგზაურის დღიურები

მოგეხსენებათ, ის უზარმაზარ ტერიტორიებს იპყრობდა, გაუვალ ტყეებში გაჰყავდა გზები და აშენებდა ციხესიმაგრეებს. ასე აშენდა ციხესიმაგრე ვინდებონი (ვენა), რომლის ნაფუძარზეც მოგვიანებით ქალაქი წამოიმართა.
რომაელები მდინარე დუნაიზე პატრულირებას ეწეოდნენ. ციხესიმაგრე ვინდებონი მათი ერთ-ერთი საკონტროლო პუნქტი იყო. ჯარისკაცები და ოფიცრები სამხედრო სამსახურის დამთავრების შემდეგ, ამ მიდამოებში სახლდებოდნენ და თანდათან, მკვიდრ მოსახლეობას შეერივნენ...

ჯარისკაცები ომიდან გამდიდრებული ბრუნდებოდნენ, რაც საშუალებას აძლევდა, აეშენებინათ ქალაქები და სასახლეები. შემდეგ მოსახლეობა გაქრისტიანდა... როცა რომის იმპერია დაემხო, იძულებული გახდნენ, ვენა დაეტოვებინათ...
რომაელთა წასვლის შემდეგ, კერძოდ 975 წელს, ეს ტერიტორიები ბავარიელმა თავადმა, ლეოპოლდ ბაბენბერგმა დაიპყრო. მანვე დაუდო სათავე ბაბენბერგთა სამეფო დინასტიას, რომელიც ავსტრიის სამეფოს XIV საუკუნემდე მართავდა. ამ პერიოდში, ავსტრიაში ფეოდალური შინაომები დაიწყო, რის გამოც ქვეყანა რამდენიმე ათეული წლის მანძილზე უმართავი გახდა. ბოლოს ჰაბსბურგებმა გაიმარჯვეს და ავსტრიას XX საუკუნემდე მართავდნენ.
დროთა განმავლობაში, ეს სახელმწიფო იმდენად გაძლიერდა, რომ დაპყრობით ომებსაც კი მიჰყო ხელი, რის წყალობითაც, მთელ ევროპაში უდიდეს იმპერიადაც იქცა. მის შემადგენლობაში შედიოდა აწ უკვე ყოფილი იუგოსლავიის ქვეყნები, უნგრეთი, ჩეხეთი და სლოვაკეთი, გერმანიის ნაწილი.

პირველ მსოფლიო ომში დამარცხების შემდეგ, ამ იმპერიის დაშლა დაიწყო. მასში შემავალმა ერებმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს და 1918 წელს, თავიანთი სახელმწიფოები შექმნეს. ახალმა ავსტრიამ თავი რესპუბლიკად გამოაცხადა და 1525 წლის საზღვრებს დაუბრუნდა. დღეს ავსტრია ნეიტრალური სახელმწიფო და მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე წყნარი ქვეყანაა...

ვენა
სასტუმროს პოვნა ვენაში პრობლემას არ წარმოადგენს. ბუნებრივია, იქ ყველა დონისა და შესაბამისად, ღირებულების სასტუმროს ნახავთ. 10 დოლარად საშუალო დონის სასტუმროში ოროთახიანი კომფორტული ნომერი ვიქირავე. სამსართულიან შენობაში თითოეულ სართულზე მორიგე მომსახურე პერსონალი მუშაობდა.

ჩემს სართულზე 22-23 წლის მოხდენილი ქალიშვილი მორიგეობდა, რომელსაც რომანტიკული სახელი _ ადელაიდა ერქვა. ისეთი ცისფერი თვალები, სათნო სახე და ჩამოსხმული ტან-ფეხი ჰქონდა, მშვიდად ვერ ჩაუვლიდა კაცი... მისი მორიგეობის დროს მუდამ ვცდილობდი, შანსი არ გამეშვა და გამოვლაპარაკებოდი: ხან გასაღები `დამავიწყდებოდა~, ხან ბლოკნოტი `დამრჩებოდა~ ნომერში და ფოიეში მივდი-მოვდიოდი ხოლმე... ის, რა თქმა უნდა, ჩემს ოინებს ხვდებოდა და თუმცა არაფერს იმჩნევდა, ეშმაკურად ეღიმებოდა...
ვენის დასათვალიერებლად ავტომანქანა არც დაგჭირდებათ: საზოგადოებრივი ტრანსპორტი გაცილებით მოხერხებულიც არის და იაფიც: 11 დოლარად შეგიძლიათ შეიძინოთ ერთკვირიანი ტალონი, რომლითაც შეუზღუდავად ისარგებლებთ ნებისმიერი ტრანსპორტით... ქალაქის დასათვალიერებლად საექსკურსიო ავტობუსის ბარათის გამოყენებაც შეგიძლიათ, რომელიც 40 დოლარი ღირს და ორი დღის მანძილზე მოქმედებს. ეს ავტობუსი ერთი საათის ინტერვალით მოძრაობს და ტურისტები უმთავრესი ღირსშესანიშნაობების სანახავად დაჰყავს...
ვენის ძირითადი ისტორიული ნაწილი, რომელსაც რინგოს (წრეს) უწოდებენ, არცთუ ისე დიდია. ფეხით მისი შემოვლა ერთ დღეში შეიძლება.

რინგოში აკრძალულია სატვირთო მანქანების მოძრაობა, ბევრ ადგილას კი _ ნებისმიერი ავტომობილისაც. იქ თავმოყრილია მუზეუმები, თეატრები, სასახლეები და ქვეყნის პარლამენტი. რინგოშია აგრეთვე უნივერსიტეტი და ვენის სახელგანთქმული ოპერა, სადაც სხვადასხვა დროს მოღვაწეობდნენ: მოცარტი, ბეთჰოვენი, შტრაუსი, ბრამსი... იქვეა უამრავი ტაძარი, რომელიც ძირითადად, X-XIII საუკუნეებში აშენდა. მათ შორის ყველაზე მაღალია წმინდა სტეფანეს სახელობის ეკლესია. მისი კოშკის წვერამდე 313-საფეხურიანი კიბე ადის. თუ ეს კიბე დაძლიეთ, 100 მეტრის სიმაღლიდან შეგიძლიათ გადახედოთ ვენას...


რინგოში ბევრი ისეთი ქუჩაა, რომელზეც ოთხკაციანი მწკრივი ვერ გაივლის. ასეთი ქუჩები ავსტრიის სხვა ძველი ქალაქებისთვისაც არის დამახასიათებელი...

ქალაქის ქუჩებში
ყოველ ფეხის ნაბიჯზე რესტორანი და კაფეა. ბევრ მათგანში, გერმანულისა და ინგლისურის გარდა, რუსულენოვანი მენიუც შეგხვდებათ. ამას რუსი ტურისტების ბოლოდროინდელი მოძალებით ხსნიან... ავსტრიაში, ისევე, როგორც სხვა ევროპულ ქვეყნებში, კერძებს უმეტესად, უპუროდ მიირთმევენ და თუ მოითხოვ, ფუნთუშის მაგვარ პურს მოგიტანენ, რომელიც ჩვენებურ კაცს ნაკლებად აკმაყოფილებს. თავიდან ოფიციანტებს ვაწუხებდი ხოლმე, ბევრი პურის მოტანას ვთხოვდი, მაგრამ მერე მერიდებოდა და რესტორანში ჩემი პურით შევდიოდი, რესტორნის თანამშრომლები კი გაკვირვებულები მომშტერებოდნენ...
ავსტრიელები კანონმორჩილები არიან: ყველაფერში, თითოეულ წვრილმანში დიდ პასუხისმგებლობასა და ამავე დროს, ესთეტიკისადმი ლტოლვასაც ავლენენ. გამორიცხულია, ავსტრიელმა გზა გადაგიჭრას ან საერთოდ, რამეში სხვისი გადასწრება სცადოს.

ხშირად შევსწრებივარ სიტუაციას, როდესაც ავტობუსის გაჩერებასთან მდგომი მგზავრები რამდენიმე წუთის მანძილზე ერთმანეთს უთმობდნენ გზას ტრანსპორტში ასასვლელად... ერთხელ ქუჩაში სეირნობისას, გზაჯვარედინს მივუახლოვდი და შევამჩნიე, რომ მას დიდი სიჩქარით მომავალი მსუბუქი ავტომობილი უახლოვდებოდა. შუქნიშანი არ იყო და გავჩერდი. ამ დროს ავტომობილიც, მუხრუჭების ღრჭიალით, ადგილზე გაქვავდა. მანქანაში ორი ბიჭი იჯდა. ერთ-ერთმა ფანჯრიდან ხელი გამოყო და მანიშნა _ შეგიძლია გადახვიდეო; როგორც კი გადავედი, მანქანა ადგილს მოსწყდა...
სასტუმროს გვერდით, სადაც ვცხოვრობდი, გზაჯვარედინი იყო, რომელზეც პოლიციელი ქალი არეგულირებდა მოძრაობას...

ქუჩაზე რომ გადავდიოდი, მუდამ მიღიმოდა ხოლმე, რაც ძალიან მსიამოვნებდა: თავი ალენ დელონი მეგონა...

ადელაიდა
სასტუმროს სართულის მორიგე, მშვენიერი ადელაიდა, სტუდენტი აღმოჩნდა. დილით უნივერსიტეტში მიდიოდა, ხოლო ღამით, დღეგამოშვებით სასტუმროში მუშაობდა. როგორ არ ვუტრიალე, რაზე არ ველაპარაკე, მაგრამ ღამის ვენის სანახავად არაფრით წამომყვა. უკვირდა, რომ გეოგრაფიაში კარგად ვიყავი გათვითცნობიერებული. განსაკუთრებით იმან გააოცა, რომ ავსტრიის ისტორიაც ვიცოდი. შევატყვე, რომ ჩემით დაინტერესდა...
_ ადელაიდა, დილით სწავლობ, ღამით მუშაობ, არ ისვენებ.

ასე `გადაიწვები~, თან ახალგაზრდობის წლებიც მალე გაირბენს...

მოგზაურის დღიურები

ერთი კარგი ადგილი ვიცი, წავიდეთ, ცოტას დაისვენებ... _ უკვე მერამდენედ ვცდილობდი მის შებმას...
_ არ შემიძლია, აკაკი, უნდა ვიმეცადინო. სტუდენტი ვარ, სხვანაირად არ გამოდის. მომავალზე უნდა ვიზრუნო... _ მითხრა და ავსტრიული განათლების სისტემის შესახებ მომიყვა.
უმაღლესი განათლება ფასიანია და საკმაოდ ძვირი ჯდება, იმდენად ძვირი, რომ მოსახლეობის დიდ ნაწილს არ შეუძლია გადაიხადოს. ავსტრიელები მიიჩნევენ, რომ განათლებაში ჩადებული ფული ნაღდი კაპიტალია, რომელსაც გაფრთხილება სჭირდება.

ყველა ლექცია, სემინარი და გამოცდა ფასიანია. გამოცდაზე მეორედ გასვლა ორმაგ გადასახადს ითვალისწინებს, ამიტომ სტუდენტები ცდილობენ, პირველსავე ცდაზე ჩააბარონ. აღსანიშნავია, რომ ამ ქვეყანაში სწავლის საფასურს ერთბაშად არ ფარავენ _ იქ თითოეული ლექციისა და გამოცდის საფასურის ცალ-ცალკე გადახდაც შეიძლება. სტუდენტებს გადასახდელი აქვთ აგრეთვე ბიბლიოთეკით სარგებლობისა და უამრავი სხვა _ მაგალითად, საუწყებო ფურცლების თანხაც. ლექციების საფასურს საათების მიხედვით ანგარიშობენ: მაგალითად, თუ ლექტორს გეგმაში აქვს 4-საათიანი ლექციის ჩატარება, სტუდენტს შეუძლია, ნახევარი ფასი გადაიხადოს და მხოლოდ 2 საათს დაესწროს. ლექციებსაც განსხვავებული ფასები აქვს: რაც უფრო მაღალი სამეცნიერო ხარისხი აქვს ლექტორს, მით უფრო ძვირად ღირებულია მისი ლექცია. დოცენტებისა და პროფესორების შემოსავალი საკმაოდ მაღალია.

ცხადია, ეს საქმიანობა საკმაოდ პრესტიჟულადაც ითვლება...
ასეთი ინფორმაციის მიღების შემდეგ, ყველანაირი იმედი იმისა, რომ ადელაიდა სადმე წამომყვებოდა, საბოლოოდ გადამეწურა... მაგრამ მოულოდნელად სასწაული მოხდა.
ქალაქში სეირნობისას შემამცივნა. იმ საღამოს ნამდვილად ვერ ვგრძნობდი კარგად თავს. სასტუმროში რომ დავბრუნდი, 39 გრადუსი მქონდა სიცხე, მოგვიანებით კი 40-მდეც ამიწია. ისეთი მოდუნებული ვიყავი, თვალებს ძლივს ვახელდი... ადელაიდამ ფოიეში რომ მომკრა თვალი, რაღაც შემატყო და ცოტა ხნის შემდეგ ნომერში მომაკითხა. რომ დაინახა, რა მდგომარეობაშიც ვიმყოფებოდიი, აღელდა და ციბრუტივით დატრიალდა.

მითხრა:
_ შეგვიძლია, `სასწრაფო დახმარება~ გამოვიძახოთ და საავადმყოფოში წაგიყვანოთ, თუმცა ეს დიდი თანხა დაგიჯდება. არის მეორე ვარიანტი: შემიძლია მოგიარო და ორ დღეში ფეხზე დაგაყენო. აირჩიე _ როგორც შენ იტყვი, ისე მოვიქცეთ.
მართალია, ცუდად ვიყავი და ძლივს ვაზროვნებდი, მაგრამ ოღონდ ადელაიდასნაირი გოგონა დამდგომოდა თავზე და კიდევ 10 დღეს გავუძლებდი ასეთ მდგომარეობას...
3 დღის შემდეგ ჯერჯერობით ისევ მისუსტებული ვიყავი, მაგრამ ფეხზე მაინც დავდექი. ადელაიდა თან მყვებოდა, როგორც თავის ძალიან ახლობელს, ისე მომიარა. 3 დღის განმავლობაში ერთხელაც არ წასულა უნივერსიტეტში. არ ვიცოდი, რით გამომეხატა მისდამი მადლიერება...
ამასობაში, ჩემი გამგზავრების დროც დადგა.

ბოლო საღამოს ადელაიდამ შინ დამპატიჟა, თავისი ოჯახის წევრები გამაცნო, ბოლოს კი, ახალგაზრდა კაცი წარმომიდგინა.
_ გაიცანი, აკაკი, ეს ჰანსია, ჩემი საქმრო. ერთ თვეში ჯვარი უნდა დავიწეროთ.
_ ძალიან სასიამოვნოა. თქვენი საცოლე ნამდვილი ანგელოზია! _ ვუთხარი ჰანსს და ხელი ჩამოვართვი.
_ ვიცი... ადელაიდა ავსტრიის ბრილიანტია, _ მიპასუხა მან და შამპანურით სავსე ჭიქა მომიჭახუნა...
1996 წელი

როგორ მოვხვდი ბუდაპეშტში
ავტომობილების გერმანიიდან ჩამოყვანა იმდენად მომეწონა, რომ ორ თვეში ორჯერ თუ არა, ერთხელ მაინც მივდიოდი. მეგობრებმა `ტურისტო~ შემარქვეს და მეც ამ მეტსახელს ვამართლებდი: ევროპის გზებზე მივდი-მოვდიოდი და ლამის იყო, დავიზეპირე ყველა გადასახვევი. თბილისში კი, `გამარჯობის~ ნაცვლად, პირდაპირ მეკითხებოდნენ ხოლმე _ როდის ჩამოხვედი ან სად და როდის მიდიხარო?
ერთხელ, ჩემი კლასელი მურთაზ ციხისელი შემხვდა.

ბავშვობაში კლასელები `შეგვჭამა~ _ სულ იმით ტრაბახობდა, რომ მამამისმა პირველმა ჩამოიყვანა თბილისში `იკარუსის~ მარკის ავტობუსი. თვითონაც ავტობუსის მძღოლი გახდა და შეხვედრისას მითხრა:
_ კაკო, ამდენს დადიხარ ევროპაში და ერთი კარგი აზრი უნდა მოგაწოდო. ამ დღეებში ჩემი ავტობუსისთვის `კალენჩატი ვალი~ დამჭირდა, ძლივს ვიშოვე და ძალიან დიდი თანხა გადავიხადე. გზაში უნგრეთს მაინც გადიხარ და წამოიღე. დამიჯერე, კმაყოფილი დარჩები...
_ რა მუხლა ლილვი წამოგიღია და რა მოტორი _ მანქანაში როგორ ჩავტიო? _ გავიკვირვე.
_ არც ისეთი დიდია, შენ რომ გგონია, ნებისმიერი მსუბუქი ავტომობილის სალონში ჩაეტევა. ჩამოიტანე და გასაღებაში მე დაგეხმარები.
თავიდან ამ ინფორმაციას ყურადღება არ მივაქციე.

მერე დავფიქრდი და ჭკუაში დამიჯდა. გადავწყვიტე, უნგრეთში გავჩერებულიყავი, ქვეყანაც დამეთვალიერებინა და თან `იკარუსის~ ძრავის მუხლა ლილვი წამომეღო...

მცირე ისტორიული მიმოხილვა
ავსტრიის უნაკლო გზების შემდეგ უნგრეთში რომ შეხვალთ, უცებ იგრძნობთ დიდ სხვაობას. უნგრეთი ხომ `კომუნიზმს აშენებდა~ და იქაური გზები ძალიან ჰგავს ჩვენსას... დასახლებული პუნქტები სავსეა `ჟიგულებით~, `მოსკვიჩებით~ და `ზაპოროჟეცებით~.
უნგრეთი ევროპის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს. ეს ქვეყანა ვაკიანია, მაგრამ გარშემო მთები აკრავს: დასავლეთით _ ალპები, ჩრდილოეთითა და აღმოსავლეთით _ კარპატები, ხოლო სამხრეთით _ დინარის მთები. ქვეყნის მთავარი მდინარეებია დუნაი და ტისა. მართალია, უნგრეთი ტბებით მდიდარი არ არის, მაგრამ მთელ მსოფლიოში საყოველთაოდ ცნობილია ტბა _ ბალატონი.

მისი წყალი სამკურნალო თვისებებით გამოირჩევა და ტბის გარშემო მდებარე ტყეც ძალზე სასარგებლოა ფილტვებით დაავადებულთათვის. ჰავაც ზომიერია და იქ ჯანმრთელობის გასაუმჯობესებლად, ევროპის ქვეყნებიდან უამრავი ადამიანი ჩამოდის.
სანამ უნგრეთში მოვხვდებოდი, იქაური ხალხი სლავები მეგონა. უნგრული ენა ძირეულად განსხვავდება სლავური ენებისგან. უნგრელები არავითარ პრეტენზიას არ აცხადებენ ძირძველი მოსახლეობის სტატუსზე: მათ კარგად იციან, რომ იქ V-VIII საუკუნეებში, რუსეთიდან _ ვოლგისპირეთიდან ჩასახლდნენ. როდესაც ჩემს ბუდაპეშტელ მასპინძელს, საბუშას ვკითხე _ თქვენი ენა რომელს ენათესავება-მეთქი? _ მიპასუხა _ ჩვენი ენა ყველასგან განსხვავდება და ჩვენ გარდა, მასზე სადღაც რუსეთში, მოსახლეობის რაღაც მცირე ნაწილი ლაპარაკობსო. მერე რომ დავინტერესდი და უნგრეთის ისტორიის ამსახველ ბროშურას გადავავლე თვალი, დავრწმუნდი, რომ უნგრელთა წინაპრები სამხრეთ რუსეთის სტეპიან ადგილებში, თურქულენოვან ტომებში ცხოვრობდნენ.
რომის იმპერია ამ ტერიტორიით რატომღაც არ დააინტერესებულა.

მოგზაურის დღიურები

ამ სიტუაციით ისარგებლეს უნგრულმა ტომებმა, კარპატები გადალახეს და მასობრივად იქ დასახლებას მიჰყვეს ხელი.

VIII საუკუნეში სხვადასხვა უნგრული ტომი გაერთიანდა და იმ დროიდან იწყება მათი სახელმწიფოს ისტორია.
ფეოდალურ უნგრეთს შინაომები ჯიჯგნიდა. ასე გრძელდებოდა X საუკუნემდე, მანამდე, სანამ ძალაუფლება ხელთ არ იგდო და თავი მეფედ არ გამოაცხადა იშტვამ პირველმა. სამეფო დინასტიამ მხოლოდ 200 წელი იარსება. 1241-43 წლებში მონღოლებმა მიწასთან გაასწორეს უნგრეთი. მართალია, ისინი იქ დიდხანს არ დარჩენილან, მაგრამ ქვეყანა სრულიად გაპარტახებული იყო, მისი გაერთიანება ვერავინ მოახერხა და მონაცვლეობით მდიდარი ფეოდალები მართავდნენ...
XV-XVII საუკუნეებში უნგრეთი თურქებმა დაიპყრეს, ხოლო XVII საუკუნეში ავსტრიის იმპერიამ განდევნა თურქები და თითქმის XX საუკუნემდე, უნგრეთი ავსტრიის პროვინციად იყო ქცეული. მართალია, უნგრეთი ავსტრიის ნაწილი იყო, მაგრამ თავის სახელმწიფოებრივ სტრუქტურებს ინარჩუნებდა, რამაც ქვეყანას განვითარების საშუალება მისცა. მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ, საბჭოთა კავშირმა ქვეყანა `გააწითლა~.

1990 წელს კი უნგრეთმა თავი დააღწია კომუნისტურ რეჟიმს...

საბუშა
ჩემდა გასაოცრად, ბუდაპეშტში რომ ჩავედი, სასურველი სასტუმროს მოძებნა გამიჭირდა. სადაც არ მივედი, ყველგან პრივატიზებული და საფუძვლიანად რესტავრირ¬ე¬ბულ-გარემონტებული დამხვდა. ერთი ღამის გათევა სულ ცოტა, 50 დოლარი ღი¬რდა. ჩემთვის ეს ძალზე ძვირი იყო, მაგრამ მანქანაში დაძინების დიდი სურვილიც არ მქონდა. ძველი ხერხი გამახსენდა და გადავწყვიტე, ინფორმაციისთვის ტაქსის მძღოლებისთვის მიმემართა. არც ერთ ქვეყანაში ისე მოურიდებლად არ გევაჭრებიან, როგორც ყოფილ სოციალისტურ სივრცეში. უნგრეთიც არ წარმოადგენს გამონაკლისს.¬
_ თუ შეიძლება, იაფფასიანი სასტუმრო მიმასწავლე, _ რუსულად მივმართე ქერა უნგრელს, რომელიც `ჟიგულის~ მარკის მანქანასთან იდგა და სიგარეტს აბოლებდა.

უნგრეთში რუსული მოსახლეობის ნახევარზე მეტმა იცის.
_ გააჩნია, რამდენს გადამიხდი! _ მითხრა მან და სიგარეტის კვამლით რგოლების გამოშვება დაიწყო.
_ რამდენი გინდა? _ არ მესიამოვნა მისი პასუხი, მაგრამ მაინც ვკითხე.
_ მინიმუმ, 50 დოლარი, `ზატო ვსიო ბუდეტ ვ აჟურე~, _ ტაქსისტს იმედი მოეცა, რომ ვებმებოდი.
_ მამაშენს კიდევ ჰყავს შენისთანა ჭკვიანები?.. _ ზურგი შევაქციე და სხვა მძღოლებისკენ ავიღე გეზი.
_ რას იზამ, ინფორმაცია ფული ღირს... _ მომაძახა გაწბილებულმა უნგრელმა. მართლაც, სხვა მძღოლებმაც მომთხოვეს ფული ინფორმაციისთვის. იძულებული გავხდი, 20 დოლარად მეყიდა საჭირო ცნობა და ერთ-ერთ მძღოლს გავყოლოდი. მან კი, ისეთ შენობასთან მიმიყვანა, რომელიც ჩვენში ადრე არსებულ, პროფესიულ-ტექნიკური სასწავლებლების საერთო საცხოვრებლებს მოგაგონებდათ და მითხრა:
_ აი, აქ შეხვალ... სტუდენტები არდადეგებზე არიან წასული და დირექტორს მოელაპარაკები, _ მერე ხელი ჩამომართვა და დამემშვიდობა.
ფოიეში ახალგაზრდა კაცი შემხვდა.

მას საბუშა ერქვა და საერთო საცხოვრებლის სამეურნეო ნაწილის უფროსის მოვალეობას ასრულებდა. როდესაც ჩემი მოსვლის მიზეზი ავუხსენი, გვერდზე გამიყვანა და მითხრა:
_ დირექტორი ერთი ღამის გათევაში 10-15 დოლარს გამოგართმევს, მე კი აქვე ვცხოვრობ და შემიძლია, ჩემი სახლი დაგითმო. დღე-ღამეში 5 დოლარს თუ მომცემ, მადლობელი დაგრჩები...
თავიდან ეჭვის თვალით შევხედე, ვიფიქრე _ რაიმე შარს არ გადავეყარო-მეთქი, მაგრამ სიიაფემ მიმიზიდა და დავთანხმდი.
საბუშა 45 წლის კაცი იყო. მთელი სიცოცხლე რუსული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლად უმუშავია ბუდაპეშტის ერთ-ერთ სკოლაში. 1990 წლიდან უნგრეთში ყველაფერი სოციალისტურიც და რუსული ენაც ერთბაშად უარყვეს, ბევრი მასწავლებელიც შემცირებაში მოჰყვა, განსაკუთრებით _ რუსული ენისა და ლიტერატურის სპეციალისტები. საბუშაც უმუშევარი დარჩა.

ქვეყანაში ეკონომიკური პრობლემები გამწვავდა, სამსახურის შოვნა გაჭირდა. სამწლიანი შესვენების შემდეგ, ნაცნობებმა სტუდენტურ საერთო საცხოვრებელში მუშაობა დააწყებინეს. მცირე შემოსავალი ჰქონდა, მაგრამ სტაბილური იყო და სულ არაფერს სჯობდა.
ჩემი მასპინძლის სამოთახიან ბინაში, რომელიც ე. წ. `ხრუშჩოვკის~ ტიპის იყო, ერთი კვირა გავჩერდი. საბუშა მარტო ცხოვრობდა და მთელი დღე შინ არ იყო.

საღამოობით ცოტა გადაკრულში მოდიოდა ხოლმე, მოიტანდა ერთ ბოთლ არაყს, ძეხვს, მჟავე კიტრს და სუფრასთან მიმიპატიჟებდა. მეც რამეს დავუმატებდი და გვიანობამდე ერთმანეთს მეგობრობას ვეფიცებოდით... ცოტა რომ გავუშინაურდი, თავს ნება მივეცი, მეკითხა:
_ საბუშ, როგორ უძლებ ყოველდღიურ სმას?..
_ თავს რომ არ ვიკლავ, ის უნდა გაგიკვირდეს... ბოღმა მახრჩობს, ბოღმა, მაგრამ რა ვქნა _ მაინც მაქვს რაღაცის იმედი... _ ტკივილისგან სახე დაემანჭა.
_ ბოდიშს კი ვიხდი, მაგრამ მაინც ასეთი რა მოგივიდა?
საბუშა ერთხანს გაჩუმებული იჯდა, ეტყობოდა, ვერ გადაეწყვიტა, ეპასუხა ჩემს კითხვაზე თუ არა. ბოლოს მაინც დაიწყო:
_ 21 წლის ვიყავი, სიყვარულით ცოლი რომ მოვიყვანე. ორი შვილი შეგვეძინა.

გოგო ახლა 17 წლისაა, ბიჭი _ 10-ის. ჩემი ცოლი ექთანი იყო. ასე იყო თუ ისე, ოჯახს ვუვლიდით. ჩემზე ბედნიერი კაცი არ მეგულებოდა. როცა უმუშევარი დავრჩი, ყველაფერს ვაკეთებდი, რომ როგორმე ოჯახს არაფერი მოჰკლებოდა, მაგრამ ძალიან მიჭირდა. მთელ ქვეყანას უჭირდა და მომავალს იმედის თვალით შევყურებდი, ყოველ შემთხვევაში, მხრები არ ჩამომიყრია. ცოლმა ბუზღუნს მოუხშირა, უნიათოს და უძლურს მეძახდა.

ჩემი მატერიალური შესაძლებლობები არ აკმაყოფილებდა და თითქმის ყოველდღე მეჩხუბებოდა. ერთ დღეს, სახლში მოსულს, წერილი დამხვდა, რომელშიც ეწერა: ასე აღარ შემიძლია, უნდა გავეყაროთ _ ასე აჯობებს ჩვენთვისაც და ჩვენი შვილების მომავლისთვისაცო... ვიღაც ამერიკელი ტურისტი გაუცნია და იმას გაჰყოლია. გოგო თან წაიყვანა, ხოლო ბიჭი, რომელიც დედაჩემთან ცხოვრობდა, შარშან, ჩემგან მალულად გააპარა...
უხერხული სიტუაცია ჩამოვარდა, არ ვიცოდი, რა მეთქვა. ისევ საბუშამ დაარღვია დუმილი:
_ ცოლი გყავს?
_ კი, ერთი წელია, რაც მოვიყვანე.
_ ჰოდა, ჭკვიანურად მოიქეცი, რომ უბედურებაში არ ჩაგაგდოს, _ დამარიგა მან.
_ ქართველი ქალები... _ დავიწყე მე, მაგრამ საბუშამ გამაწყვეტინა.
_ ქალი ქალია! გინდ იაპონელი იყოს და გინდ _ ქართველი... ბავშვები მეცოდება, თორემ, მე რომ მკითხო, ყველა ქალი დუნაიშია გადასაგდები...

_ და კაი გვარიანი გინებაც მიაყოლა...
ბუდაპეშტი და მუხლა ლილვზე ჩალიჩი
დღევანდელი ბუდაპეშტის ადგილას ძველ დროში სამი დამოუკიდებელი ქალაქი იყო: აბუდა, ბუდა და პეშტი.

მოგზაურის დღიურები

1873 წელს ისინი ერთმანეთს შეერწყა და ასე დაიბადა ერთიანი უნგრეთის დედაქალაქი. დუნაის ნაპირზე, პეშტის რაიონში რომაელთა ციხესიმაგრეები იდგა. მათი ნანგრევები დღესაც დიდ ინტერესს იწვევს. ფეოდალიზმის ხანაში ბუდაპეშტი სავაჭრო და საბაჟო ცენტრად იქცა. ხომალდებს, რომლებიც დუნაის სერავდნენ, საბაჟო გადასახადი უნდა გადაეხადათ. ქალაქის ძირითად შემოსავალს ეს გადასახადი წარმოადგენდა.

თურქების ბატონობის პერიოდში ქალაქი ევროპული განვითარების გზას ჩამოშორდა, მაგრამ ავსტრიელთა შემოსვლის შემდეგ, კვლავ სწრაფი ტემპით ზრდა დაიწყო.
ბუდაპეშტი გერმანელმა ფაშისტებმა 1945 წელს მიწასთან გაასწორეს, სილამაზით განთქმული ყველა ხიდი ააფეთქეს... გავიდა წლები და ქალაქი კვლავ აშენდა... თითქმის ყველა ძველებური სასახლე და ღირსშესანიშნავი შენობა მდინარე დუნაის სანაპიროზეა განლაგებული, რაც საოცარი სანახავია. დღეს ბუდაპეშტი ერთ-ერთი ულამაზესი ქალაქია მთელ მსოფლიოში.
სამწუხაროდ, მისი დათვალიერება კარგად ვერ მოვახერხე. მუხლა ლილვის შოვნაზე ზრუნვამ იმდენი პრობლემა შემიქმნა, რომ თავბედს ვიწყევლიდი... თბილისიდან წამოღებული მქონდა ერთი უნგრელის ტელეფონის ნომერი, ვინც ლილვის შეძენაში უნდა დამხმარებოდა.

როცა დავურეკე, მეორე დღისთვის ერთ-ერთი სასტუმროს პირდაპირ მდებარე სკვერში შეხვედრა დამითქვა. ორი საათი ვუცადე და არ მოვიდა. საღამოს რომ დავუკავშირდი, მომიბოდიშა და მომდევნო დღისთვის, იმავე ადგილას დამიბარა. ისევ არ მოვიდა. გავღიზიანდი, დარეკვას და მის კარგად გამოლანძღვას ვაპირებდი, მაგრამ ისე მოისაწყლა თავი და ისეთი ხმით მომიბოდიშა, რომ ვეღარაფერი ვუთხარი... ისევ იმ ადგილას დამიბარა. შინაგანი ხმა მეუბნებოდა, არ მივსულიყავი, მაგრამ გავბითურდი და მაინც მივედი.

იმ ტიპის ნაცვლად, პოლიციელი წამომადგა თავზე, თქვენი საბუთები მიჩვენეთო _ ზრდილობიანად მითხრა. პასპორტი გავუწოდე. პოლიციელმა შეათვალიერა და მკითხა:
_ აქ რას აკეთებთ?
_ ველოდები...
_ ვის?..
ვიფიქრე, ახლა ამას ხომ არ დავუწყებ `იკარუსებზე~ და ლილვებზე ლაპარაკს-მეთქი და მოვატყუე:
_ ქალს...
_ მერე რა ქალია ამისთანა, 3 დღე რომ ელოდები?.. _ უნდოდ შემომხედა და _ განყოფილებაში წამომყევიო, _ მითხრა...
უცხოეთში პოლიციელებთან კონტაქტი კი მქონია, მაგრამ ასეთ საეჭვო მდგომარეობაში არასოდეს ვყოფილვარ.
განყოფილებაში საფუძვლიანად გამომკითხეს.

ყველაფერზე ვუპასუხე, სრული სიმართლე ვუთხარი, მაგრამ სატრანზიტო ვიზის დარღვევისთვის ჯარიმა მაინც გადამახდევინეს. უნგრეთში სატრანზიტო ვიზით 72 საათის განმავლობაში შეგიძლია ისარგებლო, მე კი 5 დღე დავრჩი. მართალია, ჯარიმა გადამახდევინეს, მაგრამ არ ვიცი, სიმპათია დავიმსახურე თუ სხვა რამეში იყო საქმე, _ ერთკვირიანი ვიზა გამიფორმეს და ისიც მიმასწავლეს, თუ სად უნდა შემეძინა მუხლა ლილვი...
საბუშას ეს ამბავი რომ მოვუყევი, გულიანად იცინა და დააყოლა:
_ აბა, რა გეგონა? პოლიცია ჩვენ გვიცავს!..
მეორე დღეს, თვითონ წამომყვა `იკარუსის~ ავტობუსების ქარხანაში, რომელიც ბუდაპეშტიდან 150 კილომეტრით არის დაშორებული. პოლიციის განყოფილებაში მიღებული ამომწურავი ინფორმაციის წყალობით, ქარხნის საფირმო მაღაზიაში, საკმაოდ კარგ ფასად ორი მუხლა ლილვი შევიძინე. კარგ გუნებაზე ვიყავი. მაგრამ უეცრად, პრობლემა გამიჩნდა: მუხლა ლილვი ჩემს `ფოლკსვაგენში~ არ ეტეოდა.

რა მეღონა, არ ვიცოდი, დიდხანს ვიჭყლიტე ტვინი. ბოლოს, უკანა სავარძლები ამოვიღე და რის ვაი-ვაგლახით ლილვები სალონში ჩავტიე. ამოვისუნთქე, მაგრამ ახალი პრობლემა გამიჩნდა: მანქანაში საბუშას ადგილი აღარ დარჩა... საბუშას გულისთვის ლილვებს ვერ დავტოვებდი, ამიტომ ბოდიში მოვუხადე და ქალაქში ავტობუსით დაბრუნება მოუხდა.
ასე თუ ისე, `სდელკა~ კარგად დამეწყო. რა ქართველი ვიქნებოდი, ეს რომ არ `დამესველებინა~?! საბუშა რესტორანში დავპატიჟე და დილამდე ვიქეიფეთ. მეორე დღეს კარგად გამოვიძინე, გუდა-ნაბადი ავიკარი და თბილისისკენ ავიღე გეზი...
1997 წელი

`რა არის, კაკო, ომიდან ხომ არ მოდიხარო?!.~
მეგობართა წრეში სიდუხჭირეზე რომ ჩამოვაგდებდი ხოლმე სიტყვას, უცებ შემაწყვეტინებდნენ: შენ რაღა გაწუწუნებს? ნახევარი მსოფლიო გაქვს მოვლილი, შვილიშვილებთან მაინც დაიტრაბახებ, იქა და იქ მიმოგზაურიაო!..

მართალია, ბევრ ქვეყანაში მომიწია ყოფნამ, მაგრამ სასიამოვნო თავგადასავლების გარდა, ბევრი ცუდი რამეც გადამხდენია. ზოგჯერ ისეთ სიტუაციაშიც ჩავვარდნილვარ, რომ დიდი ზარალიც განმიცდია და უსაზღვრო შიშიც მიჭამია. ერთ-ერთი ასეთი ამბავი რუმინეთში გადამხდა თავს...
ევროპაში ხშირი სიარულის გამო, თითქმის ყველა ქართველ მებაჟესა და საგზაო პოლიციის თანამშრომელს ვიცნობდი. ნაცნობმა მებაჟემ, ჩემი და ხახუტას (გზაში შეძენილი მეგობრის) დაკაწრული, შუშებჩალეწილი მანქანები რომ დაინახა, შეჰყვირა, _ რა არის, კაკო, ეს, ომიდან ხომ არ მოდიხარო?!
_ ეჰ, მასე გამოდის, გურამ, არ გაგვიმართლა, _ შევჩივლე.
_ რუმინეთი გამოიარეთ?
_ კი...
_ მერე, არიფი ხომ არა ხარ, პირველად ხომ არ გაგივლია მაგ ქვეყანაში!
_ რა ვიცი, ყველაფერი ხდება...

_ ვუპასუხე და ხახუტას გავხედე. მან თვალი ამარიდა და მანქანაში ჩაჯდა...
ვინ არიან რუმინელები?
რუმინელები თავიანთ ისტორიას რომაელებიდან ითვლიან. მათი წინაპარი ჯარისკაცები და ოფიცრები, სამხედრო ვალდებულებას რომ მოიხდიდნენ, იმ მიდამოებში სახლდებოდნენ, რომელიც დაკიის სახელით იყო ცნობილი. მათი ზნე-ჩვეულებები დიდად განსხვავდებოდა ადგილობრივი სლავების ადათ-წესებისგან, მაგრამ დრომ თავისი გაიტანა და სხვადასხვა ჯურის ტომელთა აღრევა მოხდა. რუმინელი ერი სლავების, რომაელებისა და მონღოლების ურთიერთშერწყმის შედეგად ჩამოყალიბდა, რომელშიც რომაელებს, რუმინელთა თქმით, ყველაზე დიდი `წილი~ აქვთ...
დაკია მდიდარი იყო ბუნებრივი რესურსებით, რითაც რომის იმპერიას იზიდავდა. მდიდარი რომაელების გარდა, ამ მხარისკენ ათასი ჯურის ავანტიურისტები და კრიმინალები მიეშურებოდნენ. მოსახლეობა სწრაფად იზრდებოდა...

ბევრი მომთაბარე ტომი განუწყვეტლივ ომობდა დაკიასთან. IV-დან IX საუკუნემდე იქ მონაცვლეობით სხვადასხვა მომთაბარე ტომი ბატონობდა. მაშინ ქვეყანას, დაკიის ნაცვლად, ვალახას უწოდებდნენ (ვალახები დუნაის ჩრდილოეთ ნაწილიდან წამოსული ხალხი იყო). აღმოსავლეთიდან ვალახას ძლიერი მოლდავური ტომები მიადგა. ვალახებმა და მოლდაველებმა საერთო ენის გამონახვა და ერთიანი სახელმწიფოს _ რუმინეთის შექმნა მოახერხეს. მათი პირველი მეფე იყო იოვანიცა, რომელმაც ბევრი რამ გააკეთა ქვეყნის გასაძლიერებლად...
ფეოდალური ომები რუმინეთს უამრავ პრობლემას უქმნიდა: ხან უნგრეთის სამეფო იპყრობდა, ხან _ პოლონეთის.

მოგზაურის დღიურები

ომები რუმინეთის მოსახლეობას ამოსუნთქვის საშუალებას არ აძლევდა.

XV საუკუნეში, რუმინეთს თურქეთი დაეპატრონა. მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთმა ნახევარი რუმინეთი გაამაჰმადიანა, ქვეყანაში რჩებოდა ძალები, რომლებიც წინააღმდეგობას უწევდნენ ოსმალებს. ავსტრიელებისა და უნგრელების დახმარებით, ისინი დროდადრო თურქების განდევნას ახერხებდნენ. თავიანთი სამეფოც შეინარჩუნეს. მონარქები ქვეყანას მეორე მსოფლიო ომამდე მართავდნენ.
XIX საუკუნეში, რუმინეთში ნავთობის დიდი მარაგი აღმოაჩინეს. ამან ევროპის წამყვანი ქვეყნების დაინტერესება გამოიწვია, რის შედეგადაც, რუმინეთში რკინიგზა გაჩნდა და უამრავი საწარმო აშენდა.

ქვეყანა ევროპაში მიმდინარე პროცესებში ჩაერთო...
1945 წელს, საბჭოთა ჯარების ოკუპაციის შედეგად, რუმინეთში სოციალიზმი დამყარდა, რომელმაც 1989 წლამდე იარსება...



ხახუტა
საავტომობილო გზა, რომელიც გერმანიიდან საქართველომდე უნდა გამოიარო, რუმინეთის გარდა, ყველგან მეტ-ნაკლებად მოწესრიგებულია. თუ სხვაგან ავტომობილის დეფექტს ვერ შეამჩნევთ, იქ პირველსავე 10 კილომეტრში იჩენს თავს. და თუ თქვენ მიერ შეძენილმა მანქანამ რუმინეთი გადალახა, ეს იმას ნიშნავს, რომ საქართველოშიც უეჭველად გამოგადგებათ: გარდა იმისა, რომ რუმინეთში საშინელი გზებია, უკიდურესად დაძაბული კრიმინალური სიტუაციაცაა _ ცენტრალური გზების სხვადასხვა მონაკვეთი ამა თუ იმ დამნაშავეთა ჯგუფს აქვს განაწილებული. უმეტეს შემთხვევაში, მათ მიერ დაწესებული თანხის გადახდის შემდეგ, დაუბრკოლებლად შეგიძლია განაგრძო გზა...
ჩვეულებრივ, საზღვრის გადალახვის შემდეგ, პოლიციის საგუშაგო გხვდებათ.

საგზაო წესები თუ არ დაარღვიე, ფორმიანი კაცი არ გაგაჩერებს, მაგრამ მცირე მანძილის გავლის შემდეგ, უფრო ხშირად, რომელიმე ჯიპიდან სიგნალს მოგცემენ. თუ ყურადღება არ მიაქციე, გამოგეკიდებიან და გაგაჩერებენ. ზრდილობიანად მოგთხოვენ `ბაჟის~ გადახდას. გადახდის შემდეგ, ხელმოწერილ ფურცელს მოგცემენ, რომელიც უეჭველად გამოგადგებათ მომდევნო დანაშაულებრივ ჯგუფთან შეხვედრის შემთხვევაში. მაგრამ თუ გადახდაზე უარს იტყვით, თქვენთვის ჭკუის სასწავლებლად, პირდაპირ ავტომობილის მინების მტვრევას იწყებენ... რა თქმა უნდა, ინფორმაცია ამის შესახებ მქონდა და როცა რუმინეთში მოვხვედრილვარ, პრობლემა არასოდეს შემქმნია, ვინაიდან `ბაჟს~ ვიხდიდი. ამ საქმეში გამოცდილებს, მათ, ვინც `ავტომანქანების ბიზნესში~ ვტრიალებდით, მხოლოდ იმ წერილის იმედი არ გვქონია და ვცდილობდით, რუმინეთი ერთ დღეში გაგვევლო ხოლმე.

იმ დღესაც, ბუქარესტამდე 50-ოდე კილომეტრი რომ გვქონდა დარჩენილი (ბუქარესტი ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს), ერთი მამაკაცი შევამჩნიე, რომელიც ქართველს მივამსგავსე: გზის პირას იდგა და ხელს მიქნევდა. დავფიქრდი, გამეჩერებინა თუ არა. ქართველს კი ჰგავდა, მაგრამ აქ რა უნდა-მეთქი? _ ვიფიქრე, თან მეჩქარებოდა _ მზის ჩასვლამდე რუმინეთი უნდა დამეტოვებინა... გაჩერება გადავიფიქრე, მაგრამ რომ ჩავუარე, დავრწმუნდი _ ქართველი იყო, თანაც, ისეთი გატანჯული სახე ჰქონდა, რომ არ გამეჩერებინა, სინდისი არ მომასვენებდა... დავამუხრუჭე. დევივით კაცმა ჩემს მანქანასთან მოირბინა, გადმოსვლა მთხოვა და გულში ჩამიკრა... კაცი გულღიად რომ შეგხვდება, ყოველთვის გესიამოვნება, მაგრამ ერთი კითხვა მაინც არ მასვენებდა: რა უნდოდა ამ ქართველ კაცს უცხო ქვეყნის შარაგზაზე?..
_ სულკურთხეული მამაჩემი სულ იმას მეუბნებოდა, ძაღლის ბედი გაქვსო, ჯო...

ჭკუით მაიქეცი და მაიხმარეო... _ `ჩაუკახურა~ უცნობმა და ხელი გამომიწოდა: _ მე მუკუზნელი ხახუტა ვაარ... კეთილი იყოს შენი გამოჩენა, ანგელოზათ მამევლინე!..
ანგელოზის ხსენებაზე გამეღიმა. ცოტა აზრზე მოვედი და ვკითხე:
_ ანგელოზობისა რა მოგახსენო, მაგრამ ქართველი რომ ვარ, საიდან მიხვდი, ქართულად რომ დამიწყე ლაპარაკი?
_ მაგაი რა მიხვედრა უნდა?.. ამ ურჯულოების ქვეყანაში ქართველი თუ ამაგიდგება გვერდზე, თორე სხვასა ფეხებზე არა ჰკიდიხაარ?!.
ხახუტა ბეჟუაშვილი გურჯაანის რაიონში დაბადებულ-გაზრდილი კაცი აღმოჩნდა. მთელი სიყმაწვილის წლები კოლმეურნეობაში ჰქონდა გატარებული.

ზოგჯერ, წელიწადში ერთხელ, როგორც თვითონ ამბობდა _ `საგულაოთ~ რუსეთში მიდიოდა. ცხოვრება საათივით ჰქონდა აწყობილი... აირია ქვეყანა და ხახუტასაც აერია ცხოვრება, დარჩა უმუშევარი. ბევრი ფიქრის შემდეგ, ფული ისესხა და გერმანიას მიაშურა. იქ თანაკლასელი ზურა დახვდა, რომელიც ერთი წელიწადი ლტოლვილთა ბანაკში ცხოვრობდა და ვინაიდან გერმანიის მთავრობა ქვეყანაში დარჩენაზე უარს ეუბნებოდა, ისიც სამშობლოში დაბრუნებას აპირებდა. ორივემ ერთად, საზიაროდ, მიკროავტობუსი იყიდა, რომელიც უნდოდათ, თბილისი-გურჯაანის მარშრუტით ეტარებინათ... შეუსვენებლივ მოდიოდნენ, გზაში არანაირი პრობლემა არ გასჩენიათ.

ბუნებით რუმინეთი საოცრად ჰგავს საქართველოს, განსაკუთრებით, ბუქარესტის მიმდებარე მიდამოები. ისეთი შთაბეჭდილება გექმნება, თითქოს ბორჯომის ხეობაში მოხვდი... მეგობრებმა დასვენება გადაწყვიტეს და გზიდან 100 მეტრის დაშორებით, მდელოზე გააჩერეს მანქანა. ცოტა წაიხემსეს და რამდენიმე ჭიქა არაყიც დააყოლეს. მგზავრობით დაღლილებს, არაყი ადვილად მოეკიდათ და ჩაეძინათ... როცა გამოეღვიძათ, თვალებს არ დაუჯერეს: ავტომობილს არც ერთი საბურავი აღარ ჰქონდა დარჩენილი... დასახლება არსად ჩანდა, იძულებული იყვნენ, გამვლელი მანქანის გაჩერება ეცადათ.

ორი დღე არავინ უჩერებდა _ პირველი მე აღმოვჩნდი...
ხახუტამ ზურა გამაცნო. ორივეს ისეთი სასოწარკვეთილი სახეები ჰქონდათ, შევეცადე, როგორმე გამემხნევებინა:
_ ყველაფერი კარგად იქნება, ნუ ღელავთ, არ არსებობს პრობლემა, კაცმა რომ ვერ გადაწყვიტოს...
_ იცი, რა არის?.. ფული თითქმის აღარა გვაქვს, სულ რაღაც 120 დოლარი დაგვრჩა... ამ თანხით `პაკრიშკებს~, თავის დისკებიანად, ვერ ვიყიდით... _ მორიდებით მითხრა ზურამ.
_ არა უშავს, მე 200-ს დაგიმატებთ.

ახლა წავალ და საჭმელს მოგიტანთ. უკვე საღამოა, საბურავებზე წასვლას აზრი აღარ აქვს. ხვალ მივხედოთ მაგ საქმეს, _ ვთქვი, გვერდზე ხახუტა მოვისვი და უახლოესი დასახლებისკენ ავიღე გეზი.
...ვახშმობისას ხახუტას ვუთხარი:
_ მოდი, ერთი, გაცნობისა გადავკრათ...
_ არა, არ შამიძლია. ამ ვერანებმა დღეს შეიძლება არ მაისვენონ და შენი `პაკრიშკებიც~ მიაყოლონ. მთელი ღამე თეთრად უნდა გავატარო.
_ რატომ მარტო შენ? მეც ფხიზლად ვიქნები, _ შევაგულიანე.
_ ჰო, ჰო, ეგრე სჯობს. ღვინის სმა მერე ნახე, მუკუზანში რო ჩამოხვალ...

_ მითხრა ხახუტამ და გამიღიმა.
ის ღამე ღია ცის ქვეშ გავატარეთ.

მოგზაურის დღიურები

არ გვეძინებოდა და ვსაუბრობდით.
_ ეს კახელები მაინც როგორ მოხვდით ამ შუაგულ ევროპაში, ა? _ ვცადე გახუმრება.
_ მა, თბილისელებისაა ეს ქვეყანა?.. არ გაგიგონია _ რაც მაგრები ვართ, კახელები ვართო?.. _ შემომიტია ხახუტამ.
_ მაშ, თუ მაგრები ხართ, `პაკრიშკები~ როგორღა მოგპარეს?!.
_ ეგ გამონაკლისია, ეგ არ ითვლება...
ამ პასუხზე ყველას ერთად გაგვეცინა...
_ მასეთი იშვიათი სახელი ვინ დაგანათლა, ხახუტა? _ დავინტერესდი.
_ სულკურთხეული მამაჩემი დღე და ღამე წიგნს ჩაჰკირკიტებდა. მე რომ დავბადებულვარ, გამსახურდიას `დავით აღმაშენებელსა~ კითხულობდა. ჰოდა, იქ არის ერთი ხახუტაი... _ ამიხსნა მან.
_ რაღა ხახუტას გარქმევდა, დავითი ვერ `გაიმეტა~?..

_ გაუკვირდა ზურას.
_ მაგაი, მამაჩემს დაეწიე და ის აგიხსნის, გაიგე?!. _ მოუჭრა ხახუტამ.
ვუსმენდი ამ ორ კაი კაცს და მეღიმებოდა. ჩემი თავი, რუმინეთის ტყის მაგივრად, კახეთში მეგონა და სასიამოვნო გრძნობა დამეუფლა...

ბუქარესტი
დილით მე და ზურა საბურავების საშოვნელად გავეშურეთ, ხახუტა კი, როგორც ფიზიკურად ჩვენზე ძლიერი, მანქანის საყარაულოდ დავტოვეთ. მოვიარეთ რამდენიმე დასახლება. ზოგან საერთოდ არ იყო ისეთი საბურავები, როგორიც გვჭირდებოდა, ხოლო სადაც იყო, ძალიან ძვირს აფასებდნენ. საქმე ასარჩევად არ გვქონდა და იძულებული გავხდით, გვეყიდა.

რაც ფული გვქონდა, სულ საბურავებში დავხარჯეთ. შეგვექმნა პრობლემა: საწვავი, რამდენიც მანქანებში გვქონდა, 50 კილომეტრზეც არ გვეყოფოდა. სად გვეშოვა ფული, არ ვიცოდით... ბოლოს გადავწყვიტეთ: მე ავტობუსით წავიდოდი ბუქარესტში და თბილისიდან ახლობლებს ფულს გამოვაგზავნინებდი, ზურა და ხახუტა კი ისევ მანქანების სადარაჯოდ დარჩებოდნენ...
რუმინეთი აგრარული ქვეყანაა, სადაც მრეწველობა ისტორიულად ნაკლებად იყო განვითარებული. ამიტომაც ქვეყანაში დიდი ქალაქები არ არის _ ყველაზე დიდი, დედაქალაქი ბუქარესტია. თამამად შეიძლება ითქვას, რომ ის, ფაქტობრივად, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აშენდა და ამ საქმეში დიდი წვლილი კომუნისტებს მიუძღვით.

შეიძლება ვცდებოდე, მაგრამ ბუქარესტი იმ ქალაქებს მაგონებს, რომლებიც საბჭოთა კავშირში, როგორც სამრეწველო ცენტრები შენდებოდა...
რუმინეთის დედაქალაქში კარგად ლაპარაკობენ რუსულად. რუმინული საკმაოდ რთული ენაა, თანაც უამრავი დიალექტი აქვს: ბესარაბიული, ბუკოვინური, ტრანსილვანიური და მოლდავური. თვით რუმინელებსაც კი უჭირთ ხოლმე ამ დიალექტების გაგება. ხშირად, დაწყებითი კლასების ბავშვები მასწავლებლის ნალაპარაკებსაც ვერ იგებენ, რაც ძალიან ართულებს სასწავლო პროცესს... თავის დროზე, როდესაც ანბანის შექმნის საკითხი დაუდგათ, არ იცოდნენ, რომელი ამოერჩიათ. კამათი რამდენიმე ათეული წელი გაგრძელდა. თავიდან, რუსული ანბანის გამოყენება უნდოდათ, მაგრამ ევროპის გავლენით, ბოლოს მაინც ლათინური აირჩიეს...


ფულის მოლოდინში ქალაქიც, ასე თუ ისე, დავათვალიერე. როცა ფული ბოლოს და ბოლოს მივიღე, ავტობუსის გაჩერებას მივაშურე. უეცრად, მანქანის სიგნალი და ჩემი სახელი გავიგონე: _ კაკო, კაკო! _ ვიღაც აშკარად მე მეძახდა. გავიხედე და ჩემი თბილისელი ნაცნობი, ნუგზარ ლოლუა დავინახე, რომელიც ჩემსავით `მანქანებზე ჩალიჩობდა~. ერთმანეთი რომ მოვიკითხეთ, ჩემი ამბავიც მოვუყევი.
_ რას იზამ, რუმინეთია! შარშან მეც მომპარეს მაგნიტოფონი. იმის შემდეგ ყოველთვის ფრთხილად ვარ, _ მითხრა და ბიჭებთან წაყვანა შემომთავაზა. ვიუარე:
_ გმადლობ, ნუგზარ, ნუ შეწუხდები, გზას არ გაგიმრუდებ...

თბილისში შევხვდებით...
ნუგზარი არ მეშვებოდა, მაგრამ ჩემი მაინც გავიტანე და ერთმანეთს დავემშვიდობეთ...

გაჭირვებულ კაცს
ქვა აღმართში მიეწიაო...
`ბანაკს~ რომ მივუახლოვდი, გული შემიწუხდა: პირველად, გზაზე მიმოფანტული, დამტვრეული შუშის ნამსხვრევები დავინახე... ჩვენს ავტომობილებს საქარე მინები ჩალეწილი ჰქონდა, ძარა კი, მთელ სიგრძეზე გაკაწრული იყო. ხახუტა და ზურა ხის მორებზე ისხდნენ და სახეებზე ფერი არ ედოთ... ზურამ ხახუტას ყურთან, ნაჭრილობევზე სველი ტილო მიადო...
_ რა მოხდა, რა შარში გაეხვიეთ? _ ვიკითხე და ხახუტას მივაჩერდი.
_ კაცს რომ ბედი არ ექნება, ოქროში რომ ჩასვა, მაინც არ გაუმართლებს... _ ხელი ჩაიქნია და განაგრძო: _ შენ რომ წახვედი, ცოტა ხანში, ორი მანქანა მაგვადგა. ექვსი ლაწირაკი გადმავიდა და ფული მაითხოვა.

მე `გრანიცაზე~ მოცემული ქაღალდი მივაწოდე. რომ გადაიკითხეს, შენს მანქანაზე მანიშნეს. ქაღალდი მე არ მქონდა და ვუთხარი, _ პატრონი მოვა და ის გიჩვენებს-მეთქი. _ არა, ფული გადაიხადეო. მე რა ფული უნდა გადამეხადა, ეგ შენაც იცი... ერთი `წრიპკაი~ კაცი შენს მანქანაში შეძვრა და მაგნიტაფონი ამოგლიჯა... ეს რომ დავინახე, მივედი და ვუთხარი _ რასა შვრები, ჯო, რამე ხომ არ გეშლება, მაგნიტაფონი უკან დააბრუნე-მეთქი...

იმ ვერანამა, არც აცივა და არც აცხელა _ პირდაპირა სილა მტკიცა. ჰოდა, რომ დავერიეთ მე და ზურაი, მეორე მსოფლიო ომი გეგონებოდა... კარგად კი ვჟეჟეთ, მაგრამა მაინც ექვსნი იყვნენ, შობელძაღლები... მერე ბეისბოლის ჯოხები დააძრეს და შუშები დაგვილეწეს... ბოლოს კიდე, ყიჟინით გაიქცნენ.
_ ახლა რას აპირებ? _ გაოგნებულმა ვიკითხე.
_ რაი და დაველოდები, დედაი უნდა ვუტირო!..
_ ახლა ისინი ექვსნი კი არა, ოცდაექვსნი მოვლენ. აბა, ჩქარა, ავიყაროთ გუდა-ნაბადი და მოვუსვათ აქედან! _ გავეცი ბრძანება.
ხახუტა მეურჩებოდა, მაგრამ ბოლოს მაინც დამიჯერა. 4 საათში, რომ იტყვიან, ჩვენი `დუხი~ აღარ იყო რუმინეთში.

ღმერთს მადლობას ვწირავდი, რომ ყველაფერი მაინც მშვიდობიანად დამთავრდა...
ორი კვირის შემდეგ, დილის 6 საათზე მეუღლემ გამაღვიძა და მითხრა _ გადი აივანზე, ვიღაც გამწარებული გეძახისო. გავედი და რას ვხედავ! _ ეზოში დიდი, ხუთტონიანი ღვინის ცისტერნა დგას, კაბინიდან კი ხახუტა მიღიმის:
_ როგორა ხარ, ძმა?.. ჩამო, ჩამო, უნდა ჩაგეხუტო!
ჩავედი, გადამეხვია ხახუტა და მოკრძალებულად მკითხა:
_ შენ ხო ხარ ჩემი ძმა?
_ ვარ!..
_ ჰოდა, ძმა ძმას ვალში არ ჩააგდებს: ან ეს ღვინო უნდა წაიღო, ან კიდევა, ცოტა ხანი უნდა დამაცადო...
_ რა უნდა დაგაცადო?
_ ბაზარში ღვინოს გავყიდი და ფულს მერე დაგიბრუნებ...
_ შენ თუ გინდა, ძმები ვიყოთ, ასეთი რამე აღარ წამოროშო. თუ კაცები ვართ, ერთი დღით არ უნდა ვიცხოვროთ, _ ისე მტკიცედ ვუთხარი, უცებ იყუჩა და ამ თემაზე აღარ ულაპარაკია. სამაგიეროდ, მას მერე, ჩემს ოჯახში მუკუზნის ღვინო აღარასოდეს გამოლეულა...
1997 წელი

გეზი უნდილაძეების
მეორე სამშობლოსაკენ
წარუმატებელი კომერციული ოპერაციის შემდეგ, რომელიც რუმინეთში ვიგემე, რამდენიმე თვე ვერსად მოვახერხე წასვლა.

მოგზაურის დღიურები

სურვილი დიდი მქონდა, მაგრამ მატერიალური მდგომარეობა ამის საშუალებას არ მაძლევდა. თბილისში ვტრიალებდი, საქმე კარგად არ მიმდიოდა...
ერთ დღეს ჩემი განწყობა უნივერმაღის ტანსაცმლის სექციის გამგეს, მარინას გავუზიარე.

მარინა ძალზე ენერგიული და საქმიანი (სიმპათიურიც) ქალბატონი გახლდათ. სამი შვილი ჰყავდა და კარგადაც უძღვებოდა ოჯახს. ძირითადად, ირანში, პაკისტანსა და ჩინეთში დადიოდა საქონლის ჩამოსატანად. ერთ მშვენიერ დღეს მკითხა:
_ რას აკეთებ, კაკო, როგორ მიდის საქმეები?
_ მიდის, რა... გინდ მიმუშავია და გინდ არა _ ორივეს ერთი ფასი აქვს...
_ მომავალ კვირას ირანში მივდივარ. თუ გინდა, ჩემთან ერთად წამოდი. ჩამოიტან ტანსაცმელს და ბაზრობებზე დაარიგებ.
_ დიდი მადლობა, ვერ წამოვალ, ფული არა მაქვს.
_ ეს რა პრობლემაა? ცოტას ისესხებ, ბილეთის საფასურს მე გადაგიხდი, შენ კი ჩანთების თრევაში მომეხმარები.

ჩემი ძმა ვერ მომყვება, ფეხი აქვს მოტეხილი...
_ შენ რა, გინდა, მეც მომტყდეს ფეხი?.. _ დავიფასე თავი.
_ მიდი, მიდი. საღამოს პასპორტი მოიტანე და წასასვლელად მოემზადე, _ თვალი ჩამიკრა და კიბეს აუყვა.
მართალია, დიდ კომერციულ იმედებს ამ მოგზაურობაზე არ ვამყარებდი, მაგრამ ერთი სული მქონდა, ის ქვეყანა მენახა, რომელიც საუკუნეების მანძილზე სისხლს უშრობდა საქართველოს...

მცირე ისტორიული ექსკურსი
თანამედროვე ირანის ტერიტორიაზე უძველესი დროიდან, მასობრივი მიგრაციები ხდებოდა. კაცობრიობის განვითარების სხვადასხვა ეტაპზე, ყალიბდებოდა და იშლებოდა ცალკეული ტომებისა და ხალხების გაერთიანებები, ერთმანეთს ცვლიდა მძლავრი იმპერიები, დიდი და პატარა დინასტიები. ჩვ.წ. აღ-მდე III-II ათასწლეულებში, ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთში არსებობდა დიდი მონათმფლობელური სახელმწიფო გაერთიანება, რომელიც მიდიამ დაიპყრო. 558 წელს მიდიელთა ბატონობას ბოლო მოუღო აჯანყებამ, რომელსაც კიროს II აქემენიდი მეთაურობდა.

აქემენიდთა ირანული სახელმწიფო მძლავრ იმპერიად იქცა, რომელშიც შედიოდა: ეგვიპტე, სირია, ფინიკია, მესოპოტამია, მთელი მცირე აზია, სომხეთი და მაკედონია. იმპერია განუწყვე¬ტლივ ომობდა. 330 წელს, აქემენიდთა სახელმწიფო დაეცა და მთელი მისი ტერიტორია ალექსანდრე მაკედონელის უზარმაზარ იმპერიას დაექვემდებარა. სხვადას¬ხ¬ვა ეპოქაში იქ ხან არაბები, ხან _ თურქ-სელჩუკები, ხანაც მონღოლები ბატონობდნენ.¬
XVIII საუკუნის ბოლოს, ირანში ყაჯართა დინასტია გაბატონდა. სწორედ ამ დინასტიის წარმომადგენელი იყო ჩვენთვის კარგად ცნობილი აღა-მაჰმად-ხან ყაჯარი, რომელიც 1795 წელს შემოიჭრა საქართველოში, მომდევნო წელს კი, თეირანში თავი შაჰად გამოაცხადა. მან სათავე დაუდო ახალ, ყაჯართა ნომადურ დინასტიას, რომელიც 130 წელი მართავდა ქვეყანას და მხოლოდ 1925 წელს შეწყვიტა არსებობა. სწორედ მაშინ, მეჯლისმა (პარლამენტმა) დამხობილად გამოაცხადა ყაჯართა დინასტია და ტახტზე რეზა-ხანი _ ფეჰლევის დინასტიის პირველი მონარქი აიყვანა.

1978-79 წლების ანტიმონარქისტულმა სახალხო რევოლუციამ ირანში მონარქია დაამხო. უკანასკნელი შაჰი _ მოჰამედ რეზა ფეჰლევი დასავლეთში გაიხიზნა და რამდენიმე წელიწადში, ავთვისებიანი სიმსივნით გარდაიცვალა, ირანში კი ისლამური რესპუბლიკა გამოცხადდა, რომლის მმართველად პარიზული ემიგრაციიდან დაბრუნებული აიათოლა ჰომეინი მოგვევლინა. ჰომეინი პრეზიდენტმა ხათამმა შეცვალა...

თეირანი
რვაკაციან ჯგუფში ერთადერთი მამაკაცი ვიყავი. თვითმფრინავი აეროპორტს რომ მიუახლოვდა, მარინამ გოგონები გააფრთხილა:
_ აბა, გოგონებო, არავითარი პომადა! საღებავები მოიშორეთ და თავშლის დახურვაც არ დაგავიწყდეთ.
_ თავშალი მეც ხომ არ უნდა დავიფარო? _ დავეღრიჯე მარინას.
_ თუ ძალიან გინდა, არც შენ დაგიშლიან... მაგრამ მთავარია, არ დაგავიწყდეს, რომ ეს ევროპა არ არის: რასაც გეტყვიან, ყველაფერი შეასრულე, არავითარი ზედმეტი მოძრაობა!..
საბაჟოზე ისე შემამოწმეს, თავი ტერორისტი მეგონა. ჯერ საბუთები დაათვალიერეს საგულდაგულოდ და პასპორტში ბევრი ქვეყნის ვიზა რომ მქონდა ჩარტყმული, უკვე ამის გამო, ეჭვის თვალით შემომხედეს. მერე ცალკე ოთახშიც შემიყვანეს და ლამის იყო, გამაშიშვლეს.

ვერაფერი საეჭვო რომ ვერ იპოვეს, ჩანთა გამიჩხრიკეს და ფოტოაპარატი ამოიღეს. ეს რად გინდაო? _ მკითხეს. გამიკვირდა, მაგრამ მითხრეს _ ფოტოაპარატი ჩვენთან დარჩება და უკან წამოსვლისას დაგიბრუნებთო, _ თან ამაყად დააყოლეს: თქვენ ისლამურ ირანში იმყოფებით და თუ ადგილობრივი კანონები არ მოგწონთ, შეგიძლიათ ქვეყანა დატოვოთო! ყველაფერზე მორჩილად ვუქნევდი თავს...
ქუჩაში უამრავი ავტომობილი ისე უწესრიგოდ მოძრაობდა, ლამის გული შემიწუხდა. ამას საშინელი ხმაური და თავბრუდამხვევი ტემპი ერთვოდა.
_ რა ხდება, მარინა, ეს რა დომხალია?.. _ გაოცება ვერ დავფარე.
_ არა უშავს, გაგივლის. პირველად აქ ყველას ასე ემართება...

_ დამამშვიდა მარინამ.
სასტუმრომდე ავტობუსით ვიმგზავრეთ. სანამ მივიდოდით, ჩემი დამემართა. ჯერ ერთი, ირანში რატომღაც შუქნიშნებს არ იყენებენ. რაც მთავარია, არავინ არანაირ წესს არ იცავს. ავტობუსს ხან სატვირთო მანქანამ გადაუჭრა გზა უცერემონიოდ, ხან ველოსიპედმა `გადაურბინა~. მძღოლი უცებ, ისე დაამუხრუჭებდა ხოლმე, რომ მგზავრები ცხვირპირით ვასკდებოდით ერთმანეთს. ისე დადიოდა, თითქოს მანქანა ხალხით კი არა, კარტოფილით იყო დატვირთული.

იმდენი ავარიული სიტუაცია შეგვექმნა, ბოლოს შიშისგან თვალს ვეღარც ვახელდი. სასტუმროს ნომერში რომ შევედი, პირჯვარი გადავიწერე...
ოფიციალური მონაცემებით, თეირანში 15 მლნ ადამიანი ცხოვრობს. იმის გამო, რომ ირანში ხშირად ხდება მიწისძვრა, მრავალსართულიან სახლებს არ აშენებენ. მოსახლეობა ძირითადად, 2-3-სართულიან სახლებში ცხოვრობს და მხოლოდ მდი¬დრების უბნებში კანტიკუნტად თუ შეამჩნევთ თანამედროვე ტიპის 8-10-სა¬რთულიან შენობებს. ჩვეულებრივი ირანელი თავისი სახლის პირველ სართულზე კომერციულ საქმიანობას ეწევა (გახსნილი აქვს მაღაზია, პატარა საამქრო, საპარიკმახერო და სხვა ამგვარი), მეორეს კი საცხოვრებლად იყენებს ან ნაწილი გაქირავებული აქვს, როგორც სასტუმრო თუ სასწავლებელი. ისეთი შთაბეჭდილება გრჩება, თითქოს მთელი თეირანი წვრილი ბიზნესით არის დაკავებული და მხოლოდ ფულსა და მოგებაზე ფიქრობს.

ქალაქში უამრავი ბაზრობაა. ისტორიულად, ბაზარი აღმოსავლური სახელმწიფოსთვის ერთ-ერთი ორგანული ატრიბუტია და ამიტომაც, იქაური ბაზარს, ხელოვნების ნიმუშად აღიქვამენ, ბაზრის `წარჩინებულნი~ კი, გარდა იმისა, რომ მდიდრები არიან, მოსახლეობის დიდი სიყვარულითა და პატივისცემითაც სარგებლობენ...
ძალიან შთამბეჭდავია შაჰების სასახლეები და რეზიდენციები.

მოგზაურის დღიურები

თითოეული შაჰი ცდილობდა, თავისი მეფობის აღსანიშნავად, რაიმე მნიშვნელოვანი დაეტოვებინა, რისი წყალობითაც, ქვეყანასა და დედაქალაქს უამრავი გრანდიოზული ნაგებობა შესძინა.
ყველაზე მეტად მაინც იმან გამაკვირვა, რომ მეჩეთების გარდა, თეირანში სხვა სარწმუნოების სალოცავებიც არის _ მაგალითად, ბევრ სომხურ გრიგორიანულ ეკლესიას ნახავთ. გული დამწყდა, რომ დროის უკმარისობის გამო, ქალაქის გარეუბანში მდებარე მართლმადიდებლურ ტაძარში ვერ მივედი.

ირანელები
ჩემ გარდა, ჩვენი ჯგუფის ყველა წევრი ნამყოფი იყო ირანში, ტანსაცმლის ბიზნესით იყვნენ დაკავებული. ჰოდა, როგორც დამწყები, თან დავყვებოდი და მეც იმას ვყიდულობდი, რასაც ისინი. ზეპირად იცოდნენ, რომელ ბაზარში რა საქონელი იყო იაფი და მთელი დღე ტაქსით დავდიოდით უზარმაზარი ქალაქის სხვადასხვა უბანში.


20 წლის ასაკიდან საკუთარი ავტომობილი მყავდა და ჩემს თავს კარგ მძღოლად ვთვლიდი. მაგრამ მომკალით და თეირანის ქუჩებში მანქანას ვერ გავატარებ, იმდენად გადატვირთული და მოუწესრიგებელი მოძრაობაა. საინტერესო ის არის, რომ ავარიების დროს ჩხუბი და აყალმაყალი არასოდეს ხდება, პირიქით _ ერთმანეთს ბოდიშს უხდიან და მშვიდად სცილდებიან. შეტაკება იმდენად ხშირად ხდება, რომ ქალაქში ნორმალურ მანქანას ვერ ნახავთ _ ზოგს ფრთები აქვს დაჭეჭყილი, ზოგს _ კარი და ზოგს კიდევ რა...
ჩასვლიდან მეორე დღეს, მარინასთან ერთად მთელი დღე ქალაქში ტაქსით სიარული მომიხდა. სულ ერთი მძღოლი დაგვატარებდა. აშკარად კარგ გუნებაზე იყო. ჯერ ერთი, მარინა ირანელი ქალებივით მკაცრი და უტყვი არ იყო, სპარსულიც იცოდა და სულ ეხუმრებოდა.

მეორეც _ ის უხაროდა, რომ კარგ გასამრჯელოს აიღებდა, ვინაიდან მთელი დღე გვემსახურებოდა.
_ მაჰმუდა მთელი დღე ჩვენთან იყო, ალბათ `გაგვატყავებს~... _ ვუთხარი მარინას, სასტუმროს რომ ვუახლოვდებოდით.
_ სულაც არა, 5 დოლარი ეყოფა, _ გამიღიმა მან.
_ რას ამბობ? სირცხვილია! გინდა, გვაგინოს?..
_ კარგი, შენი ხათრით 10-ს მივცემ. ვიცი, რასაც ვაკეთებ... _ დამამშვიდა მარინამ. ძალიან მაინტერესებდა მძღოლის რეაქცია და მარინამ ფული რომ მიაწოდა, `ვულკანის ამოფრქვევას~ ველოდი, მაგრამ მოხდა სასწაული:
_ აი, საღოლ, გურჯი ხათუნ, საღოლ!..

_ სიხარულით წარმოთქვა მაჰმუდმა და დასძინა _ სანამ აქ ხართ, ყოველდღე მოგემსახურებითო. ირანში ნავთობპროდუქტები ძალიან იაფია _ ერთ დოლარად 50 ლიტრამდე ბენზინს შეიძენ. ეს რომ გავიგე, მერე მივხვდი მაჰმუდის რეაქციის მიზეზს...
ირანელები შავგვრემანები და საკმაოდ `მცირეგაბარიტიანები~ არიან. იქ იშვიათად შეხვდებით მსუქან, მით უმეტეს, ღიპიან კაცს. საქართველოში ჩემთვის არავის უთქვამს, დიდი აღნაგობის კაცი ხარო, ირანში კი ძალიან ხშირად, რემბოსა და ვან დამს მადარებდნენ(!).
ირანელები კარგად იცნობენ საქართველოსა და ქართველებს. სულ გაიძახიან _ `გურჯისტან იახში, იახში, ხანუმ სოღ იახში...~ _ რაც ნიშნავს _ საქართველო ლამაზია, ხოლო მისი ქალები ყველაზე უკეთესებიო...
ირანის რესპუბლიკის ლიდერებმა აღადგინეს პოლიგამია, რომელიც ძალიან ამცირებს ქალის ღირსებას.

ქალს კვლავ ჩამოაფარეს ჩადრი, რომლის ტარებისგან ის მონარქიულ ირანში 50 წლის წინ გაათავისუფლეს. ქალს არც სახელმწიფო აპარატში მნიშვნელოვან თანამდებობაზე მოხვედრა შეუძლია, საზოგადოებრივ ადგილებში (საპარიკმახეროში, რესტორანსა თუ სასტუმროში) კი, უფლება არ აქვს, მოემსახუროს მამაკაცს. სწორედ ამის გამო შეიქმნა კომიკური სიტუაცია, რომელშიც აღმოვჩნდი.
საღამოობით სასტუმროში ჩემს კარზე არავის დაუკაკუნებია, ჩვენს ქალებს კი, ყოველ ნახევარ საათში თუ არა, საათში ერთხელ მაინც მოსვენებას არ აძლევდნენ. მომსახურე პერსონალი ხან ყავას სთავაზობდა, ხან ჩაის, ხან რასა და ხან რას. ნამცხვარი მეც მიყვარს, მაგრამ ვინაიდან მამაკაცი ვიყავი, ჩემთვის არავის არაფერი შემოუთავაზებია...
ერთ საღამოს მარინამ დამიძახა და მითხრა:
_ ადრე, როცა ჩემი ძმა გვახლდა, ეს პრობლემა არ გვქონია, ახლა კი... ძალიან გვერიდება, მაგრამ ერთი რამე უნდა გთხოვოთ...
_ კი, ბატონო, რა არის ასეთი?.. _ გამიკვირდა, ამხელა შესავალი რაში დასჭირდა-მეთქი.


_ ჩვენი ქმარი უნდა გახდე... _ და სიცილი წასკდა. მერე თავი ხელში აიყვანა და განაგრძო:
_ ეს უბედური მომსახურე პერსონალი, დღეში ასჯერ რომ შემოაქვს ჩვენთან ჩაი თუ ყავა, შენს დაუკითხავად აღარ შეგვაწუხებს და დავისვენებთ...
_ შვიდივეს ქმარი უნდა ვიყო?.. _ გახუმრება ვცადე.
_ ჰო. ოღონდ, მათ ამის შესახებ შენ თვითონ უნდა აცნობო.
მეორე დილიდან ჩემი ცხოვრება თეირანში კარდინალურად შეიცვალა: `ქვეყანას~ მუსლიმან ქართველად მოვევლინე, რომელმაც წარმატებას მიაღწია ბიზნესში და შვიდ ცოლთან ერთად ჩამოვიდა, რომ საქმიან კონტრაქტებზე მოეწერა ხელი.

სასტუმროს მომსახურე პერსონალისთვის მე კარდაში (მეგობარი) გავხდი და ყველანაირი პატივით ვსარგებლობდი. მარინა ჩემი უფროსი ცოლი იყო, რომელიც საქმეთა მმართველის ფუნქციებსაც ასრულებდა...

ქართველები ირანში
ამ საკითხზე ბევრი რამ დაწერილა და თქმულა, ამიტომ ახალს ვეღარაფერს ვიტყვი, იმის გარდა, რომ გული ყოველთვის აგიფრიალდება, როდესაც ირანელი კაცი ქართულად დაგელაპარაკება...
თბილისში მომდევნო დღეს უნდა გამოვმგზავრებულიყავით და თეირანის ერთ-ერთ ბაზარში ახლობლებისთვის საჩუქრებს ვეძებდი.
_ საიდან ხარ, ყმაწვილო? _ უეცრად ქართულად მომმართა ხანში შესულმა, გარეგნულად ტიპურმა ირანელმა მამაკაცმა.
_ თბილისიდან... _ გაკვირვებული მივაჩერდი.
_ მოგწონს აქაურობა?
_ რატომაც არა?! თავისებური ეგზოტიკაა... _ ერთი სული მქონდა, გამეგო, ვინ იყო.
_ ჰმ, ზოგს არ მოსწონს.
_ უკაცრავად, მაგრამ საიდან იცით ასე კარგად ქართული?
_ მე ქართველი ვარ. ჩემი გვარი უნდიშია, ჰუსეინა მქვია.

ჩვენ ქართველი თავადების _ უნდილაძეების შთამომავლები ვართ. სპარსეთში ვცხოვრობთ, მაგრამ ქართულს არ ვივიწყებთ და ასეთი საშუალებით ვინარჩუნებთ ჩვენს გენს.
ავღელდი. არ ვიცოდი, რა მეთქვა. ბოლოს მოვიფიქრე:
_ ბატონო ჰუსეინ, მოდი, ჩვენი შეხვედრა აღვნიშნოთ _ ერთად წავიხემსოთ. მე გეპატიჟებით.
_ დიდი სიამოვნებით, ოღონდ, შენ კი არა _ მე გეპატიჟები. ბოლოს და ბოლოს, სტუმარი ხარ, მე კიდევ _ მასპინძელი...
ვინაიდან ირანში ქალებს საზოგადოებრივ ადგილებში შესვლა ეკრძალებათ, `ცოლები~ სასტუმროში გავუშვი, მე და ბატონი ჰუსეინი სამწვადეში შევედით და დილამდე, ცხოვრების ავ-კარგზე ვსაუბრობდით...
1997 წელი.



მდიდრული ჩაცმულობა
პაკისტანში ზედმეტია...
ირანში მოგზაურობის შემდეგ, აღმოსავლეთის ეგზოტიკური ქვეყნების დათვალიერების დაუოკებელი სურვილი გამიჩნდა.

მოგზაურის დღიურები

მარინას გული შევუწუხე კითხვით _ როდის აპირებდა პაკისტანში წასვლას? ისიც სულ ერთსა და იმავეს მიმეორებდა _ საქონელი ჯერ არ მჭირდება, თანაც იქ ძალიან იშვიათად დავდივარ; როცა იაფი ნაწარმი დამჭირდება, თორემ, იქით რა გამახედებსო?!. ერთ დღეს კი, ჩემგან თავმობეზრებულმა, მოულოდნელად გამომიცხადა:
_ თუ გინდა, შემიძლია, ერთ კაცს გაგაყოლო. ცოტა უცნაური კია, მაგრამ არა უშავს, ერთ კვირას როგორმე გაუძლებ...
ალფრედ პოღოსოვი ავლაბარში გაზრდილი კაცია. სანამ ქვეყანა აირეოდა, `მალიარად~ მუშაობდა და ბედსაც არ უჩიოდა. დრო რომ შეიცვალა და მდგომარეობა გაუარესდა, კლიენტიც შემოაკლდა. ალფრედმა ვაჭრობა დაიწყო.

პაკისტანიდან ჩამოჰქონდა ტყავის ქურთუკები და ლილოს ბაზრობაზე ასაღებდა. მარინამ ალფრედთან, ელიას მთაზე წამიყვანა. მასპინძელმა ეჭვის თვალით შემომხედა და მკითხა:
_ ეწევი?..
_ არა.
_ არც `ქეშაობ~?
_ არა.
_ ვა! მა, წმინდანი ხარ?!. _ ცინიკურად ჩაიცინა. ასეთ დასაწყისს ნამდვილად არ მოველოდი და გავშტერდი.
მარინა ამას მიხვდა და ჩვენს საუბარში ჩაერია:
_ ტყუილად ნერვიულობ, ალფრედ, კარგი ბიჭია. მოგზაურობა უყვარს, თან კომერციასაც უთავსებს...
_ რავი, მარინა-ჯან, აქ ყველა კარგია, იქ რო ჩადიან, აკლიმატიზაცია მოქმედებს და პრობლემებს მიქმნიან...
_ შენ რა, ჩემი არ გჯერა? _ ეწყინა მარინას და კარისკენ გაიხედა.
_ როგორ არ მჯერა, მარინა-ჯან?! უბრალოდ, ერთი-ორი სიტყვა ჩემთვისა ვთქვი...


რომ მოვილაპარაკეთ, ალფრედამ გამაფრთხილა _ ორ დიდ ჩანთაზე მეტი არ წამოიღო და რაც შეიძლება უბრალო ტანსაცმელი ჩაიცვი _ ძვირფასი და მდიდრული ჩაცმულობა პაკისტანში ზედმეტიაო...
სახელმწიფო
პაკისტანის წარსული ძირეულად განსხვავდება სხვა ქვეყნების ისტორიისგან. ეს მსოფლიოში ერთადერთი ქვეყანაა, რომელიც არა ეროვნულ, არამედ რელიგიურ საფუძველზე შეიქმნა. 1947 წლამდე, პაკისტანის ტერიტორია ინდოეთს ეკუთვნოდა. როგორც ცნობილია, ინდოეთი საუკუნეების განმავლობაში თავგანწირვით ებრძოდა ჩრდილოელ დამპყრობლებს _ ირანელებს, არაბებსა და ავღანელებს. მათ ხშირად ჩაუგდიათ ხელში დღევანდელი პაკისტანის ტერიტორია, სადაც ძალით ავრცელებდნენ ისლამს. იმ დროსაც კი, როდესაც ინდოეთი ამ ტერიტორიებს იბრუნებდა ხოლმე, მოსახლეობა არ მისდევდა ინდოეთში გავრცელებულ სარწმუნოებას. ინდოეთიც დიდ წინააღმდეგობას არ უწევდა ისლამს და ასე გაჩნდნენ მუსლიმანი ინდოელები, რომლებიც ძირითადად, ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში ცხოვრობდნენ.
ინდოელი მუსლიმანების სულიერ მამად, მუჰმად აჰმად-ხანი ითვლება, რომელმაც საკუთარი თავი ალაჰის რჩეულად გამოაცხადა და ენერგიულად დაიწყო ყურანის იდეების გავრცელება.

მან თავისი მოღვაწეობა XIX საუკუნის 60-იან წლებში დაიწყო. აჰმად-ხანი მდიდარი ფეოდალების შთამომავალი იყო და დიდად არ გასჭირვებია უამრავი მეჩეთის აშენება და მუსლიმანური გაერთიანებების ჩამოყალიბება. მასვე ეკუთვნოდა ინდოეთისაგან დამოუკიდებელი მუსლიმანური სახელმწიფოს შექმნის იდეა. ჩრდილოეთ ინდოეთის მუსლიმანური მოსახლეობა 100 წლის განმავლობაში რამდენჯერმე შეეცადა, ძალისმიერი გზით გამოჰყოფოდა ინდოეთს, მაგრამ ვერ მოახერხა. 1947 წელს, ინგლისელი კოლონიზატორების დახმარებით, ბოლოს და ბოლოს, ამ მიზანს მიაღწია. შეიქმნა ახალი სახელმწიფო _ პაკისტანი, რომლის პირველ პრეზიდენტად აბდულ გაფარ-ხანი გამოცხადდა. ქვეყნის ლიდერებს დიდი იმედი ჰქონდათ, რომ მშვიდ, აყვავებულ ქვეყანას ააშენებდნენ.

მაგრამ იმედი გაუცრუვდათ. ჯერ ერთი, დროდადრო პაკისტანსა და ინდოეთს შორის ომი ჩაღდებოდა, მეორე _ პაკისტანი დღემდე განვითარების დაბალი დონის ქვეყნად დარჩა, რომელსაც პრაქტიკულად არ გააჩნია მრეწველობა. ამის გამო, თავიდანვე ხშირი იყო სოციალურად დაუცველი მოსახლეობის საპროტესტო გამოსვლა, რომელიც ზოგჯერ ნამდვილ ომშიც გადაზრდილა. პაკისტანი საკუთარი მოსახლეობის გამოკვებას ვერ ახერხებს და იძულებულია, სისტემატურად მიიღოს დასავლეთის დახმარება. გარდა ამისა, ქვეყანაში არაერთი სახელმწიფო გადატრიალება მომხდარა, რაც ბუნებრივია, ყოველთვის ხალხის კისერზე გადადის. აქვე უნდა აღინიშნოს ყველაზე პარადოქსული ფაქტი: პაკისტანი რიგით მერვე სახელმწიფოა მსოფლიოში, რომელსაც ატომური ბომბი აქვს...

ხაიდარაბადი
ალფრედამ პაკისტანში თავისი ძმისშვილი, სერგო წამოიყვანა, რომელიც 22 წლის ბიჭის კვალობაზე საკმაოდ ნაღვლიანი ჩანდა...
_ რა ცხვირ-პირი ჩამოგტირის, სერგო, ფრენის ხომ არ გეშინია? _ ვკითხე, თვითმფრინავში რომ ჩავსხედით.
_ არა, უბრალოდ, ყელში ამომივიდა ეს პაკისტანი.

ჩვენი ოჯახის წევრებიდან არავინ მიჰყვება ხოლმე და სულ მე დამატარებს. ერთი სული მაქვს, როდის დავბრუნდებით თბილისში, _ მიპასუხა სერგომ.
პაკისტანის საპორტო ქალაქ ყარაჩში თეირანის გავლით ჩავედით. აუტანელი სიცხე იყო და ოფლი წურწურით ჩამოგვდიოდა. ტემპერატურა 45 გრადუსს აღ¬წევდა. გავიხედ-გამოვიხედე და შევამჩნიე, რომ ჩვენ გარდა, ფეხსაცმელი არავის ეცვა... ვიფიქრე, მეც ფეხშიშველი ვივლი-მეთქი, მაგრამ დავდგი თუ არა ფეხი ხრეშიან მიწაზე, მივხვდი, ორ წუთსაც ვერ გავძლებდი _ ფეხის ტერფები დამეხრუკებოდა...
_ შე ჰარიფო, თავი იოგა ხომ არ გგონია?!. _ გამაშაყირა ალფრედამ.

_ აქ ყველაფერს თავისი მუღამი აქვს. შენებურად არაფერი გააკეთო, მკითხე და გასწავლი, როგორ უნდა მოიქცე. ახლა წამო, `ტაპოჩკები~ ვიყიდოთ, თორემ, ფეხსაცმელში ფეხი ჩაგვიხურდება...
ყარაჩი დიდი ქალაქია, მაგრამ იქ ერთი საათიც არ გავჩერებულვართ _ ავტობუსით პირდაპირ ქვეყნის სიღრმეში, ქალაქ ხაიდარაბადისკენ გავწიეთ. საერთოდ, პაკისტანის ქალაქებს თითქმის არაფერი აქვს საერთო ქალაქზე ჩვენს წარმოდგენასთან. ისინი ძალიან ჰგავს დიდ სოფლებს _ განსხვავება მხოლოდ მოსახლეობის რაოდენობაშია. ორსართულიანზე მაღალი შენობა იშვიათად მინახავს. ამასთან, სწორედ ამ ქვეყანაშია, მთელ მსოფლიოში ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქალაქები.

სიღარიბე ყოველ ნაბიჯზე გეჩრებათ თვალში. ჩვეულებრივ, ერთ პატარა ოთახში 10-12 ადამიანი ცხოვრობს... ასფალტს ვერსად ნახავთ და ირგვლივ მუდამ მტვრის ბუღი დგას. წყალი ქვეყანაში დიდ დეფიციტს წარმოადგენს და მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი დაუბანელი დადის. ამის გამო, ქოლერა, დიზენტერია და შავი ჭირი ჩვეულებრივ მოვლენად არის ქცეული, ხოლო ტილებსა და რწყილებს არავინ აქცევს ყურადღებას...
_ ალფრედ, ეს სად ჩამომიყვანე, კაცო?! _ ვერ დავფარე უკმაყოფილება.
_ ვინ გეხვეწებოდა! დარჩენილიყავი თბილისში, `ტურისტო~!.. _ შემომიბღვირა ალფრედამ და ირონიულად ჩაიღიმა.
_ შეეშვი, ასეთ რაღაცებს ნუ ეუბნები, თორემ, გაგიჟდება...

მოგზაურის დღიურები

_ გამაფრთხილა სერგომ.
_ არა, ვერ გამიგია, ასეთ ქვეყანაში რა ქურთუკები უნდა შეკერონ, ჩვენმა ხალხმა რომ ჩაიცვას...

_ არ ვეშვებოდი მე.
_ 7 წელია, ქურთუკების ბიზნესში ვარ, აქაური ტყავი ათჯერ თუ არ სჯობდეს თურქულს, თავი მომჭერი. თანაც, აქ ფასებიც `მიზერნია~, _ პასუხის ღირსად ჩამთვალა ალფრედამ.
_ მერე ტილებს რას უშვრები?.. _ გახუმრება ვცადე.
_ ეე... შენ, ძმაო, თუ მეღადავები, მისამართი შეგშლია, თუ არა და, თავი დამანებე, _ ალფრედამ ხელი ჩაიქნია და სასტუმროსკენ მიმავალ გზას გაუყვა. მე და სერგო სიცილისგან ვიგუდებოდით...
_ ესეც თქვენი ნომერი, იცხოვრეთ რამდენ ხანსაც გენებოთ, _ სასტუმროს მეპატრონე იბრაჰიმი გულღიად გვიღიმოდა.
_ დიდი მადლობა, იბრაჰიმ, ხვალ კიდევ, ჩვენ რომ ვიცით... პატივისცემა ჩემზეა...

_ თქვა ალფრედამ და ხელი ჩამოართვა მასპინძელს. იბრაჰიმი სიამოვნებისაგან დაიღრიჯა (ნახევარზე მეტი კბილი ოქროსი ჰქონდა) და დაგვტოვა.
სიცხისგან მოთენთილი და მგზავრობისგან დაქანცული ვიყავი, ერთი სული მქონდა, შხაპს როდის მივიღებდი და მერე ცოტას წავუძინებდი. ოთახს თვალი მოვავლე, მაგრამ საწოლი ვერ აღმოვაჩინე...
_ ე, საწოლი სად არის? _ გაოცებულმა ვიკითხე.
_ რა საწოლი, რის საწოლი, ვეღარ მიხვდი, სადა ხარ?! _ ჩემზე მეტად ალფრედას გაუკვირდა.
_ აბა, სად უნდა დავიძინოთ?
_ `პოლზე~.
_ ვა!..
_ რა _ ვა? მთელ პაკისტანს იატაკზე თუ სძინავს, შენ რა, წითელი კოჭი ხარ?! ახლა ბევრი არ მალაპარაკო, ისედაც დაღლილი ვარ, უნდა დავიძინო. ეგერ კუთხეში ლეიბია _ აიღე და წამოგორდი... _ მითხრა ალფრედამ და თვითონ სხვა კუთხეში წამოწვა.
_ ალფრედ, საშხაპე სად არის?
_ ვა... `ინჩხა ბარა~, ეს რა მაზალო ტიპია!.. ძმაო, პაკისტანში ხარ, ევროპაში კი არა...

_ დამიწყო მორალის კითხვა.
_ `ინჩხა ბარას~ გიჩვენებ ახლა! ხომ არ გინდა, ტიკივით გაგბერო?! _ ავვარდი.
_ ე... ვის უბედავ?! შენხელა შვილები მყავს!.. _ სიბრაზისგან გაწითლდა ალფრედა.
_ აბა, რა გამიჭირე საქმე! ამიხსენი, ბოლოს და ბოლოს, აქაური სიტუაცია და აღარ შეგაწუხებ, _ შევარბილე ტონი... ბოლოს და ბოლოს, ორივე დავშოშმინდით და ყველაფერი მშვიდობიანად დამთავრდა.
...პაკისტანი იმდენად ღარიბი ქვეყანაა, რომ იშვიათია, ვინმეს ავეჯი ჰქონდეს. არც სასტუმროებია ამ მხრივ გამონაკლისი. ვინაიდან ქვეყანაში წყლის პრობლემაც მწვავედ დგას, ბინებში საშხაპეებს არც ამონტაჟებენ.

აბანოებში დიდი რიგებია. ერთი კვირის განმავლობაში, რაც მე იქ ვიყავი, სამჯერ მომიწია აბანოში მისვლამ და რიგში 3-4 საათი დავკარგე. არადა, ისეთი სიცხე და მტვერია, ნორმალურ პირობებში მინიმუმ 5-ჯერ მაინც უნდა გადაივლო წყალი...
ოთახში წყალი და შუქი არ გვქონდა, სამაგიეროდ, განებივრებული ვიყავით `შინაური ცხოველებით~: თაგვები და ტარაკნები ისე დაქროდნენ, თითქოს მათთვის საგანგებო იპოდრომი იყო მოწყობილი... როცა სასტუმროს მეპატრონეს შევჩივლე, მღრღნელებმა შეგვაწუხა-მეთქი, მან თავისი ოქროს კბილები გამოაჩინა და `დამამშვიდა~ _ მადლობა თქვი, მორიელები რომ არ არიანო...
საჭმელი სასტუმროში მოჰქონდათ. არავითარი კოვზი და ჩანგალი _ იქ ყველა ხელით ჭამს. გადავწყვიტე, ჩანგალი მეყიდა, მაგრამ სამწუხაროდ, ვერ ვიშოვე.

ალფრედას წამოღებული ჰქონდა ერთი _ თავისთვის და რიგრიგობით ვსარგებლობდით... პაკისტანელებს ცხიმიანი და ცხარე კერძები უყვართ, რაც ხშირად გაწყურებს, მაგრამ იქ საზიზღარი წყალია და ძირითადად, წვენებს ვსვამდით...
ბიზნესი და ქალაქი
ჩასვლიდან მეორე დილით, იბრაჰიმის ორმა ნაცნობმა _ ქურთუკების საამქროს მეპატრონეებმა თავიანთ სამკერვალოებში წაგვიყვანეს. ალფრედა მართალი აღმოჩნდა _ ტყავი ნამდვილად ნატურალური იყო და ქურთუკებიც საკმაოდ ხარისხიანი გამოდიოდა. მუშახელი პაკისტანში ძალიან იაფია, ამიტომ ნაწარმიც არ არის ძვირი. შედარებისთვის _ ევროპაში ასეთივე ხარისხის ქურთუკში 20-ჯერ მეტი უნდა გადაიხადო. კმაყოფილებმა, საჭირო რაოდენობა შევუკვეთეთ და სასტუმროსკენ გავეშურეთ...
_ რა კარგი ქურთუკებია, ალფრედ, უფრო მეტი რატომ არ შეუკვეთე? _ ვიკითხე გზაში.
_ ბევრი რომ წამოგვეღო, კარგი იქნებოდა, მაგრამ ვერ შევძლებთ, პრობლემები შეგვექმნება.
_ რა პრობლემები? _ დავინტერესდი.


ალფრედას ახსოვდა ჩვენ შორის წინა ღამეს მომხდარი შელაპარაკება და მოთმინებით ამიხსნა:
_ ტრანსპორტირებას ვერ შევძლებთ. აქ სერვისი არ არის, რასაც შეიძენ, შენ თვითონვე უნდა ათრიო. იმიტომაც გითხარი, მარტო ორი ჩანთა წამოიღე-მეთქი. თან ამ ჩანთებს სულ უნდა უყურო, თორემ, ისე აგწაპნიან, ვერც გაიგებ.
_ მაგარი ქურდობაა?
_ საკმაოდ. მართალია, მუსლიმანურ სამყაროში ქურდობა სასტიკად ისჯება, მაგრამ შეხედე, რა დღეშია ხალხი! სიღარიბე რას არ გააკეთებინებს კაცს...
ქურთუკები 3-4 დღეში იქნებოდა მზად. დრო საკმაოდ ბევრი მქონდა, ქალაქი რომ დამეთვალიერებინა.
_ სერგო, წამო, გავისეირნოთ, არ მოგბეზრდა სახლში ჯდომა? _ ყოველ დილით ასე იწყებოდა ჩვენი დიალოგი.
_ ოღონდ მაგას ნუ მთხოვ და რასაც გინდა, იმას გაგიკეთებ... _ სერგოს წიგნი ჰქონდა წამოღებული და კითხულობდა.

ჭირის დღესავით ეჯავრებოდა ქალაქში სიარული. მეც არ მსიამოვნებდა, პაპანაქებაში დაბინძურებულ ქუჩებში ბორიალი, მაგრამ ინტერესიც არ მასვენებდა, თან ვფიქრობდი _ ვინ იცის, კიდევ როდის მოვხვდები ხაიდარაბადში-მეთქი?..
დღისით ქალაქი უკაცრიელი იყო. იქ მოძრაობა მხოლოდ დილის და საღამოს საათებშია. მთავარი სატრანსპორტო საშუალებები ავტობუსი და რიქშაა. მოძრაობას არავინ აწესრიგებს და ქუჩებში სრული ქაოსია. მიუხედავად იმისა, რომ მოსახლეობის უმეტესმა ნაწილმა წერა-კითხვა არ იცის, ინლისურად მაინც გაგაგებინებენ რაღაცას. განსაკუთრებით მათხოვრები აქტიურობენ, რომლებსაც ყველა კუთხეში გადაეყრებით.

მათხოვრობა პაკისტანში საკმაოდ სერიოზულ პროფესიონალურ დონემდეა აყვანილი. ამ საქმით დაკავებული ადამიანები `გადასახადსაც~ კი იხდიან `სამუშაო ადგილებისთვის~ და გაერთიანებებსაც ქმნიან, რომლის შემოსავლები ზოგიერთი მაღალჩინოსნის ჯიბეში მიდის...
ქალაქის ყველაზე ცოცხალი ადგილი ბაზარია. იქ ყველაფერი იყიდება, მთავარია, გქონდეს ფული, რომელიც მოსახლეობას ფაქტობრივად, არა აქვს. ამის გამო, ყველაფერი ძალიან იაფია, მაგრამ ხალხი მაინც თითქმის ვერაფერს ყიდულობს... ბაზარი ინფორმაციის გავრცელების საუკეთესო ადგილიც არის და ბევრი პაკისტანელი არა იმდენად რამის საყიდლად, არამედ მხოლოდ ახალი ამბების გასაგებად მიდის. იქვე თეატრალური სანახაობანიც იმართება.

ჩვენთვის განსაკუთრებით უჩვეულო და ამაღელვებელი იყო გველების მომთვინიერებელთა წარმოდგენები და ცირკის მსახიობთა გამოსვლები...

მოგზაურის დღიურები



ჯოჯოხეთი თუ სამოთხე?
მიუხედავად უკიდურესი სიღარიბისა, პაკისტანში ფეშენებელურ შენობებსაც ნახავთ. ჩემს კითხვაზე _ ვინ არიან უმდიდრესი სახლების პატრონები? _ სტანდარტულ პასუხს ვიღებდი: _ ეს მილიციის უფროსისაა, ეს კიდევ _ მოსამართლის და ა.შ. ყველა ამგვარ სახლს იმხელა ღობე არტყია გარს, რომ მასზე დახარჯული აგურებისგან კიდევ რამდენიმე სახლი აიგებოდა... სახლსა და ღობეს შეიარაღებული ჯარისკაცები ყარაულობენ. პაკისტანში დაცვაში მუშაობა პრესტიჟული და საამაყოა, ვინაიდან სტაბილური შემოსავლის გარანტიას იძლევა. პაკისტანელი ბიჭები ადრეული ასაკიდან ოცნებობენ და ემზადებიან იმისთვის, რომ სახელმწიფო (სამხედრო) სამსახურში ჩადგნენ.

მშობლებიც ყოველნაირად უწყობენ ხელს ამ მიზნის მიღწევაში, ვინაიდან ეს შიმშილისგან თავის დასაღწევი ერთადერთი საშუალება გახლავთ. ვისაც ბედი არ გაუღიმებს და ჯარში ვერ მოხვდება, ცდილობს, მეზობელ ქვეყნებში წავიდეს და საომარ ოპერაციებში მიიღოს მონაწილეობა...
ფულის შოვნის ერთ-ერთი ყველაზე ნაღდი საშუალება ნარკოტიკების რეალიზაციაა. მართალია, სახელმწიფო დეკლარაციულად ებრძვის ნარკოტიკებს, მაგრამ პრაქტიკულად, მის საწინააღმდეგოდ არაფერს აკეთებს. ამ ბიზნესს ყოველი მეხუთე მოქალაქე მისდევს და, ასე თუ ისე, ოჯახს არჩენს. ყველამ იცის, რომ ნარკოტიკები დამღუპველია, მაგრამ რა ქნან _ ჭამა ხომ უნდათ!..
ბოლოს და ბოლოს, ამ დღეებმაც გაირბინა. მშვენიერი ქურთუკები შეგვიკერეს და სამშობლოსკენ გამოვემგზავრეთ. თბილისში რომ ჩამოვედი და მშობლიურ სახეებს გადავხედე, უმალ გავიფიქრე: `რა ბედნიერი ვარ, საქართველოში რომ დავიბადე!~

მშვენიერი როზმერი შუნგი
გამონათქვამი _ `მადა ჭამაში მოდის~ _ სწორედ რომ ჩემზეა მორგებული: კომერციულ საქმიანობაში მოგებაზე მეტად, მოგზაურობა მიზიდავს და რაც უფრო მეტ ქვეყანაში მიწევს ჩასვლა, მით უფრო მეტი ახალი ადგილის მონახულებას ვესწრაფვი...

ირანსა და პაკისტანში მოგზაურობის შემდეგ, ისევ ჩემს მეგობარს, მარინას მივადექი და ვკითხე _ ჩინეთში როდის მივდივართ-მეთქი?
_ პაკისტანში ალფრედა კინაღამ სცემე და ახლა გინდა, მე გამიშრო სისხლი? _ გამიხსენა `ძველი ცოდვები~.
_ შენ თუ ჩემსა და ალფრედას შორის მტყუან-მართალს ვერ არჩევ, სჯობს, აწი საქმეებს ცალ-ცალკე მივხედოთ, _ ვიწყინე.
_ ნუ გეშინია, გაგეხუმრე... _ დამამშვიდა მარინამ და დასძინა: _ ჩინეთში კი მინდა წასვლა, მაგრამ ტურისტულმა ფირმამ მგზავრობა გააძვირა და არ ვიცი, რა ვქნა...
_ იქნებ, მოსკოვის გავლით წავიდეთ? იქ ძმაკაცები მყავს, ყველაფერს დავაზუსტებ და შეგატყობინებ, _ ვოვა გამახსენდა, ვისთან ერთადაც კორეაში ვიყავი.
მართლაც, მოსკოვიდან გამგზავრება ბევრად იაფი ჯდებოდა და ერთ კვირაში, მე და მარინა რამდენიმე ქართველ და რუს კომერსანტთან ერთად უკვე ცხელ ყავას მივირთმევდით, ჩინეთში მიმავალ თვითმფრინავში. ამჯერად ჯგუფს ვოვა არ გამოაყოლეს. ჩემს თხოვნაზე, წამოსულიყო, ასე მიპასუხა:
_ ძალიან დაკავებული ვარ, სამაგიეროდ, ისეთი ჯგუფხელი მოგყვებათ, რომ ყმუილსაც კი დაიწყებ... _ ამ სიტყვებზე, გვერდით ოთახში გამიყვანა, სადაც ჩინელი მანდილოსანი გამაცნო. ქალის სილამაზეს ყოველთვის ვაფასებდი, მაგრამ როზმერი შუნგის მშვენიერებამ ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა. კარგა ხანს ვუყურებდი გაოგნებული...



შორეული წარსულიდან დღევანდლამდე
დღევანდელი ჩინეთის ტერიტორია რამდენიმე ათასი წლის წინაც იყო დასახლებული. მდინარე ხუანხეს ნაპირებზე იღებს სათავეს ჩინური სახელმწიფო, რომელმაც ჩრდილოეთით მდინარე ამურამდე მიაღწია, აღმოსავლეთით მთელი სანაპირო დაიკავა და დასავლეთით ცენტრალური აზიის სტეპებამდე გაიჭიმა. ჩინელები იმ ხალხთა რიგს მიეკუთვნებიან, ვისაც უხსოვარი დროიდანვე, მაღალ დონეზე ჰქონდათ განვითარებული მეცხოველეობა და მიწათმოქმედება... 4 ათასი წლის წინათ კი, იქ უკვე რამდენიმე უდიდესი ქალაქი არსებობდა, სადაც ამუშავებდნენ ხეს, ქვას, რკინასა და ფაიფურს. ჩინეთში მიაგნეს ბუნებრივი აირისა და ნავთობის მოპოვების უნიკალურ მეთოდს. ამ ქვეყანამ შესძინა კაცობრიობას: კომპასი, ჭოგრიტი, ქაღალდი, აბრეშუმი, დენთი.
სწორედ ჩინეთში დაიბეჭდა მსოფლიოში პირველი წიგნი, რომელიც 868 წელს გამოვიდა და ახლა პეკინის ხელოვნების მუზეუმში ინახება. ხოლო 900-იანი წლებიდან, ქვეყანაში გაზეთის გამოშვება დაიწყეს.

პირველ ჩინურ გაზეთს `ძინ ბაო~ (`ქვეყნის ამბები~) ერქვა.
ბეჭდვის ხელოვნება ჩინეთიდან ჯერ აზიის სხვა ქვეყნებში, ხოლო შემდეგ _ ევროპაში გავრცელდა. მეცნიერებისა და კულტურის განვითარების შედეგად, ჩინეთმა კაცობრიობას უამრავი უნიკალური ძეგლი აჩუქა. მათ შორის სრულიად გამორჩეული ადგილი უჭირავს დიდ ჩინურ კედელს, რომლის სიგრძე 6 ათას კილომეტრს აღწევს.
ჩინეთის სიმდიდრე ბევრ მომთაბარე ტომს იზიდავდა, რაც გაუთავებელი ომების მიზეზი ხდებოდა. ყველაზე დიდი ზარალი ქვეყანას მონღოლმა დამპყრობლებმა მიაყენეს. ჩინგის ყაენმა თითქმის მთელი ჩინეთი დაიპყრო და მასზე 200-წლიან ბატონობას დაუდო სათავე. ამ 200 წლის მანძილზე მონღოლებმა თითქმის ყველაფერი დაანგრიეს და მოსახლეობის ნახევარზე მეტი ამოჟუჟეს...
XIX საუკუნეში ჩინეთი, დიდი ბრიტანეთისა და აშშ-ის განსაკუთრებული ინტერესის სფეროში მოექცა. თუ საუკუნის დასაწყისში, ინგლისი ეკონომიკური ბერკეტებით მოქმედებდა, ბოლოს, უკვე აშკარა სამხედრო ძალით დაუპირისპირდა ჩინეთს, რაც სასტიკ შეიარაღებულ შეტაკებებში გადაიზარდა.

1940 წლიდან, ჩინელმა კომუნისტებმა, ყოფილი საბჭოთა კავშირის დახმარებით, ინგლისელთა განდევნა შეძლეს და `სოციალიზმის მშენებლობა~ დაიწყეს. დღეს ჩინეთში `კომუნისტური კაპიტალიზმია~...

ჩუნცინი
ყოველ დილით ადრე, ჯგუფის წევრები ვიკრიბებოდით და ქალაქის სავაჭრო ობიექტების საწყობებში მივდიოდით. ვუკვეთდით სასურველ ტანსაცმელს, ვფუთავდით და გასაგზავნად ვამზადებდით. ამ პროცესს დიდი ენერგია მიჰქონდა და საღამოსთვის, ყველას ერთი სული ჰქონდა, როგორმე სასტუმროს ნომრამდე მიეღწია და დაესვენა. გამონაკლისი მე ვიყავი: დასვენების ნაცვლად, როზმერისთან ერთად ქალაქის დასათვალიერებლად დავდიოდი.
_ რა არის, ბიჭო, რას გიგავს თვალები?.. ცოლი მაინც არ გყავდეს სახლში... _ მითხრა ერთ დღეს მარინამ.
_ რეებს `უბერავ~, გაგიჟდი, მარინა?..

უბრალოდ, ქალაქს მათვალიერებინებს! _ აღვშფოთდი მის ნათქვამზე.
_ რაღა მაგ როზმერისთან დადიხარ, სხვა ვერავინ ნახე? _ დამიწუნა `არჩევანი~.
_ ჩინური თქვენ არ იცით და `შმოტკების~ გარდა არაფერი გაინტერესებთ, თანაც ოთახიდან ვერ გამოგაყოფინეთ ცხვირი.

მოგზაურის დღიურები

საქმეს არ გიფუჭებთ და რას მსაყვედურობ?..
_ არა, უბრალოდ შემეცოდე, გადაიღლები... _ `მზრუნველობა~ გამოიჩინა მარინამ და კითხვაც მოაყოლა: _ მაინც რას ათვალიერებთ ამისთანას, ღამის სამ საათამდე რომ არ მოდიხართ?
_ კაცმა მოინდომოს და აქ იმდენი რამეა სანახავი, მთელი ცხოვრება არ გეყოფა.
როზმერის მამა ჩინელი ჰყავდა, დედა _ რუსი. ორმაგი მოქალაქეობა ჰქონდა და ორივე ქვეყანაში თავისუფლად მიმოდიოდა. საკმაოდ ერუდირებული და განათლებული გოგონა იყო. ტურისტულ ბიუროში მუშაობდა და ბევრი ქვეყანა ჰქონდა შემოვლილი.

საერთო ინტერესები გამოვნახეთ...
ყოველ დიდ ქალაქს განუმეორებელი ხიბლი აქვს. ჩინელები თავიანთ ქალაქებზე ასე ამბობენ: თუ არ მოხვდი პეკინში _ ვერ მიხვდები, რომ ცუდი თანამდებობა გაქვს; თუ ვერ მიაღწიე ხაინამდე _ ვერ შეიტყობ, რომ ჯანმრთელობა არ გივარგა; თუ არ ეწვიე შანხაის _ ვერ გაიგებ, რომ სულელი ხარ; თუ არ ჩახვედი გუანჯოუში _ ვერ იგრძნობ უფულობას და, ბოლოს, თუ ჩუნცინში არ ყოფილხარ _ ვერ მიხვდები, რომ მზის ამოსვლა უნდა გახარებდეს.
ქალაქი ჩუნცინი მდინარე იანცის ნაპირზე მდებარეობს. ეს ყველაზე ღრუბლიანი ქალაქია მსოფლიოში. თუ ლონდონში წელიწადში 96 დღეა ღრუბლიანი, ჩუნცინში ეს ციფრი 166-ს აღწევს. ამბობენ, იქ ზამთარში დაბადებული ლეკვი მხოლოდ 3 თვის შემდეგ ნახულობს პირველად მზესო, ამიტომ უყეფს გამუდმებით, რადგან არ იცის, რა საშიშროებას უქადისო... ოფიციალური მონაცემებით, ქალაქში 20 მლნ ადამიანი ცხოვრობს, არაოფიციალურით _ 30 მლნ. იგი მეხიკოს შემდეგ მოსახლეობის რაოდენობით მეორე ქალაქია მსოფლიოში.

არავინ იცის, რატომ მოგროვდა იქ ამდენი ადამიანი, მაგრამ ფაქტია, `ჩუნცინი~ `ორმაგი წარმატების ქალაქს~ ნიშნავს.
ეს ჩვეულებრივი თანამედროვე ქალაქია, სადაც მრავლად არის ცათამბჯენი. ფართო ავტომაგისტრალებითა და ხუთვარსკვლავიანი სასტუმროებით იქ ვერავის გააკვირვებ. მოძრაობა ძალზე ინტენსიურია და სხვა ჩინური ქალაქებისთვის ჩვეულ ველოსიპედებს იქ ვერ ნახავთ. ჩუნცინი ხმაურიანი ქალაქია. მისი მკვიდრნი ირწმუნებიან _ აქ უფრო მეტი ხმაურია, ვიდრე თვით ნიუ-იორკშიო. ჩინელებს ეს ძალიან მოსწონთ.

ისინი ხშირად ამბობენ _ როდესაც გარშემო ხმაურია, სულის სიმშვიდეს გრძნობ, ვინაიდან გარშემო ბევრი ხალხია და საშიშროება არ გემუქრება, ხოლო როცა ხმაური არ არის, ე.ი. უბედურებას უნდა ელოდოო...
ჩინელები, ფაქტობრივად, ყველგან ვაჭრობენ. შევაჭრება მაღაზიაშიც ხდება. მართალია, საქონლის ფასი განსაზღვრულია, მაგრამ შეგიძლია დააკლებინო. მთავარია, არ მოგერიდოს. ერთხელ როზმერიმ გამაკვირვა. ბავშვის შარვალი მოეწონა და ფასი იკითხა.

გამყიდველმა 50 იუანი დაუფასა. როზმერიმ თვალის დაუხამხამებლად 10 იუანი შესთავაზა... ვერ წარმომედგინა, თუ ასეთ შევაჭრებას აზრი ექნებოდა, მაგრამ... ბოლოს, გამყიდველი 15 იუანზე დათანხმდა...
გაგონილი მქონდა _ ამ ქვეყანაში ჯიბგირი ბლომად არისო, _ მაგრამ ამდენი სიარულის მიუხედავად, ისინი არსად შემიმჩნევია... ქალებსაც მშვიდად შეუძლიათ ისეირნონ, შებმას არავინ დაუწყებს და მით უმეტეს, შეურაცხყოფას არ მიაყენებს. ჩინელი მამაკაცები ოდითგანვე მორიდებულობით გამოირჩეოდნენ.
საინტერესოა, რომ საქმიან ქალს, განსაკუთრებით მას, ვისაც ხელმძღვანელი თანამდებობა უკავია, მეტსახელად ცისის ეძახიან.

ცისი ჩინეთის იმპერატორის ქვრივი იყო, რომლის 40-წლიანი ბატონობის განმავლობაში, ვერც ერთმა მამაკაცმა ვერ შეძლო მისთვის ქვეყნის მართვის სადავეების წართმევა...
ჩინელები ერთი საინტერესო თვისებითაც გამოირჩევიან: თუ რაიმე კონფლიქტურ სიტუაციას შეესწრებიან, ნებისმიერი საქმე ავიწყდებათ და თვალყურს ადევნებენ _ თუმცა, არასდროს არ ერევიან. საერთოდ, მშვიდი ხალხია, იშვიათად იჩენენ აგრესიულობას და წამოჭრილ პრობლემებსაც მშვიდად წყვეტენ ხოლმე. იმ იშვიათ შემთხვევაში, თუ ორ ჩინელს შორის სერიოზული ჩხუბი მოხდა, ისინი სამუდამო მტრებად დარჩებიან. აქედან გამომდინარე, პირდაპირ არ ეჯახებიან ერთმანეთს და საქმესაც დიდხანს არჩევენ ხოლმე. მახსოვს, ერთხელ, დილით საავტომობილო ავარიას შევესწარი და საღამოს, იმავე ადგილას რომ გავიარე, საქმის გარჩევა ისევ გრძელდებოდა...
რას არ გაიგებს და ნახავს
კაცი ჩინეთში?
კუ ჩინელებისთვის ბედნიერების სიმბოლოა. კუს გამოსახულებას განცალკევებით იშვიათად ნახავთ _ ჩვეულებრივ, წყვილი ან მთელი ჯგუფი `გამოგეცხადება~.

ჩინელი ორზე ნაკლებ კუს არაფრით არ იყიდის, რადგანაც მან იცის _ რამდენ კუსაც შეიძენს, იმდენი ბედნიერება მიუკაკუნებს კარზე... კუსადმი მოწიწების მიუხედავად, მისგან მომზადებული კერძი ყველაზე სასურველია ჩინელისთვის. კუს ხარშავენ სწრაფად _ საამისოდ 5-6 წუთია საკმარისი. მისი ხორცი ზოგს გველისას აგონებს, ზოგს _ ქათმისას. ჩინელები ამბობენ, რომ ის ბევრად უკეთესად მოქმედებს, ვიდრე ვიაგრა...
_ რა არის, როზმერი, კაცები სუსტები გყავთ და ამიტომ მიირთმევენ ამდენ კუს ხორცს?.. _ გავეხუმრე ერთხელ ჩემს მეგზურს.
_ ეგ რა არის? შენ ახალდაქორწინებული ჩინელი უნდა ნახო: უზარმაზარი ქვაბები უდგათ!.. _ ეშმაკურად გამიღიმა როზმერიმ.
_ ახლა კი მივხვდი, რატომ არიან ჩინელები მსოფლიოში ყველაზე მეტნი...

_ ორივეს გულიანად გაგვეცინა...
ჩინეთზე საუბრისას, არ შეიძლება, გვერდი ავუაროთ საყოველთაოდ ცნობილ ჩინურ მედიცინას. ჩვენი აფთიაქებისგან განსხვავებით, იქაური აფთიაქი მინიბოტანიკურ ბაღს უფრო მოგაგონებს: დახლები მცენარეულითა და ათასნაირი ფესვით არის სავსე. ჩინელები ქიმიურ აბებზე მეტად, ბუნებრივ საშუალებებს ენდობიან. აფთიაქებში უეჭველად მოჰკრავთ თვალს გამხმარ ხოჭოებს, გველებს, რქებს და სხვადასხვა ცხოველის ტყავს. ყველაფერ ამას თავისი დანიშნულება ჰქონია...
_ აკაკი, ისეთი რაღაცას გიჩვენებ, რომ ჩინეთი სამუდამოდ დაგამახსოვრდება, _ მითხრა ერთ დღეს როზმერიმ.
_ მაინც რა არის ასეთი?
_ ჰილერები გაგიგონია?
_ კილერი? როგორ არა?!
_ კილერი კი არა _ ჰილერი. ეს არის ადამიანი, რომელიც უდანოდ აკეთებს ოპერაციებს, _ ამიხსნა როზმერიმ. უამრავი კითხვა გამიჩნდა.

როზმერიმ თქვა _ მოსმენილს ნანახი სჯობსო, _ და ისეთი რამის სანახავად წამიყვანა, ფოტოაპარატი რომ არ მქონოდა, მის უტყუარობას ჩვენში არავინ დაიჯერებდა...
ექიმებისგან განსხვავებით, ჰილერები რთული ქირურგიული ოპერაციების დროს, დანასა და ნარკოზს არ იყენებენ. ოპერაციებს პირდაპირ ნათესავებისა და მაყურებლების თვალწინ აკეთებენ. ერთ ასეთ ოპერაციას მეც დავესწარი და გაოგნებული დავრჩი...
სულ 15-ოდე მაყურებელი ვიყავით. საოპერაციო ოთახსა და ჩვენ შორის მინის კედელი იყო, რაც იმის საშუალებას გვაძლევდა, რომ ყველაფერი მკაფიოდ დაგვენახა.

მოგზაურის დღიურები

იმ დღეს 4 ოპერაცია უნდა ჩატარებულიყო. მე და როზმერის მარტო ერთზე დასწრების ნება დაგვრთეს, ვინაიდან სხვა პაციენტებს ბევრი ნათესავი ჰყავდათ, თანაც არ უნდოდათ, რომ უცხოებიც დასწრებოდნენ...
ოპერაციას ჰილერი დამხმარესთან ერთად ასრულებდა. საოპერაციო მაგიდაზე ახალგაზრდა ქალი დააწვინეს.

ხელში ხის ჯვარი დააჭერინეს, რამდენიმე სიტყვა უთხრეს და საქმეს შეუდგნენ. ჰილერმა თითები დააჭირა მუცელზე. უმალ სისხლმა ამოხეთქა. ჰილერის მუშტმა პაციენტის მუცელში შეაღწია და... მუცლიდან პატარ-პატარა ხორცის ნაჭრების ამოღება დაიწყო(!)... რამდენადაც შემზარავი იყო სანახაობა, იმდენად დიდ ინტერესს იწვევდა. ასე რომ, ბოლომდე მედგრად გავუძელი.

ყველაზე საინტერესო კი ის გახლდათ, რომ მწოლიარე ავადმყოფი სრულიად ფხიზლად იყო და მშვიდად აკვირდებოდა მთელ ამ პროცესს...
ჰილერებს ძალიან ბევრი პაციენტი ჰყავთ და მკურნალობაც ძვირი ჯდება. ისინი თავიანთი ხელოვნების საიდუმლოებებს არ ამჟღავნებენ, მაგრამ ფაქტია, რომ მათ ხალხი ენდობა და ჩვეულებრივ ექიმთან მისვლას, მათთან მკურნალობას ამჯობინებს... ყველაფერ ამის იმდენად მჯეროდა, რომ მაშინ ალბათ, ვერავინ შემაცვლევინებდა აზრს. მოგვიანებით კი შევიტყვე ჰილერების გახმაურებული აფერების შესახებ, მაგრამ რაღა დროს?!. კიდევ კარგი, ვინმე ჩემიანი არ გავაგზავნე მათთან `საოპერაციოდ~...
სხვათა შორის, როცა მარინას ნანახის შესახებ მოვუყევი, არ დამიჯერა. იმდენად გაგაბრიყვა იმ შენმა ჩინელმა მზეთუნახავმა, რომ `ფოკუზნიკები~ ექიმებისგან ვერ გაგირჩევიაო?!
მოკლედ, ძალიან საინტერესო ქვეყანაა ჩინეთი. ამიტომ, თუ იქ წასვლის შანსი გაგიჩნდებათ, აუცილებლად გამოიყენეთ.

დარწმუნებული ვარ, კმაყოფილი დარჩებით...

ჩემს სამოგზაურო რუკაზე
ბულგარეთიც გაჩნდა
1998 წლის შუა ზაფხულში, თბილისში აუტანელი სიცხე იდგა და ქალაქი ნახევრად დაცარიელებული იყო... ბიზნესშიც მაინცდამაინც არ `მილხინდა~ და ოჯახთან ერთად სოფელში წასასვლელად რომ ვემზადებოდი, დამირეკა ჩემმა მეგობარმა, ნუგზარ ლოლუამ, რომელსაც ნახმარი მანქანები ჩამოჰყავდა საზღვარგარეთიდან:
_ კაკო, საქმე გამოჩნდა, `მარშრუტკის~ შეკვეთაა, უნდა ჩამოვიყვანოთ.
_ რამდენი მანქანა უნდათ? _ დავინტერესდი.
_ ერთი.
_ მერე, ერთის ჩამოყვანას ორი კაცი რად უნდა? წადი და ჩამოიყვანე.
_ შენს გადამკიდეს, მოგზაურობის ჭია მეც შემიჩნდა: იქიდან რომ წამოვალთ, ბულგარეთში გავჩერდეთ, იქაურობა `შევისწავლოთ~, თან ცოტა დავისვენოთ. ამაზე მაინც ხომ არ იტყვი უარს?..
ასეთმა წინადადებამ ნამდვილად მომხიბლა და დავთანხმდი.

ქვეყანა
აღმოსავლეთ ევროპის თითქმის ყველა ქვეყნის ისტორია რომის იმპერიასთან არის გადაჯაჭვული. ამ მხრივ არც ბულგარეთია გამონაკლისი: ბიზანტიის იმპერიაში ბულგარული ტომებიც აღმოჩნდნენ. ბულგარელები ხშირად უჯანყდებოდნენ იმპერიას. VI საუკუნეში, მსხვილმა ფეოდალმა, ასპარუხმა ბულგარული ტომების გაერთიანება შეძლო, რუსეთის სტეპებიდან წამოსული ავარები, ყივჩაღები, სლავური ტომები დაიხმარა და მედგარი წინააღმდეგობა გაუწია ბიზანტიის ჯარს.

ბიზანტია დამარცხდა და ბალკანეთზე პირველი სლავური სახელმწიფო _ ბულგარეთი გაჩნდა, რომელმაც 1018 წლამდე _ ე.ი. მანამდე იარსება, სანამ ბიზანტია, სასტიკი ბრძოლების შედეგად, ისევ დაიბრუნებდა ძველ ტერიტორიებს.
XII საუკუნეში ბულგარეთმა მეორედ შეძლო დამოუკიდებლობის მოპოვება. მაგრამ 200 წლის შემდეგ, თურქებმა ბიზანტიის იმპერია დაამხეს და ბულგარეთიც დააჩოქეს. ქვეყანა 500 წლით, ოსმალეთის იმპერიის შემადგენელ ნაწილად იქცა. მართალია, თურქებმა ბულგარელთა ნახევარზე მეტს ისლამი მიაღებინეს, მაგრამ ქრისტიანული სალოცავები მთლიანად არ გაუნადგურებიათ. ბულგარელებმა თავიანთი ენისა და სარწმუნოების შენარჩუნება შეძლეს...
1877-78 წლების რუსეთ-თურქეთის ომში რუსეთმა გაიმარჯვა და ბულგარეთი თურქებისგან გათავისუფლდა. ამ ისტორიულ მოვლენას ბულგარელი ერი, როგორც ყველაზე დიდ დღესასწაულს, ისე აღნიშნავს...
1944 წელს, ბულგარეთში სოციალისტური წყობილება დამყარდა.

1991 წელს, საბჭოთა კავშირის დაშლისა და აღმოსავლეთ ევროპის სოციალისტური ბანაკის რღვევის შედეგად, ბულგარეთი საპარლამენტო რესპუბლიკად იქცა.

მოგზაურის მუდმივი კითხვა _ საით?
მანამდე, ბულგარეთში ყოფნისას, სატრანზიტო გზიდან არასოდეს გადამიხვევია. გადავკვეთდი თუ არა რუმინეთ-ბულგარეთის საზღვარს, დავადგებოდი ცენტრალურ ტრასას (რომელიც ქვეყანას შუაზე ჰყოფს) და მძღოლების ენაზე რომ ვთქვა, თურქეთამდე `ვაწვებოდი~. ამჯერად, მე და ნუგზარს ვერ გადაგვეწყვიტა, დასავლეთისკენ _ სოფიისკენ წავსულიყავით, თუ აღმოსავლეთისკენ _ შავი ზღვის სანაპიროსკენ. ბულგარეთში ძალიან ლამაზი და მრავალფეროვანი ბუნებაა. ქვეყანა ისტორიული ძეგლებითაც საკმაოდ მდიდარია. ბულგარეთმა ეკონომიკური განვითარების ერთ-ერთ პრიორიტეტად ტურიზმი აირჩია, რასაც საკმაო წარმატებითაც ახორციელებს _ ხელსაყრელი გეოგრაფიული მდებარეობა გამოიყენა და შავი ზღვის სანაპიროზე უამრავი დასასვენებელი კომპლექსი ააშენა. ქვეყანაში მრავალი ევროპელი ტურისტი ჩადის.
ქალაქი კაზალნიკი ქვეყნის ყველა სასიცოცხლო არტერიის გადაკვეთაზეა.

იგი იმითაც არის ცნობილი, რომ სწორედ კაზალნიკში უძველესი დროიდან დაიწყეს ვარდის ზეთის წარმოება, რომელსაც პარფიუმერიასა და მედიცინაში იყენებენ. კაზალნიკი პატარა ქალაქია და მთლიანად ვარდების პლანტაციებშია ჩაფლული...
_ ნუგზარ, საით წავიდეთ _ სოფიისკენ თუ ზღვისკენ?
_ შენ საით გირჩევნია? _ კითხვითვე მიპასუხა.
_ მე _ სოფიაში!..
_ მე კიდევ, ზღვაზე... _ ნუგზარმა თვალი თვალში გამიყარა და პაუზის შემდეგ, ისევ მკითხა:
_ მაშ, როგორ მოვიქცეთ?
_ სოფიაშიც წავიდეთ და ზღვაზეც, _ უცებ მოვნახე გამოსავალი.
_ მერე, მაგისთვის დრო და ფული გვეყოფა? შემკვეთს დროზე თუ არ ჩავუყვანეთ მანქანა, გაგიჟდება. თანაც, შენი ამბავი რომ ვიცი, დაიწყებ მუზეუმებსა და გალერეებში სიარულს და ნერვებს მომიშლი... მაგას ზღვაზე წასვლა არ სჯობს? ცოტა `ვიგულაოთ~ და სახლისკენაც დროზე წავიდეთ, _ მეუბნებოდა ნუგზარი.
ბულგარეთის დედაქალაქ სოფიის ნახვა ყოველთვის მაინტერესებდა, რადგან ბევრი რამ მსმენია მისი სილამაზის შესახებ. ნუგზარის განაწყენებაც არ მინდოდა და კამათლის გაგორება შევთავაზე...

ფორტუნამ გამიღიმა და სოფიისკენ მიმავალ გზას დავადექით. მართალია, ნუგზარმა თავისი ვერ გაიტანა, მაგრამ უკმაყოფილებაც არ გამოუხატავს: იჯდა ჩუმად თავისთვის და მისმენდა. მე კიდევ, სხვადასხვა ქვეყანაში ჩემს მოგზაურობაზე ვუყვებოდი და იმაზეც `ვფილოსოფოსობდი~, თუ რა კარგია მოგზაურობა...

მოგზაურის დღიურები


ამასობაში, პლოვდივში ჩავედით. ეს სიდიდით ბულგარეთის მეორე ქალაქია. ღამის 11 საათი იყო. საჭესთან ნუგზარი იჯდა, მე ძილი მომერია...

უეცრად, ისეთი ჭახანი გაისმა, რომ კინაღამ გული გამისკდა...
_ რა მოხდა, ნუგზარ, რა იყო ეს? _ შეშინებულმა ვკითხე.
_ დაგვერხა _ მანქანა გაგვიფუჭდა... მგონი, გადაცემათა კოლოფი ჩაიშალა, _ მიპასუხა მან.
_ აუ... თავგადასავალი ახლა გვეწყება...
მართლაც, გადამცემი კოლოფი აღმოჩნდა ჩაშლილი. ძრავა კი მუშაობდა, მაგრამ რად გინდა?! მანქანა არც წინ მიდიოდა, არც უკან. ქვაფენილი იყო, პირდაპირ შუა გზაზე ვიყავით გაჩერებული. მანქანას ორნი ვერ გადავაგორებდით. ქუჩაში კანტიკუნტად მოსიარულე რამდენიმე კაცს მოწოლაში დახმარება რომ ვთხოვე, ჩემდა გასაკვირად, ცივი უარი მივიღე.

ორსაათიანი ლოდინის შემდეგ, შექეიფიანებული ახალგაზრდების ჯგუფმა გამოიარა. დაგვეხმარნენ და მანქანა გვერდზე გადავაყენეთ. სხვას ვერაფერს გავაკეთებდით _ გათენებას უნდა დავლოდებოდით, რომ მანქანა ახლომდებარე სახელოსნომდე მიგვეყვანა.
_ აი, რომ არ დამიჯერე, დავისაჯეთ! არ ჯობდა, ზღვაზე წავსულიყავით? _ მისაყვედურა ნუგზარმა.
_ იქ რა, არ გაფუჭდებოდა?
_ ზღვაზე მაინც ვიქნებოდით, პლაჟზე გავიდოდით და გულს გადავაყოლებდით. აქ კიდევ, შუა ქუჩაში უნდა ვიდგე და შენ გიყურო...
დილით, სატვირთო მანქანის საშუალებით, როგორც იქნა, სახელოსნომდე მივაღწიეთ. ხელოსანმა გვითხრა _ ნაწილს, რომელიც გატყდა, სოფიიდან გამოვიწერ და გაგიკეთებთ, მაგრამ ამას ორი დღე მაინც დასჭირდებაო. ასე რომ, პლოვდივში სამი დღით გაჩერება მოგვიხდა...
ვის არ შეხვდები უცხო ქალაქში...
გადაცემათა კოლოფის გარემონტება იმდენად ძვირი გვიჯდებოდა, რომ ვეჭვობდით, თბილისამდე ჩასასვლელად ფული გვეყოფოდა თუ არა. სასტუმროზე ფიქრიც კი ზედმეტი იყო და მანქანაში გვეძინა.

სახელოსნოში ღამღამობით ყარაული რჩებოდა. 70 წლის კაცი იყო, გრიგორი ერქვა. თავიდანვე კარგად შევეწყვეთ ერთმანეთს. გრიგორი ძალიან თბილად გვეპყრობოდა. თურმე, საქართველოს კარგად იცნობდა და ქართველებსაც დიდ პატივს სცემდა. საღამოობით ხშირად მიგვქონდა არაყი და გვარიანად მოვულხენდით ხოლმე ერთად. შეზარხოშებული გრიგორი სიმღერას წამოიწყებდა, მაგრამ ერთხელ განსაკუთრებით გაგვაოცა _ მოულოდნელად `სულიკო~ წაიღიღინა.
_ ვა, ძია გრიგორ, საიდან იცით `სულიკო~, ვინ გასწავლათ?
_ ჩვენს სოფელში ომიანობის დროს, პარტიზანებმა ერთი დაჭრილი ქართველი ჯარისკაცი მოიყვანეს.

6 თვე სოფელი უვლიდა. ისე შეაყვარა იმ ქართველმა ყველას თავი, როცა მიდიოდა, ყველა ტიროდა.
_ რას აკეთებდა ამისთანას? _ გაიოცა ნუგზარმა.
_ ძალიან თბილი და მოსიყვარულე კაცი იყო. იმედიანი სიტყვის თქმა იცოდა. ბავშვებს სიმღერებსა და ლექსებს ასწავლიდა... ომი რომ დამთავრდა, ჩამოვიდა და აქ დასახლდა. ჩვენი სოფლის ქალები გიჟდებოდნენ მასზე. ხშირად შევსწრებივარ მომენტს, როდესაც მისი გულისთვის ქალებს ერთმანეთში ხელჩართული ბრძოლაც გაუმართავთ...
_ გვარი თუ გახსოვს, ძია გრიგორ?
_ როგორ არა?! ვახტანგ გოძელაშვილი...
_ ახლა სად არის?
_ 5 წელი იცხოვრა სოფელში.

ქალები უყვარდა ძალიან. ამის გამო ადგილობრივ კაცებთან ხშირად მოსდიოდა უსიამოვნება. ბოლოს, იძულებული გახდა, წასულიყო. სად წავიდა, არ ვიცი, _ სინანულით თქვა გრიგორმა.
_ ნუგზარსაც უყვარს კარგი გოგონები... _ ვუთხარი გრიგორს და თვალი ჩავუკარი.
_ კარგი გოგონები ვის არ უყვარს?! თუ უნდა, აქ დარჩეს და იმდენ ქალს გაიცნობს...
_ მერე, აქაურ კაცებთან პრობლემები არ ექნება?
_ მაგანაც ქალებთან დაიჭიროს საქმე და ისინი თვითონ მიხედავენ თავიანთ კაცებს... _ ორაზროვნად ჩაიცინა გრიგორმა.
_ რაო, ნუგზარ, ხომ არ დარჩები? _ არ ვეშვებოდი მეგობარს.
_ შენ შენს საქმეს მიხედე და მე სად დავრჩები, ეგ მე ვიცი, _ შემომიღრინა ნუგზარმა.
...დღისით ქალაქში დავსეირნობდით. პლოვდივში უამრავი მეჩეთი და ქრისტიანული ეკლესიაა.

ერთ-ერთ ტაძარზე ქართული წარწერებიც შევნიშნეთ. როდესაც მისი ისტორიით დავინტერესდით, აღმოჩნდა, რომ ეს ტაძარი XI საუკუნეში, გრიგოლ ბაკურიანის ძეს აუშენებია... ბულგარეთში ბევრი სხვა ძეგლიც არის, რომელიც ქართველ მოღვაწეთა სახელებს უკავშირდება.
მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქში თუ სოფლად, სხვადასხვა სარწმუნოების ადამიანები დღესაც გვერდიგვერდ ცხოვრობენ, რელიგიურ საფუძველზე კონფლიქტები ქვეყანაში არასოდეს ყოფილა. ბულგარელები მშვიდი, უპრეტენზიო და მშრომელი ხალხია.
...როგორც იქნა, საჭირო ნაწილი ჩამოვიდა და ხელოსანმაც 3 საათში გაგვიკეთა მანქანა. მუშაობას ამთავრებდა, როცა სახელოსნოში ძველი `პეჟო~ შემოვიდა...
_ კაკო, ნახე _ ქართველები! _ მითხრა ნუგზარმა და მართლაც _ მანქანაში ორი ჩვენებური კაცი დავინახე.

გაგვიხარდა და გასაცნობად მივედით.
_ გამარჯობათ! _ ომახიანად მივმართე ერთ-ერთს. მან უხალისოდ შემომხედა და რუსულად მომესალმა.
_ უკაცრავად, ქართველები არ ხართ? _ გაკვირვებით ვკითხე.
_ არა, აფხაზები ვართ... _ კვლავ რუსულად მიპასუხა.
უხერხული დუმილი ჩამოვარდა, აღარ ვიცოდი რა მეთქვა. სიტუაციიდან მეორე მამაკაცმა გამოგვიყვანა:
_ რა არის, პრობლემები ხომ არ გაქვთ?
_ უკვე მოვაგვარეთ და ცოტა ხანში წავალთ, _ ვუპასუხე. კითხვა კითხვას მოჰყვა და ნელ-ნელა ყინულიც გალღვა.
რუსლანი და ომარი წარმოშობით სოხუმელები ყოფილან. ომამდე რესტორნებში მუსიკოსებად მუშაობდნენ და კარგადაც ცხოვრობდნენ...

ომი როგორც კი დაიწყო, ერთი დღეც აღარ უცხოვრიათ აფხაზეთში. ამ კონფლიქტს `კომერციულ ომს~ ეძახდნენ და ვერ წარმოედგინათ, როგორ უნდა დაპირისპირებოდნენ ქართველები და აფხაზები ერთმანეთს. როგორც გვითხრეს, დიდ პატივს სცემდნენ და მეგობრობდნენ კიდეც ბევრ ქართველთან...
თავიდან რუსეთში წასულან. იქ ვერ აუწყვიათ ცხოვრება და ბულგარეთში გადასულან, სადაც თავიანთი პროფესია გამოუყენებიათ შავი ზღვისპირეთის რესტორნებში მუსიკოსებად დაუწყიათ მუშაობა...
ბავშვობაში ზაფხულის არდადეგებს სულ სოხუმში _ დეიდებთან და დეიდაშვილებთან ვატარებდი. ახალ ნაცნობებს მათი სახელები რომ ვუხსენე, მთლად გადაირივნენ: შენ ისეთი ხალხი დაგვისახელე, უპატივცემულოდ ბულგარეთიდან ვერ გაგიშვებთო...

ბურგასი
_ კაკო, როცა არ მიჯერებ, სულ შარში ეხვევი ხოლმე...

_ გამაფრთხილა ნუგზარმა. _ შეეშვი, სად მიჰყვები?!
_ ნუ ღელავ, ნუგზარ, ყველაფერი კარგად იქნება... _ დავამშვიდე.
_ სისხლი გაგვიშრეს აფხაზებმა და შენ კიდევ გჯერა მათი?
სოხუმელი ბიჭები საკურორტო ქალაქ ბურგასში მიდიოდნენ. იქ ორთვიან კონტრაქტზე ჰქონდათ ხელი მოწერილი და რესტორნებში კონცერტები უნდა ჩაეტარებინათ.

მოგზაურის დღიურები

მანქანებით ზღვის პირას მდებარე სასტუმროს მივადექით. შუა სეზონი იდგა და იქაურობა დამსვენებლებით იყო სავსე.

სასტუმროს მეპატრონე, რუსლანსა და ომარს შეეგება და `გვიპატაკა~:
_ მობრძანდით, თქვენთვის საუკეთესო ნომრები მაქვს შენახული.
_ მარტონი არა ვართ, ჩვენი ქართველი მეგობრებიც უნდა დააბინავო, _ უთხრა ომარმა.
_ თქვენ ოღონდ ჩემს რესტორანში იმღერეთ და რამდენიც გინდათ, იმდენი მეგობარი მოიყვანეთ, _ უპასუხა მეპატრონემ და სასტუმროში შეგვიძღვა.
აფხაზებმა დიდი პატივი გვცეს. სასტუმროს ხარჯი (სამჯერადი კვებით) თვითონ გაიღეს. დილაობით პლაჟზე გავდიოდით და მთელი დღე მზის აბაზანებს ვიღებდით. საღამოობით იმ რესტორანში ვისხედით, სადაც რუსლანი და ომარი კონცერტებს მართავდნენ. ყველამ იცოდა, რომ მათი სტუმრები ვიყავით და ფულსაც არ გვახდევინებდნენ... ერთი სიტყვით, ჩვენი `სადარდებელი~, მარტოოდენ ლამაზი ქალების `თვალიერება~ იყო...

გულახდილად გეტყვით, ეს დიდ პრობლემას არ წარმოადგენდა: რატომღაც ყველგან თბილად გვიღიმოდნენ.
_ კაკო, რაღაც ამ ბულგარელი ქალების ვერაფერი გავიგე: ან კაცები არ ჰყავთ, ან რაღაცაშია საქმე... _ მითხრა ერთ დღეს, გაოცებულმა ნუგზარმა.
_ ვერ გავიგე.
_ რა ვერ გაიგე? სულ გვიღიმიან! დავიჯერო, ასე ძალიან მოვეწონეთ?! თანაც, ჩვენ რომ თვალებს გვიპაჭუნებენ, ამ დროს, თავიანთი კაცებიც გვერდზე ჰყავთ...
_ ღიმილი, ძმაო, მარტო ბულგარელებს კი არა, ყველა დამსვენებელ ქალს დასთამაშებს... რაც შეეხება მათ ურთიერთობას თავიანთ მამაკაცებთან, მაგისი ვერც მე გავიგე რამე...
მართლაც, საინტერესო მოვლენასთან გვქონდა საქმე: წარმოიდგინეთ, პლაჟზე ხარ წამოწოლილი და მზეს ეფიცხები, შენ გვერდით წყვილი წევს. ბუნებრივია, რაკი მამაკაცთან ერთად არის, ქალს თვალიერებას არ დაუწყებ. არადა, დაჟინებულ მზერას გრძნობ და როგორ ფიქრობთ, ვინ `გატყვევებს~?.. სწორედ ის მშვენიერი ქალი, რომელსაც გვერდით მამაკაცი ჰყავს!..

შესაძლოა, საღამოს, სადღაც ბულვარზე ან რესტორანში ისევ იმ ქალს გადაეყარო და ისე შეგხვდეს, თითქოს დიდი ხანია, გიცნობს... მერე კი... ღამეც ერთად გაატაროთ...
ჩვენი წამოსვლის დროც დადგა. მასპინძლებს მადლობა გადავუხადეთ და ბულგარეთიდან გამოვემგზავრეთ...

საბერძნეთისკენ იტალიის გავლით
ყველა ქვეყანა თავისებურად საინტერესოა და ბედნიერია ადამიანი, რომელსაც შორეული მოგზაურობის საშუალება ეძლევა. მაგრამ არის ქვეყნები, რომელთაც სრულიად გამორჩეული ადგილი უკავია კაცობრიობის ისტორიაში და ამდენად, საგანგებო ინტერესის ობიექტს წარმოადგენს. საბერძნეთი სწორედ ასეთი ქვეყნების რიგს მიეკუთვნება.


საბედნიეროდ, საბერძნეთში შვიდჯერ მომიწია ჩასვლამ, მაგრამ ვინაიდან ყოველთვის `გადარბენაზე~ ვიყავი, ორ დღეზე მეტი ხნით არასოდეს დავრჩენილვარ. ჰოდა, ერთხელ, გერმანიიდან ავტომობილის ჩამოყვანას რომ ვაპირებდი, გზად საბერძნეთში ერთი კვირით გაჩერება გადავწყვიტე. ეს რომ ჩემმა თბილისელმა ნაცნობებმა შეიტყვეს, ტელეფონის ნომრების მთელი დასტა მომიტანეს და იქ მყოფ ნათესავებთან დაკავშირება მთხოვეს. რა თქმა უნდა, უარი არ მითქვამს, თუმცა, რომ მცოდნოდა, რა დღეში ჩავვარდებოდი, შესაძლოა, თავი შემეკავებინა...
გერმანიიდან ავტომობილით მომავალი კაცი საბერძნეთში რომ მოხვდეს, ბულგარეთი ან იტალია უნდა გამოიაროს. მე იტალიის გზა ვარჩიე: ვენეციიდან ბორნით იონის ზღვა გადმოვლახე და ათენისკენ გავემართე, რომელიც ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს...

ბერძნები და მათი დედაქალაქი
საბერძნეთი ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს. მას 133 ათასი კვ/კმ უკავია, მოსახლეობა კი 9 მლნ კაცს შეადგენს. ჩრდილოეთით მას ალბანეთი, ყოფილი იუგოსლავიის ქვეყნები და ბულგარეთი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით კი, თურქეთი ესაზღვრება.

დასავლეთიდან, სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან, იონის, ხმელთაშუა და ეგეოსის ზღვები ემიჯნება. საბერძნეთი თბილი, მზიანი ქვეყანაა. მისი ტერიტორიის ნახევარზე მეტი მთებით არის დაფარული. ყველაზე მაღალი მთა _ ოლიმპოსია, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2917 მეტრია.
ბერძნები ანუ, როგორც ისინი თავიანთ თავს უწოდებენ, ელინები _ ერთ-ერთი უძველესი ერია მსოფლიოში. უძველესი და უმდიდრესი ისტორიისა და კულტურის გამო, ეს ქვეყანა მილიონობით ტურისტს იზიდავს...
როგორც ყველა დიდ ქალაქში, ათენშიც ინტენსიური მოძრაობაა. თუ ევროპაში მძღოლები ცდილობენ, მოძრაობის წესები დაიცვან, ბერძნებზე ამას ვერაფრით იტყვი. ჩვენი ქუჩების არ იყოს, იქაც თვალში საცემია უწესრიგობა.

ამაში მალე დავრწმუნდი _ როგორც კი მოვეშვი, გზაჯვარედინზე ერთი ავტომობილი გამოვარდა და რომ არ მეყოჩაღა, შემომასკდებოდა... ის კი გადაურჩა პოლიციელთა რისხვას, მაგრამ მე სიგნალის გამოყენებისთვის დამაჯარიმეს. ასე რომ, ათენის გაცნობა პოლიციელთან შეხვედრით დავიწყე.
საშუალო დონის სასტუმროში მოვეწყვე და სასაუზმოდ გარეთ გამოვედი. რომელ კაფესაც არ მივადექი, ყველა დაკეტილი დამხვდა. როგორც შემდეგ გავარკვიე, ეს 13-დან 17 საათამდე ხდება.
სასტუმროში რუსულენოვანი ბროშურა შევიძინე, სადაც უძველესი ბერძენი პოეტის მიერ 2500 წლის წინ დაწერილი შეგონება წავიკითხე: თუ ათენი არ გინახავს, ბრიყვი ყოფილხარ; თუ ნახე და არ მოგეწონა, ვირი ყოფილხარ; თუ ნახე, მოგეწონა და ქალაქიდან შენი ნებით წახვედი _ მაშინ აქლემი ყოფილხარო... ნამდვილად არ მინდოდა, ბრიყვი ვყოფილიყავი და გადავწყვიტე, კარგად დამეთვალიერებინა ეს უძველესი ქალაქი.
ათენის ქუჩებში ხალხის ნაკადი შუაღამემდე არ წყდება.

ვაჭრობა, ფაქტობრივად, ყოველ კუთხეშია გაჩაღებული. ძალიან ინტენსიურად იყიდება ლატარიის ბილეთები. ეტყობა, ბერძნებს ფორტუნის სჯერათ. ათენელთათვის ყველაზე ხელმისაწვდომი გართობა, კაფეში ჯდომაა. გარეთ გამოტანილი მაგიდები ზოგან სავალ ნაწილზეც გადმოდის. სხედან ქალაქელები საათობით ასეთ კაფეებში და ფეხით მოსიარულეებს ათვალიერებენ.
ბერძნები ცნობისმოყვარენი არიან და კონტაქტშიც ადვილად შემოდიან. სხვა ქვეყანაში ჩემს სახელს თუ ვერ იმახსოვრებდნენ, იქ ძალიან მოსწონდათ და აკაკუსს მეძახდნენ.

მოგვიანებით გავიგე, რომ ეს სახელი ყოველ მეორე ბერძენს რქმევია...
ერთხელ კაფეში სიმპათიური მამაკაცი მომიჯდა გვერდზე და საუბარი გამიბა.
_ რუსი ხარ?
_ არა, ქართველი.
_ მოგწონს აქაურობა?
_ კარგია, ძველი დრო იგრძნობა.
_ ზამთარში უფრო ლამაზია. ყველაფერი მწვანეშია ჩაფლული, ახლა კი გადახრუკულია.
სახეზე შევატყვე, რომ ღელავდა. თითქოს რაღაცის თქმა უნდოდა და ვერ ბედავდა. ბოლოს, ხმადაბლა დაიწყო:
_ თუ აქაურობა მოგწონს, შემიძლია, ბიზნესი დაგაწყებინო.

მოგზაურის დღიურები

თუ გინდა, დაგეხმარები...
_ მაინც რაში? _ დავინტერესდი.
_ კაფე ან მაღაზია გავხსნათ. შენი ფული _ ჩემი საბუთები...
_ არ გამოვა.

ჩემი _ საბუთები, შენი კიდევ _ ფული...
_ ფული რომ მქონდეს, შენ კი არ დაგიწყებდი ლაპარაკს, _ უკმაყოფილოდ გააქნია თავი. მერე მთხოვა:
_ 5 დრაჰმა გექნება, არ შეგიძლია, მომცე? ყავა მიყვარს ძალიან... _ ისეთი თვალებით შემომხედა, უარი ვერ ვუთხარი და ფული მივეცი. მადლობის ნიშნად ხელი ამიწია და იქაურობას გაეცალა. ცოტა ხანში ოფიციანტი მოვიდა და ეშმაკურად მკითხა:
_ იცით, ვინ იყო?.. ათენის პოლიციის უფროსის შვილი. მამამისი ერთ-ერთი უმდიდრესი კაცია საბერძნეთში, ეს კიდევ, ცოტა `ვერ არის~...
გაკვირვებისაგან თვალები ვჭყიტე.
...ათენის ღირსშესანიშნაობათაგან ერთ კვირაში ძალიან ცოტა რამის ნახვას თუ მოასწრებ, თუმცა აკროპოლი და მისი მიდამოები რომ არ დაათვალიერო, უბრალოდ, სირცხვილია.

გიდები მეტისმეტად სწრაფად ლაპარაკობენ, ვინაიდან 3-4 საათშიც ვერ ასწრებენ აუარება ინფორმაციის გადმოცემას...
გიდს 15-მდე ტურისტი მივყვებოდით. თავისი საქმის პროფესიონალი იყო და ელადის ძველ ისტორიას ისე საინტერესოდ ჰყვებოდა, რომ ვცდილობდი, მნიშვნელოვანი არაფერი გამომრჩენოდა. ჯგუფში 40 წელს მიტანებული, ლამაზი ამერიკელი მანდილოსანიც იყო. ექსკურსიის დროს ერთმანეთს შთაბეჭდილებებს ვუზიარებდით. ბოლოს, სიცხისგან შეწუხებულმა, ჩრდილში გაჩერება მთხოვა.
_ როგორ მოგწონთ? გრანდიოზულია, არა? _ ვკითხე.
_ რა არის გრანდიოზული? ქვები _ ქვებია, თან ისეთი სიცხეა... _ დაღლილი სახით მითხრა და `კოკა-კოლაზე~ მანიშნა.
_ როგორ, ეს ხომ უძველესი სამყაროა! _ გავიკვირვე და ცივი სასმელი მივაწოდე.
_ მერე რა?! მთავარია, დღეს რა დღეშია... მე ჩემი ამერიკა და `კოკა~ მირჩევნია ყველაფერს.



თანამემამულენი...
იმდენი ქართველი არც ერთ სხვა ქვეყანაში არ შემხვედრია, რამდენიც საბერძნეთში. ყველა ქართველისთვის გამარჯობა რომ მეთქვა, ყოველ ორ წუთში გაჩერება მომიწევდა. ზოგჯერ ისეთი შთაბეჭდილებაც მქონდა, თითქოს რუსთაველზე ვსეირნობდი და ახლობლებსაც უნდა შევხვედროდი. და მართლაც, რამდენიმე ნაცნობიც შემხვდა _ ძირითადად, საშოვარზე ჩამოსული ადამიანები...
ათენმა ერთი უსიამოვნო ინციდენტითაც დამამახსოვრა თავი. იმ ამბავს რომ ვიხსენებ, ახლა კი მეცინება, მაგრამ მაშინ დიდი სიმწარე ვიგემე.
სასტუმროში მოწყობისთანავე, თბილისიდან წაღებული ტელეფონის ნომრებით იქ მცხოვრებ თანამემამულეებს ვუკავშირდებოდი. ყველას ძალიან უხაროდა და ერთი სული ჰქონდა, ახლობლებთან გასატანებლად რაიმე მოეტანა ჩემთვის.

თავიდან ადმინისტრატორი ჩემს სტუმრებს თავაზიანად ხვდებოდა, მაგრამ მომსვლელთა სიუხვემ ეტყობა, რაღაცაში დააეჭვა და სახეზეც უკმაყოფილება დაეტყო. თანაც, ქართველების ამბავი ხომ იცით: ზოგი ბოთლი ღვინით მოდიოდა, ჩვენც ვსხდებოდით და ჭიქით ხელში დიდხანს ვსაუბრობდით, მით უმეტეს, რომ ემიგრაციაში მყოფ ქართველს სათქმელი ყოველთვის თავზე საყრელი აქვს...
ერთ საღამოსაც, ასე ვსხედვართ მომცრო მაგიდასთან ჩემს ნომერში და მოულოდნელად, 3 შეიარაღებული პოლიციელი შემოგვივარდა. რვანი(!) ვიყავით და ყველანი ადგილზე გავშეშდით. თავი მძაფრსიუჟეტიან ფილმში მეგონა...
_ ხელები მაღლა! პასპორტები და საბუთები წარმოადგინეთ! _ გასცა ბრძანება ერთ-ერთმა პოლიციელმა. ყველანი უსიტყვოდ დავემორჩილეთ. მათ შეაგროვეს ჩვენი საბუთები, სათითაოდ დაგვადეს ბორკილები და პოლიციის განყოფილებაში წაგვიყვანეს. სასტუმროდან ქუჩაში რომ გამოვედით, დავინახე, რომ პოლიციის ათამდე მანქანა იდგა.

ასეთი `ყურადღება~ ჩემ მიმართ ცხოვრებაში არავის გამოუჩენია...
თურმე, სასტუმროს ადმინისტრატორს ჩვენი `თავყრილობები~ საეჭვოდ მიუჩნევია. ეგონა, თურქი ტერორისტები ვიყავით და პოლიცია გამოუძახებია.
განყოფილებაში ნახევარ საათში გაირკვა, ვინც ვიყავით. ოთხ ჩვენგანს საბუთები სრულ წესრიგში გვქონდა. ბოდიში მოგვიხადეს და მანქანითვე სახლებში დაგვარიგეს. სამწუხაროდ, დანარჩენ ოთხს სავიზო რეჟიმი ჰქონია დარღვეული და ისინი საიმიგრაციო სამსახურს გადასცეს, შემდეგ კი, იძულების წესით, საქართველოში გამოგზავნეს...
სასტუმროში რომ დავბრუნდი, ადმინისტრატორი მოვიკითხე: ერთი სული მქონდა, ორიოდე `ტკბილი სიტყვა~ მეთქვა მისთვის. მაგრამ ჩემს წასვლამდე ის ინტრიგანი სამსახურში აღარ გამოჩენილა...


თავს საოცრად შეურაცხყოფილად ვგრძნობდი: რატომ, რისთვის?! რა დავაშავეთ ქართველებმა იმის ფასი, რომ დუხჭირი ცხოვრების გამო, სადღაც უცხო გარემოში ვეძებთ საკუთარი თავისა და ოჯახის გადარჩენის საშუალებას?!.

ახალი კონტინენტის
დაპყრობას ვიწყებ
კომერციული საქმიანობა სასურველ შედეგს არ მაძლევდა და გულს იმით ვიმშვიდებდი, რომ მისი წყალობით სხვადასხვა ქვეყანაში მოვხვდი. და მაინც, 1998 წლის შემოდგომაზე საქმე იმდენად ამეწეწა, რომ დიდი ვალები დამიგროვდა. საქართველოში ამხელა თანხის გასტუმრებას ალბათ, 10 წელს მაინც მოვანდომებდი... იმ პერიოდში, ბევრი ქართველი სამუშაოდ ამერიკაში მიდიოდა და მეც გადავწყვიტე, მეცადა ბედი _ თუნდაც, შავი მუშის ადგილი მეშოვა. საერთო ჯამში, ამერიკაში ორი წელიწადი და ხუთი თვე ვიცხოვრე და იმდენი რამ გადამხდა თავს, რომ სქელტანიანი წიგნიც არ იკმარებს... არანაირ სამსახურს არ ვთაკილობდი, ყველაფერს ვკიდებდი ხელს, რასაც კი წავაწყდებოდი. ბოლოს, ავტომანქანის მართვის უფლების მისაღებად გამოცდებიც ჩავაბარე და ტვირთის გადაზიდვის კომპანიაში მოვეწყვე.

ამის წყალობით, თითქმის მთელი ამერიკა შემოვიარე და ხშირად, კანადასა და მექსიკაშიც გადავდიოდი.

კანადა
კანადა ერთ-ერთი უდიდესი ქვეყანაა მსოფლიოში. ჩრდილოეთიდან სამხრეთამდე 5 ათას კმ-ზეა გადაჭიმული, დასავლეთიდან აღმოსავლეთამდე კი, 6 ათასს აღწევს. მისი ტერიტორია აერთიანებს სტეპებსა და გაუვალ ტყეებს, ტუნდრასა და არქტიკულ ყინულოვან ზონებს. ქვეყნის ნახევარზე მეტი დაუსახლებელია. ქალაქები და დასახლებული პუნქტები ძირითადად, ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს. ამ უზარმაზარ ტერიტორიაზე სულ 30 მლნ ადამიანი ცხოვრობს.
ინგლისელი მეზღვაური ჯონ კაბოტი პირველი ევროპელი იყო, ვინც კოლუმბის მიერ ამერიკის აღმოჩენიდან 5 წლის შემდეგ, 1497 წელს დაადგა ფეხი ამ მიწას. მას სიკვდილამდე სჯეროდა, რომ ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთში მოხვდა და მხოლოდ 1534 წელს, როდესაც ფრანგმა მკვლევარმა ჟაკ კარტიემ გამოიკვლია წმინდა ლავრენტის სახელობის მდინარე, საბოლოოდ დაადგინეს, რომ ეს ადგილები ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტს ეკუთვნოდა.

100 წლის შემდეგ, მდინარის გასწვრივ, პირველმა ფრანგმა კოლონიზატორებმა დაიწყეს დასახლება.

მოგზაურის დღიურები

მათვე დააარსეს კვებეკი და მას `ახალი საფრანგეთი~ უწოდეს.
XVII საუკუნეში საფრანგეთიდან და ინგლისიდან მასობრივი იმიგრაცია დაიწყო. ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტზე ფრანგებსა და ინგლისელებს შორის სასტიკი ბრძოლები იმართებოდა, რაც ათეული წლები გრძელდებოდა. 1763 წელს, კვებეკთან, ინგლისელებმა ფრანგები დაამარცხეს და მთელი კანადის ტერიტორია ინგლისის იმპერიას დაექვემდებარა. 1867 წელს კანადის მოსახლეობა ინგლისს აუჯანყდა და ამ ბრძოლაში წარმატებას მიაღწია _ კანადა დამოუკიდებელი ქვეყანა გახდა.

ავტომობილიდან დანახული ქვეყანა
ამერიკაში ყოფნისას, ნიუ-იორკში ვცხოვრობდი. კომპანია, სადაც ვმუშაობდი, ძირითადად, ავეჯის გადაზიდვით იყო დაკავებული.

ზოგჯერ, ნიუ-იორკიდან რომ გავიდოდით, 2-3 თვე აღარ ვბრუნდებოდით. ქალაქიდან ქალაქში დავდიოდით, ვმუშაობდით და მანქანაშივე გვეძინა. მივლინების დროს, ხშირად ორი მძღოლი ერთად ვმგზავრობდით. ბუნებრივია, ამერიკელები ასეთ სამსახურს თავს არიდებენ...
შეერთებულ შტატებსა და კანადას ბევრი საავტომობილო გზა აკავშირებს. მათ შორის განსაკუთრებული ის გზატკეცილია, რომელიც ნიაგარის ჩანჩქერთან კვეთს საზღვარს. ეს ჩანჩქერი ორივე ქვეყანას ეკუთვნის და მის დასათვალიერებლად, ორივე მხრიდან უამრავი ტურისტი მოდის ბუნების ამ საოცრების სანახავად.

სტატისტიკური მონაცემებით, ნიაგარას ყოველწლიურად 15 მლნ ადამიანი ნახულობს...
პარადოქსია: თითქოს აშშ და კანადა ბევრი რამით ჰგავს ერთმანეთს, მაგრამ თვალში საცემია, რომ ამერიკელები სულ სადღაც ჩქარობენ და გამუდმებით დარბიან, კანადაში კი, საპირისპირო სურათია. კანადელებსაც უყვართ შრომა და ფულიც აინტერესებთ, მაგრამ საამისოდ იქ გიჟივით არავინ დარბის...
მახსოვს, ერთხელ, მონრეალში ჯონისთან (ამერიკელი მძღოლი და ჩემი მეწყვილე) ერთად საწყობში 2 საათზე უნდა მივსულიყავით, მაგრამ გზაში შევფერხდით და მხოლოდ 4-ისთვის ვახერხებდით მისვლას; უნდა გენახათ, როგორ იკლავდა თავს ჯონი _ საწყობში სამუშაო დრო მთავრდება, კანადელი ზედმეტ ერთ წუთსაც არ გაჩერდება, საქმეს ხვალისთვის გადადებს და მომდევნო შეკვეთას დავკარგავთო, _ ამბობდა... ეს მონრეალში მოხდა და გამიხარდა, რომ იძულებითი მოცდენის გამო, კანადის სიდიდით მეორე ქალაქის დათვალიერების საშუალება მომეცა.
მონრეალი ქვეყნის ინდუსტრიული ცენტრია. ეს უდიდესი ნავსადგურია, რომელიც ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტის სატრანსპორტო კვანძს წარმოადგენს. ამერიკული ქალაქების მსგავსად, მონრეალშიც უამრავ ცათამბჯენს ნახავთ. მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქში უამრავი ავტომობილია, გარშემო სრული სიწყნარეა.

ქუჩაში მოსეირნეთა სიმცირით თუ იმსჯელებთ, პროვინციულ ქალაქში გეგონებათ თავი.
ქვეყნის მოსახლეობის 90%-ს საკუთარი ავტომობილი ჰყავს. საჭესთან 80-ს მიტანებული ადამიანებიც სხედან. თავიდან, მანქანებით `მოჯირითე~ ბებიებსა და ბაბუებს რომ ვხედავდი, მიკვირდა, მაგრამ დროთა განმავლობაში შევეჩვიე. თუმცა, ერთხელ მაინც შევესწარი სცენას, რომელმაც გამაოცა. სანამ ჩვენი ტრაილერი იტვირთებოდა, ჯონისთან ერთად კაფეში შევედი. კუთხეში ასე, 80 წლამდე ქალბატონი იჯდა, საუზმობდა და თავის შავკანიან მომვლელს ესაუბრებოდა.

ყურადღებას არ მივაქცევდი, მათ გვერდით ინვალიდის ეტლი რომ არ დამენახა. საუზმეს რომ მორჩა, მომვლელმა ქალი ეტლში ჩასვა, მანქანასთან მიიყვანა, მერე საჭესთან გადასვა, თვითონ კი გვერდზე მოუჯდა... თვალს არ ვუჯერებდი: `ბებომ~ ავტომობილი დაქოქა და ადგილიდან `მოწყვიტა~!..
კანადელებს უავტომობილოდ ცხოვრება ვერ წარმოუდგენიათ. საქმეებზე სიარულს თავი რომ დავანებოთ, შეყვარებულებიც უმეტეს დროს ავტომანქანაში ატარებენ. ავტოსტრადებზე უამრავი კაფე შეგხვდებათ. საინტერესოა, რომ იქ არც მაგიდები დგას და არც სკამები: ეს მძღოლებისთვის განკუთვნილი სპეციალური კაფეებია _ მიადგები ავტომობილით ფანჯარას და შეუკვეთ სასურველ კერძს, რომელიც 5 კილომეტრში მდებარე კაფეში მომზადებული დაგხვდება...
კანადაში განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობს გოლფი.

ქვეყანა მოფენილია გოლფის მოედნებით და დიდიან-პატარიანად ყველა თამაშობს. კანადელი კაზინოში არ შევა, მაგრამ გოლფში შეიძლება, მთელი ქონება წააგოს ან... მოიგოს. ერთხელ მეც მოვსინჯე გოლფის თამაში, ადვილი მომეჩვენა, მაგრამ შევცდი. გოლფი ნერვების დიდ დაძაბვასა და ნებისყოფას მოითხოვს. ისე შევედი აზარტში, რომ რაც ჯიბეში მქონდა, ყველაფერი `ჩავუშვი~...

ტორონტო
ოფიციალურად, ტორონტო კანადის ბიზნესის ცენტრად ითვლება.

ამასთან, ძალიან სუფთა, უსაფრთხო და მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მწვანე ქალაქია. ტორონტოს გახსენებისას, მუდამ სევდა მომეძალება ხოლმე იმ შეხვედრის გამო, რომელიც ამ ქალაქში მქონდა.
თბილისელი ნაცნობი დამიკავშირდა და მთხოვა _ თუ ტორონტოში მოხვდები, ჩემს ნათესავს მიაკითხე, რომელიც იქ 1994 წლიდან ცხოვრობსო. დავუკავშირდი თუ არა, შინ მიმიწვია და იმ საღამოსვე, ჯონისთან ერთად, კანადელ ქართველს, ბადრი ბერაძეს ვეწვიეთ. ბადრის კანადელი ცოლი ჰყავს, რომელმაც დიდებული სუფრა გაგვიშალა... როდესაც სუფრაზე ჩახოხბილი, ელარჯი, საცივი და შავი ღვინო დავინახე, აღფრთოვანებისგან შევყვირე:
_ ვა, ბადრი, ეს საიდან? საქართველოში მგონია თავი!..
_ შარშან დედაჩემი იყო ჩამოსული და იმან შეასწავლა სანდრას ქართული სამზარეულო, _ ამაყად მიპასუხა ბადრიმ.
_ მაშინ, ძმაო, გაუმარჯოს საქართველოს და მის რძალს _ სანდრას, რომელმაც ქართული სუფრის ეშხი შორეულ კანადაში გააცოცხლა და საქართველოდან დროებით გადაკარგული შვილები გაახარა! _ ვთქვი, ფეხზე ავდექი და ყანწი მოვითხოვე.

ყანწი არ ჰქონდათ და მის ნაცვლად, ბადრიმ დიდი ლარნაკი მომაწოდა. ჯონი გაშტერებული მიყურებდა _ ვერ ხვდებოდა, რას ვაკეთებდი. შემებრალა ჩემი ამერიკელი მეგობარი და სანდრას ვთხოვე:
_ შენ ხომ იცი ჩვენი ტრადიციები? აუხსენი ამ ყმაწვილს, თან ასწავლე, როგორ უნდა მიირთვას ელარჯი...
_ ნოუ ფრობლემ! _ მიპასუხა სანდრამ.
იმ საღამოს სასიამოვნო დრო გავატარეთ, თუმცა, მხიარულების მიუხედავად, ბადრის თვალებიდან სევდა არ გამქრალა. ჩავეძიე და თავისი თავგადასავალი მიამბო.
...ჩამოყალიბდა თუ არა ქართული ეროვნული გვარდია, ბადრიც დაუყოვნებლივ მებრძოლთა რიგებში ჩამდგარა. იბრძოდა სამაჩაბლოსა და აფხაზეთში. სჯეროდა საქართველოს მომავლის და თავს არ ზოგავდა.

სოხუმის დაცემის შემდეგ, პარტიზანებთან ერთად დარჩა... დრო გადიოდა და ბადრის იმედი უცრუვდებოდა: დასახიჩრებული მეომრები მათხოვრებად აქციეს, ზოგი მათგანი ყაჩაღად და ბანდიტად გამოაცხადეს...

მოგზაურის დღიურები

ბევრი ფიქრის შემდეგ, ბადრიმ სამშობლო დატოვა და ბოლოს კანადაში აღმოჩნდა.
_ უკან დაბრუნებას არ აპირებ?
_ ეეჰ... კვირა არ გავა, თბილისი რომ არ დამესიზმროს, მაგრამ სად წავიდე? რა ვაკეთო იქ?!. აქედან ბიჭებს და ნათესავებს მაინც ვეხმარები... ზოგჯერ ისე ამომივა ყელში ყველაფერი, ვფიქრობ _ მივატოვებ აქაურობას და დავბრუნდები-მეთქი, მაგრამ არ გამოდის...
ჯონი ისე გამოთვრა, დილით ძლივს ავაყენე. შემდგომში, როდესაც ქართველებთან შეხვედრის შანსი გვიჩნდებოდა, პირველი, ჯონი გარბოდა.

რომ ვკითხე _ რით მოსწონდა `ქართულად~ ქეიფი, მპასუხობდა: სხვანაირად თბილები ხართ და თქვენთან ყოფნას არაფერი სჯობსო...
1999 წელი

`ბოსტონელი~ ბონდო
ამერიკის შეერთებულ შტატებში ცხოვრებით უკმაყოფილო ნამდვილად არ ვყოფილვარ. ვმუშაობდი ტვირთის გადასაზიდ კომპანიაში, დავატარებდი უზარმაზარ ტრაილერს ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეში და შეძლებისდაგვარად, `მოგზაურის ჭიასაც~ ვახარებდი.
ზაფხულის პერიოდში სამუშაო სამმაგდებოდა. კომპანია ხშირად მექსიკაშიც მგზავნიდა _ ქვეყანაში, საიდანაც უამრავი ადამიანი შედის ამერიკაში. სწორედ ამიტომ, აშშ-მექსიკის საზღვარზე საკმაოდ მკაცრი კონტროლია დაწესებული. რაკი მექსიკაში ნამყოფი ვიყავი, გავთამამდი და ქართველი მეგობარიც ჩავისვი მანქანაში. ბონდო მაჭარაშვილი ბოსტონის უნივერსიტეტში სწავლობდა და ზაფხულობით მუშაობდა.

ძალიან უნდოდა მექსიკის ნახვა, ამის გამო დამიკავშირდა და მეც დამხმარედ წავიყვანე...

მივიწყებული
ცივილიზაციების ქვეყანა
მექსიკას `მივიწყებული ცივილიზაციების ქვეყანას~ უწოდებენ. ხშირად `ათასი საიდუმლოს~ მხარედაც ნათლავენ. მექსიკის ტერიტორიაზე 7 საუკუნე იარსება და ჩრდილოეთიდან ბარბაროსული ტომების შემოსევის შედეგად დაიღუპა ე.წ. ტეოტიხუაკანის ცივილიზაცია. მის ნანგრევებზე აღმოცენდა ჯერ ტოლცეკების, შემდეგ _ მაიასა და აცტეკების ცივილიზაციები. მექსიკელები აცტეკების შთამომავლებად ითვლებიან.
ტეხასის შტატიდან მექსიკაში გადავედით და მეხიკოსკენ მიმავალ გზას დავადექით.

გზა ლარივით სწორი და დამღლელია. მექსიკა ბუნების სილამაზით არ გამოირჩევა _ მისი ტერიტორიის ნახევარზე მეტი გადახრუკული ველებით არის დაფარული.
...პირველი ევროპელები, ვინც მექსიკის მიწაზე დადგეს ფეხი, ესპანელები იყვნენ. ეს მოხდა 1517 წელს, როდესაც კუბის გუბერნატორმა ველასკესმა გამოგზავნა გემები დეკორდობას მეთაურობით. მათ გეენახასის კუნძულიდან მონები უნდა წამოეყვანათ. ძლიერმა ტროპიკულმა შტორმმა გემები შორს გაიტაცა და მათთვის უცნობ ნაპირთან გამორიყა. ესპანელების თვალწინ პირამიდები და სასახლეები აღიმართა.

ტაძრები ოქროთი და ძვირფასი ქვებით სავსე აღმოჩნდა... ეს ამბავი ელვის სისწრაფით გავრცელდა ევროპაში. ესპანელმა კოლონიზატორებმა მექსიკის ტერიტორიების აქტიურ დაპყრობას მიჰყვეს ხელი.
ესპანელებისაგან გათავისუფლება და დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ ჩამოყალიბება მექსიკამ 1824 წელს შეძლო.

მექსიკის დედაქალაქი
მეხიკო უზარმაზარი და თვალწარმტაცი ქალაქია. უდავოა, რომ ის მსოფლიოს ულამაზესი ქალაქების ათეულში შედის. მეხიკოში ორი მთავარი პროსპექტია _ რეფორმა და ინხერხენცესი. იქ ერთმანეთს საუცხოოდ ერწყმის აცტეკური ხუროთმოძღვრებისა და თანამედროვე არქიტექტურის ნიმუშები.
მექსიკა მდიდრებისა და ღარიბების მკვეთრად გამიჯნულ ორ სამყაროდ იყოფა.

მეხიკოს მდიდრების უბანს ლამასი ჰქვია. იქ მოხვედრილ კაცს ზღაპარში გეგონება თავი: ამერიკის შეერთებულ შტატებშიც კი არ მინახავს ისეთი მდიდრული სასახლეები, როგორიც ლამასში. ამ სასახლეებს პოლიცია იცავს, ხოლო ეზოებში 5-6 ძაღლი მაინც ჰყავთ.
ჩვენი კლიენტი სწორედ ამ უბანში ცხოვრობდა. ამერიკაში შეკვეთილი ავეჯი დღის მეორე ნახევარში ჩავუტანეთ. პოლიციელებმა სახლის ეზოში საბუთების საგულდაგულო შემოწმების შემდეგ შეგვიშვეს. დავიწყეთ ტრაილერიდან ტვირთის გადმოზიდვა. სახლი დიდი არ იყო, სულ ორი სართულისგან შედგებოდა, მაგრამ ჩვენდა გასაოცრად, ყველა მხარეს ლიფტი ჰქონდა დამონტაჟებული.
_ ნეტავ, რად უნდა ორსართულიან სახლს ამდენი ლიფტი?..

_ გაიკვირვა ბონდომ.
_ კაცია და გუნება, აქვს ფული და აკეთებს იმას, რაც უნდა! _ ვუპასუხე.
ეზოში რამდენიმე ვეებერთელა ძაღლი დარბოდა. პირველად რომ დავინახეთ, შეგვეშინდა, მაგრამ მსახურმა დაგვამშვიდა _ თქვენს საქმეს მიხედეთ და ძაღლები ახლოსაც არ გაგეკარებიანო... ავეჯის ზიდვა მძიმე სამუშაოა. ჩემთვის ასეთი დატვირთვა ჩვეულებრივი ამბავი იყო, ბონდოს კი, ძალიან გაუჭირდა.
_ მოდი, რა, კაკო, ცოტა დავისვენოთ, თორემ მოვკვდი კაცი, _ შემომჩივლა.
_ დავისვენოთ, _ დავთანხმდი და კიბეზე ჩამოსასხდომად სახლისკენ წავედით. დასხდომა ვერ მოვასწარით, რომ ძაღლები ჩვენკენ გამოექანნენ. ისეთი გაავებულები მორბოდნენ, კინაღამ გული გაგვისკდა.

შიშისგან ისე დავიბენი, არ ვიცოდი, სად გავქცეულიყავი. ბონდო უცებ იქვე მდგარ ხეზე აძვრა, თან დამიყვირა _ სანამ არ შეგჭამენ, მანდ იდგებიო?! ამ შეძახილმა მიშველა, ადგილიდან მოვწყდი და სახლში შევვარდი. ძაღლების დაშოშმინებას ნახევარი საათი მოუნდნენ, მე კიდევ _ ერთი საათი მაინც დამჭირდა, რომ აზრზე მოვსულიყავი და მუშაობა გამეგრძელებინა. სახლის პატრონმა მომხდარი ამბავი რომ შეიტყო, სამსახური მიატოვა და მოვიდა. ისე ნერვიულობდა, იქით ვაწყნარებდი. ეს უბრალო გულისხმიერებად ჩავთვალეთ და გვესიამოვნა, მაგრამ შევცდით: თურმე მას ჩვენი დარდი კი არ ჰქონია, არამედ ის აღელვებდა, არ მიჩივლონო... როდესაც დარწმუნდა, რომ ასეთი რამ აზრადაც არ მოგვსვლია, დამშვიდდა და ხასიათზეც მოვიდა.

თუმცა, სანამ ვმუშაობდით, გვერდიდან აღარ მოგვშორებია. საღამოს კი, ვახშამზე დაგვპატიჟა და მის სახლში ღამის გათევაც შემოგვთავაზა. მანქანაში ძილი მობეზრებული გვქონდა და დიდი სიამოვნებით დავთანხმდით. იმ დღეს გვარიანად მოვილხინეთ და ბატონ მიგელსაც გავუშინაურდით. ბოლოს, გავბედე და ვკითხე:
_ ბატონო მიგელ, ჩვენი ჩივილის ასე ძალიან რატომ შეგეშინდათ?
_ შარშან კარ-ფანჯრების ხელოსანი მყავდა და ჩემმა ძაღლმა უკბინა. იმან სასამართლოში მიჩივლა...
_ მერე? _ ერთხმად ვიკითხეთ ორივემ.
_ მერე... სასამართლომ იმხელა ჯარიმა დამადო, რომ ცხოვრების ხალისი დამეკარგა...

_ ნაღვლიანად თქვა მიგელმა და ისევ ეჭვით შემოგვხედა...
_ ნუ გეშინიათ, ბატონო მიგელ, ჩვენ ქართველები ვართ, ასეთ რამეს არ ვიკადრებთ.
მადლობის ნიშნად, ორივეს ხელი ჩამოგვართვა და საძინებელი ოთახისკენ გაგვიძღვა.

მექსიკელები და
ქართველებთან შეხვედრა
მექსიკელები შედარებით ტანმორჩილი ხალხია.

მოგზაურის დღიურები

როგორც შევიტყვეთ, ამის ძირითადი მიზეზი წყალი ყოფილა: საუკუნეების მანძილზე უვარგის წყალს სვამდნენ, დღეს კი უმეტესწილად, `კოკა-კოლათი~ და წვენებით იკლავენ წყურვილს.
ქვეყანაში დიდი უმუშევრობაა. ღატაკები და მათხოვრები ყოველ ფეხის ნაბიჯზე შეგხვდებათ. ბევრი მექსიკელი ბედის საძებნელად, ამერიკაში გადასვლას ცდილობს. სტატისტიკის თანახმად, ამჟამად აშშ-ში 8 მილიონი მექსიკელი ცხოვრობს.
...მექსიკელის ერთ-ერთი ყველაზე დამახასიათებელი ეროვნული თავისებურება იარაღისკენ ლტოლვაა, ამიტომაც ქვეყანაში თავისუფლად იყიდება ყველანაირი იარაღი.

სიდუხჭირეში მყოფმა მექსიკელმაც კი შეიძლება, ყველაფერი მოიკლოს და იარაღი შეიძინოს.
მექსიკელები ძალზე მხიარული, სტუმართმოყვარე და თბილი ხალხია. ქართველების არ იყოს, მათაც იციან რესტორანში ერთმანეთისთვის სასმლის გაგზავნა. თუმცა ზოგჯერ ერთმანეთს ორკესტრებსაც კი უგზავნიან. წინასწარ გადაიხდიან ფულს და სასურველ სიმღერებს უკვეთენ. ერთხელ, შტატებში რომ ვბრუნდებოდით, სიცხისაგან გადახრუკულ გზაზე გაჩერებული სატვირთო მანქანა შევნიშნეთ. ლოდინით დატანჯულ მძღოლს მანქანა რომ გავუჩერეთ, სიხარულით ცას ეწია.

რობერტოს (ასე ერქვა მძღოლს) ძრავა გაფუჭებოდა და უახლოეს დასახლებამდე წაყვანა გვთხოვა.
_ დიდხანს იდექი გზაზე? _ დავინტერესდი.
_ 4 თუ 5 საათი. ჩვენში გზაზე ნაცნობი თუ არ შეგხვდა, არავინ გაგიჩერებს, შარს ერიდებიან... _ მიპასუხა რობერტომ.
_ გამოდის, რომ გაგიმართლა.
_ დიახ, გამიმართლა. სადაურები ხართ, ბიჭებო? _ დაინტერესდა მექსიკელი. ვერაფრით გაიგო, სად იყო საქართველო... სამაგიეროდ, ჩვენი დიდად მადლიერი დარჩა და უახლოეს დასახლებაში, თავისი ძმის დუქანში დაგვპატიჟა.
მექსიკა სავსეა პატარა იაფფასიანი დუქნებით, სადაც მბრუნავ შამფურებზე ათეულობით ქათამს ერთდროულად წვავენ.

ეს დუქნები დღე და ღამე მუშაობენ. იქ ძირითადად, ღარიბი მექსიკელები შედიან. მათ ძალიან უყვართ მწნილი, ტყემლისა და პამიდვრის საწებელი, ცხარე საჭმელი... რობერტომ თავისი ძმა გაგვაცნო და მას მიგვაბარა, თვითონ კი ბოდიში მოგვიხადა _ გადაუდებელი საქმეები მაქვსო, _ და დაგვემშვიდობა. იმ დღეს ძალიან გემრიელად ვისადილეთ და სანამ დუქანში ვიყავით, ორკესტრიც არ მოგვშორებია გვერდიდან...
შეიძლება გაგიკვირდეთ, მაგრამ მექსიკაში ქართველის ნახვა ნამდვილად არ წარმოადგენს პრობლემას. ბევრს შეხვდები ე.წ. ლტოლვილთა ბანაკებში, რომელიც ამერიკა-მექსიკის საზღვრის ორივე მხარესაა გახსნილი.

ბევრი ქვეყნის მოქალაქე, ვისაც ამერიკაში მოხვედრა სურს, იქ მექსიკიდან გადასვლას ცდილობს. საამისოდ ტყის ბილიკებს იყენებენ, მაგრამ უმეტეს შემთხვევაში, საიმიგრაციო სამსახურის ხელში ვარდებიან. ლტოლვილთა ბანაკში კი მათი შემდგომი ბედი წყდება: ზოგს ტოვებენ, უმეტესობა, დეპორტაციის მსხვერპლი ხდება და იძულებით ბრუნდება თავის ქვეყანაში.
აშშ-ის საზღვრამდე 2-3 კილომეტრი იყო დარჩენილი. ამერიკასთან შედარებით, მექსიკაში საწვავი გაცილებით იაფია და ამიტომ ავტოგასამართ სადგურთან გავჩერდით. ორი შავგვრემანი ბიჭი მოგვიახლოვდა და დაგვაშტერდა. ქართველები აღმოჩნდნენ.

ძალიან გაგვიხარდა, ერთმანეთი გავიცანით. ბიჭებს შტატებში გადასვლა უნდოდათ, მაგრამ პოლიციის ეშინოდათ და ვერ ბედავდნენ...
_ ძმაო... იქნებ, დაგვეხმარო, გაჭირვებული ხალხი ვართ... _ მითხრა ერთ-ერთმა მათგანმა.
_ გადაყვანით ვერ გადაგიყვანთ. შემიძლია, ფულით დაგეხმაროთ...
_ ფული რად გვინდა?!.

ნუთუ ამხელა მანქანაში ჩვენთვის პატარა ადგილი არ გაქვს?!. _ გაღიზიანებულმა მითხრა მეორემ.
_ აზრი არა აქვს, მაინც გიპოვიან. თქვენი საქმეც გაფუჭდება და ჩვენიც... _ ავღელდი, რადგან შევატყვე, რომ ვერ ვარწმუნებდი.
_ თუ გული გულობს, ქადა ორი ხელით იჭმებაო _ ხომ გაგიგონია... _ აგდებულად მითხრა პირველმა და დასძინა: _ ასეა _ ქართველები მარტო სუფრასთან ვართ მაგრები, სხვაში არაფერში ვუქნივართ ღმერთს...
სისხლი თავში მომაწვა. ასეთ საყვედურს ნამდვილად არ ვიმსახურებდი და ძლივს შევიკავე თავი... კამათს აზრი აღარ ჰქონდა და წასვლა ვამჯობინე.
განერვიულებულები გავეცალეთ იქაურობას, საზღვარი გადავკვეთეთ და ნიუ-იორკის გზას დავადექით.
2000 წელი

არგენტინა _ ევროპაა...


თუ ბედმა გაგიღიმათ და ამერიკის შეერთებულ შტატებში მოხვდით, თანაც, ჩემსავით მოგზაურობაზე ჭკუას კარგავთ (და თუ `ცოტა~ ფულიც გაქვთ), ჩათვალეთ, რომ ოცნებას ძალზე იოლად აისრულებთ.
...არგენტინაში გამგზავრება გადავწყვიტე და ერთმა ტურისტულმა ფირმამ, რომ იტყვიან, თითი თითზე არ დამაკარებინა, ყველაფერი თვითონ მომიგვარა და სულ მალე ნანატრ ქვეყანაში ამოვყავი თავი.
გამგზავრებამდე თბილისელი სომეხი ვადიკა (რომელიც ამჟამად ნიუ-იორკში ცხოვრობს) მოვიდა ჩემთან:
_ კაკოჯან, ბიძაჩემი რაფიკა 10 წელია, ბუენოს-აირესში ცხოვრობს. თუ ძმა ხარ, ეს წერილი წაიღე და გადაეცი, _ მთხოვა და ფურცლების მოზრდილი დასტა მომაწოდა.
_ ბომბი ხომ არ გიდევს?! _ გამაოცა ქაღალდის დასტის სიმძიმემ.
_ არ გრცხვენია, კაკოჯან? ფოსტაში ხომ იცი, ფულს აიღებენ, შენ კიდევ, მაინც მიდიხარ...
რას იზამ, სომხები პრაქტიკული ხალხია.
ასე რომ, არგენტინაში ორი `მისია~ მქონდა _ დამეთვალიერებინა ქვეყანა და მომენახულებინა რაფიკა...

ცოტა რამ წარსულიდან...
არგენტინაში ყველაფერი უკუღმაა: ჩრდილოეთში _ ცხელა, სამხრეთში კი _ ცივა. იქაური ინდიელები ჩრდილოამერიკელებივით მკვირცხლები არ ყოფილან და არც XVI საუკუნეში გამოჩენილ ესპანელებს გასჭირვებიათ მათი `დაპყრობა~. ესპანელებს იქ ვერცხლი უპოვიათ და იქაურობაც `ვერცხლის ქვეყნად~ მოუნათლავთ (`არგენტუმი~ ხომ ლათინურად ვერცხლს ნიშნავს). დროთა განმავლობაში გაირკვა, რომ ვერცხლი იქ არცთუ ისე ბევრი ყოფილა, მაგრამ ქვეყანას პირველად დარქმეული სახელი მაინც შერჩა.
არგენტინის აღმოჩენას ესპანელ ხუან დიას-დესოლისს მიაწერენ, რომელიც მის სანაპიროს 1516 წელს მიადგა. 1580 წელს კი ესპანელმა კოლონიზატორებმა პერუდან გადალახეს ანდები და დააარსეს ბუენოს-აირესი.
სხვათა შორის, არგენტინა ოთხ გეოგრაფიულ ნაწილად იყოფა: პატაგონია _ სამხრეთ ნაწილში მდებარე მაღალმთიანი რაიონია. ზაფხულში ქვიანი და გამომშრალი ბუჩქებით დაფარული ადგილი სიცხით იხრუკება, ზამთარში კი _ საკმაოდ ცივა.

ეს მეცხოველეობით ცნობილი მხარეა, ძირითადად ცხვარს უვლიან. პამპაც მეცხოველეობით გამოირჩევა. იგი აღმოსავლეთით მდებარეობს. თითოეული ფაზენდა თვალუწვდენელ მინდვრებზეა გადაჭიმული. ძირითადად მსხვილფეხა რქოსან პირუტყვს უვლიან, ცნობილი არგენტინული ჯიშის ხორბალიც მოჰყავთ.

მოგზაურის დღიურები

გრან-ჩაკო პამპის ჩრდილოეთის ცხელი ნაწილიდან იწყება, სადაც მეცხოველეობაც არის განვითარებული და ბამბაც მოჰყავთ. დასავლეთ ნაწილში აღმართულ ანდებში მევენახეობას და მეციტრუსეობას მისდევენ.

ჩილესთან საზღვარიც იქ გადის.
სოფლის მეურნეობის პროდუქტების სამი მეოთხედი, ქვეყნის ექსპორტს წარმოადგენს. თუმცა, არგენტინა ავტომობილებსაც აწარმოებს, ტელევიზორებსაც და თქვენ წარმოიდგინეთ _ თვითმფრინავებსაც.

თეთრი ადამიანების ქვეყანა
9-საათიანი ფრენის შემდეგ, ღამით ჩავედი ბუენოს-აირესში. სასტუმროდან რაფიკას დავურეკე. მითხრეს, რომ ქალაქში 3 დღის შემდეგ იქნებოდა. სხვა ნაცნობი ამ უზარმაზარ ქვეყანაში არავინ მყავდა. დავყვებოდი ტურისტთა ჯგუფს და ყურადღებით ვუსმენდი გიდებს.


ძნელი დასაჯერებელია, მაგრამ XX საუკუნის დასაწყისში, არგენტინა მსოფლიოში უმდიდრეს ქვეყნად ითვლებოდა _ უკან ჩამოუტოვებია ჩრდილოეთ ამერიკა, ჩრდილოეთ ევროპასთან ერთად. ანდაზაც კი იყო ასეთი: `მდიდარია, როგორც არგენტინელი~. ამიტომაც ჩადიოდნენ და ჩადიოდნენ არგენტინაში: სამხრეთ იტალიელები, პირენეის ბასკები, გერმანელები, ავსტრიელები, შვეიცარიელები, ირლანდიელები, შოტლანდიელები, რუსები, ებრაელები... აი, აფრიკელები კი იქ საერთოდ არ ყოფილან. ასე გაჩნდა სამხრეთ ამერიკაში `თეთრი~ ქვეყანა _ კათოლიკური აღმსარებლობით, ესპანური სულისკვეთებითა და ნაკლებად ევროპული ცხოვრების სტილით. საუკუნის წინ, იქ ჩასული თითოეული ერის წარმომადგენლები ისეთ ადგილს ირჩევდნენ, სადაც თავად მოსწონდათ და საკუთარი ადათ-წესების შესაბამისად მკვიდრდებოდნენ. ამგვარად:
_ სიცივის ამტანმა შოტლანდიელებმა მშვენიერი პატაგონია აითვისეს _ თავისი მყინვარებითა და ცივი ტბებით;
_ რუსები და ებრაელები ძირითადად, ქალაქებში დასახლდნენ...

არგენტინას `საკუთარი შვეიცარია~ აქვს _ ანდების მაღალ მთაში, სადაც სამთო ტურიზმის ქალაქი სან-კარლოს დი ბარილოჩე მდებარეობს და ძირითადად, სწორედ შვეიცარიელები ცხოვრობენ. არგენტინაში სირიელებიც კი სახლობენ (რომლებიც სამხრეთ ამერიკაშიც იშვიათად შეხვდებით). უფრო მეტიც: დღევანდელი პრეზიდენტი კარლოს მენემი წარმოშობით სირიელია, დაბადებიდან მუსლიმანი, რომელიც მოზრდილ ასაკში გაქრისტიანებულა.
...არგენტინელებს ისე უყვართ შოკოლადი, რომ საექსპორტოდ ვერ იმეტებენ. მიუხედავად იმისა, რომ 500-ზე მეტი სახეობის შოკოლადი აქვთ, გამუდმებით აფართოებენ ასორტიმენტს.
ამ ქვეყანაში აფასებენ ევროპელებს, ევროპულ კულტურას ამერიკულზე წინ აყენებენ. მიაჩნიათ, რომ არგენტინა ევროპაა _ უბრალოდ, განგების ძალით სხვა კონტინენტზე მოხვედრილი.
არგენტინელებს არ უყვართ ქვეყნიდან გასვლა. თუ მაინც მოუწიათ, პარიზს, ლონდონს ან ბრიუსელს ირჩევენ.

არც თავიანთ შვილებს აგზავნიან შეერთებულ შტატებში სასწავლებლად. თუ მატერიალურად ვერ უზრუნველყოფენ სწავლების მთელ კურსს ევროპულ უნივერსიტეტებში, ცდილობენ, 2-3 თვით მაინც გააგზავნონ ძველ კონტინენტზე. ვინც პრესტიჟულ ევროპულ უნივერსიტეტს ამთავრებს, უმალ სამშობლოში ბრუნდება _ არგენტინელები პატრიოტები არიან...

სამყაროს ცენტრი
არგენტინაში 10 დღე უნდა დავრჩენილიყავი; 4 უკვე გასული იყო. რაფიკას გზა-კვალს ვერაფრით მივაკვლიე. შეხვედრის იმედი უკვე გადაწურული მქონდა, როცა თვითონ დამირეკა.
...რაფიკ ხაჩატუროვი ჩემთან შესახვედრად ქერა ქალბატონთან ერთად მოვიდა. დამინახა თუ არა, პირდაპირ სომხურად დაიწყო:
_ ჰაეს, ცავატანემ?..
_ არა, ძმაო, ქართველი ვარ!
_ პირველი ქართველი ხარ, რომელიც აქ მეგულება!.. _ მიპასუხა სუფთა ქართულით.
_ როგორ, აქ ქართველები არ ცხოვრობენ?
_ 5 წლის წინ გავიცანი ერთი თბილისელი მოხუცი.

ომის შემდეგ დასახლებულა. შარშან გარდაიცვალა. სხვა არავინ შემხვედრია, _ მითხრა რაფიკამ და უკეთ გაცნობის მიზნით, იქვე მდებარე მდიდრულ კაფეში დამპატიჟა.
რაფიკა 50-ს მიტანებული კაცი იყო, თუმცა ასაკი არ ეტყობოდა. დენდივით იყო გამოწყობილი... ავლაბარში დაბადებულ-გაზრდილი ყოფილა. სიყვარულით შექმნილი ოჯახი დანგრევია. თბილისში ცოლი და ორი შვილი დაუტოვებია და ამერიკაში წასულა საცხოვრებლად.

იქაური ცხოვრებისთვის გემო ვერ გაუგია და არგენტინაში გადასულა. ბედს არ უჩიოდა...
საუბრისას დავადგინეთ, რომ თბილისში საერთო ნაცნობები გვყოლია და ამაზე მთლად გადაირია. პატივისცემის ნიშნად, მთელი ბუენოს-აირესი მომატარა _ ქალაქი, რომელსაც რაფიკა სამყაროს ცენტრს ეძახდა და მასზე უკეთესი ადგილი მსოფლიოში არ ეგულებოდა.
...ბუენოს-აირესი მარტო რაფიკასთვის კი არა, ყველა არგენტინელისთვის ქვეყნისა და მთელი სამყაროს ცენტრია _ ადგილი, სადაც შორეული მოგზაურობის შემდეგ ბრუნდებიან, რადგანაც მასზე უკეთესს ვერსად პოულობენ... მშვენიერია ბუენოს-აირესი ღამით. ყოველი კუთხე-კუნჭულიდან ნაცნობი არგენტინული ტანგოს რიტმული მელოდია ისმის. ქალაქი დღემდე ითვლება მუსიკისა და გართობის ცენტრად.

წამყვან თეატრებში ლათინურამერიკელ მუსიკოსებთან და მოცეკვავეებთან ერთად, მსოფლიო დონის ვარსკვლავები გამოდიან. განსაკუთრებით პოპულარულია თეატრი, სადაც პირველად შესრულდა არგენტინული ტანგო.
რაფიკა ყოველდღე მოდიოდა ჩემთან, ყოველთვის მანდილოსანი ახლდა და ყოველთვის... სხვადასხვა. თავიდან ვერ გავუბედე, მაგრამ ბოლოს ვერ მოვითმინე და ვკითხე:
_ უკაცრავად, რაფო, ვინ არიან ეს ქალები?
_ ჩემი მეგობრები, ვენაცვალე ამათ! _ სახე გაუბრწყინდა.
_ მერე, რამდენი გყავს?
_ მთელი არგენტინის ქალები ჩემი მეგობრები არიან!
_ ვა!.. კაზანოვა ხარ?
_ არა, კაკოჯან! მე, უბრალოდ, ცხოვრება მიყვარს. თვალი გაახილე და ნახავ _ ეს ქვეყანა სიამოვნებისთვის არის შექმნილი, მაშ!..
_ მერე, ამდენ ქალს, ეჭვიანობის გამო ჩხუბი არ მოსდის?
_ არა, არა! აქ ყველაფერი ნებაყოფლობით ხდება.

ანდა... რას მალაპარაკებ?! წამო, პრაქტიკა გაიარე, რა!.. _ მითხრა და ღამის კლუბში წამიყვანა.
...ე.წ. `პუტანკები~ არსად შემიმჩნევია. არც გაზეთებში მინახავს საროსკიპოების მისამართები. არგენტინელ ქალს, რომელსაც გამომწვევად და სექსუალურად აცვია, ერთად ღამის გათევაში ფული რომ შესთავაზოთ, თქვენი საქმე წასულია _ ასეთ შეურაცხყოფას ადვილად არ გაპატიებს. ფლირტში წარმატება სიმპათიასა და ღიმილზეა დამოკიდებული და თუ ქალი საცეკვაოდ გამოგყვათ, ჩათვალეთ, რომ წარმატება გარანტირებული გაქვთ...
არგენტინაში სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლები ცდილობენ, კომპაქტურად დასახლდნენ.

არის ჩინური, იტალიური, რუსული რაიონები. ქვეყანაში 400 ათასამდე ებრაელი ცხოვრობს და მათი რაოდენობით არგენტინა, ისრაელის, შეერთებული შტატებისა და რუსეთის შემდეგ, მსოფლიოში მე-4 ადგილზეა.

მოგზაურის დღიურები

ბუენოს-აირესის ერთ-ერთ ქუჩაზე, სადაც საიუველირო მაღაზიებია ჩამწკრივებული, სომხები ცხოვრობენ. საკმარისია, სომხური იცოდე და საკუთარ სახლში იგრძნობ თავს. ამ რაიონში ჰქონდა მაღაზია ჩემს მასპინძელსაც.
_ რაფო, ძნელია არგენტინაში ბიზნესის დაწყება? _ ვკითხე.
_ სულაც არა! უბრალოდ, ქვეყნის მოქალაქე უნდა იყო.
_ ამისთვის რა არის საჭირო?
_ ქალი! ხელს მოაწერ და დანარჩენი ყველაფერი თავისით მოდის... _ გამიღიმა რაფომ.
_ შენი ცოლი რომ არ მინახავს?
_ ცოლი მაკლია ახლა! ბავშვები არ მყოფნის?
_ შვილებიც გყავს?
_ ჰო, ექვსი, _ და დასძინა: _ სამი ქალისგან...
_ მერე?
_ ბავშვები ხან ჩემთან არიან, ხან _ თავიანთ დედებთან.

ნახევარი არგენტინა ასე ცხოვრობს. ცოლმა და ქმარმა შეიძლება, ერთმანეთს ვერ გაუგონ, მაგრამ შვილებს არაფერს დააკლებენ, _ ასე ამიხსნა რაფომ არგენტინული ოჯახური ფილოსოფია...
იქაურები ცოტა მსუბუქად უყურებენ ცხოვრებას. მათი საყვარელი გამოთქმაც ასეთია: `რატომ უნდა ინერვიულო დღეს, როცა იცი, რომ ხვალ ისევ გათენდება!~ თუმცა, დროის მიმართ ზერელე დამოკიდებულება არგენტინელთა საქმიან აქტივობაზე ნამდვილად არ ვრცელდება. დღესდღეობით ქვეყანაში მშენებლობის ბუმია. შენდება სახლები, ოფისები, მაღაზიები, ავტომაგისტრალები. საქმიანი კაცი, რომელსაც სურს, მომსახურების სფეროში წამოიწყოს ბიზნესი და აქვს 20 ათასი დოლარი მაინც, უეჭველად მიაღწევს წარმატებას: პატარა კაფე, საპარიკმახერო, საუნა ან თუნდაც სპორტული დარბაზი ეფექტურად იმუშავებს.

იქ რესტორანში სანადიმოდ დადიან...
არგენტინული სამზარეულო არცთუ ისე მრავალფეროვანია.

სადაც არ უნდა შეხვიდე _ ნებისმიერ კაფესა თუ რესტორანში, მენიუ ყველგან ერთნაირი ან თითქმის ერთნაირია. ნაციონალურად ითვლება ჩვენებური მწვადის მაგვარი კერძი, რომელიც ადვილი მოსამზადებელიცაა. საჭიროა მხოლოდ რამდენიმე აგური, რკინის ბადე, ქვანახშირი და ხორცი. აგურებზე დადებენ ბადეს, შეუკეთებენ ქვანახშირს და უცდიან, სანამ კარგად არ გახურდება. შემდეგ ხორცის ნაჭრებს მარილს მოაყრიან და ბადეზე ყრიან. 15-20 წუთში ნაციონალური კერძი მზად არის. ნაციონალურ სასმელს მცენარეებისგან აყენებენ და გოგრისგან დამზადებულ ჭიქაში ასხამენ, მდუღარე წყალს ამატებენ და პატარა საწრუპავით მიირთმევენ.
რესტორნებში მუსიკა არ უკრავს და არც არავინ ცეკვავს.

იქ სანადიმოდ და ღვინის სასმელად დადიან. ოღონდ, დიდხანს არ რჩებიან. საზეიმო დღეებში კი, გვარიანად ქეიფობენ, მღერიან კიდეც, უხვად სვამენ ხილის ღვინოს, რომელიც ძალიან უყვართ. მოლხენის შემდეგ უხმაუროდ იშლებიან...
ქვეყანაში მრავლად არის დისკოთეკა და დისკობარი, რომელიც, როგორც წესი, დიდ კომპლექსშია მოთავსებული: ერთ დარბაზში თუ რესტორანია, მეორეში _ საცეკვაო მოედანია, მესამეში _ საბილიარდო და ა.შ. აირჩიე, რომელიც მოგესურვება. ოღონდ, შესვლა შედარებით ძვირია _ 50-70 დოლარი ღირს.

ჩანჩქერი იგუასუ _ ბუნების საოცრება
ბუნების საოცრებად ითვლება ჩანჩქერი იგუასუ, რომელიც ორი სახელმწიფოს _ არგენტინისა და ბრაზილიის ტერიტორიაზეა.

`დიდი წყლები~ (ასე უწოდებენ მას ადგილობრივი ინდიელები) ყველაზე დიდია დასავლეთ ნახევარსფეროში. იგი 21 მეტრით მაღალი და სამჯერ უფრო ფართოა, ვიდრე ცნობილი ნიაგარის ჩანჩქერი. გიდმა გვითხრა, რომ არაერთ გულად ადამიანს გადაუცურავს ჩანჩქერის ზედა ნაწილი. ისინი არგენტინის გმირებად ითვლებიან და მათ ბიუსტებიც კი დაუდგეს.
ჩანჩქერის გარშემო ნაციონალური პარკია და ჩემდა გასაოცრად, იმ ხმაურში უამრავი ცხოველი მშვენივრად გრძნობს თავს, ფლორაც მრავალფეროვანია.
ერთი სიტყვით, თუ ამ მსაოცარ მხარეში მოხვდით, დიდად კმაყოფილი დარჩებით, ხოლო თუ ხელმეორედ მოგზაურობის შანსი მოგეცათ, რაღა თქმა უნდა, ხელიდან არ გაუშვებთ.
...არგენტინაში 10-დღიანმა მოგზაურობამ სწრაფად გაირბინა. აეროპორტში რაფო მაცილებდა.

დამუნჯებული იდგა, ხმას არ იღებდა.
_ რა გჭირს, რაფო, ცუდად ხომ არ ხარ? _ ჩავეკითხე.
_ რავი, რაღაც ვერა ვარ... _ ძლივძლივობით ამოღერღა და თვალზე ცრემლი მოადგა... დამშვიდება ვცადე, მაგრამ არაფერი გამომდიოდა. რაფო ბავშვივით ზლუქუნებდა, თან წყვეტილად ლაპარაკობდა:
_ მე რა კაცი ვარ?!. სადღაც გადაკარგულში ვარ და მიხარია... იქ კიდევ, თბილისში დედ-მამა მელოდება და ჩემი ნახვა ენატრებათ... ჩემს შვილებს ვეღარც ვიცნობ ალბათ...

ეს არის ცხოვრება?!.
გული დამეთუთქა. რა მეთქვა, არ ვიცოდი. ბოლოს და ბოლოს, თვითონ დაწყნარდა და დამმოძღვრა კიდეც:
_ კაკოჯან, სამშობლოს ფასი არაფერია! არასოდეს მიატოვო... არც მე მივატოვებ _ იცოდე, აუცილებლად ჩამოვალ, აუცილებლად!..
ცრემლები მოიწმინდა, გადამეხვია და უკან მოუხედავად გავიდა აეროპორტის შენობიდან.
2000 წელი.

ოო... ბრაზილიო, ბრაზილიო!..
კომპანიაში, სადაც ვმუშაობდი, ჩემი ყურადღება ბრაზილიელმა ჟუნიომ მიიქცია _ ორმოციოდე წლის მხიარულმა და დაუზარელმა კაცმა. ჟუნიო ლოტოს კოჭივით იყო _ დაბალი და ჩამრგვალებული, მაგრამ საოცრად მკვირცხლი. რაც არ უნდა მძიმე სამუშაო დაევალებინათ, ყველაფერს ხალისით აკეთებდა.

რომ იტყვიან, ცხოვრება უყვარდა და ამ განწყობას სხვებზეც გადასცემდა. როცა ვკითხავდი, საიდან ჰქონდა ამდენი ენერგია, ყოველთვის ერთსა და იმავეს მპასუხობდა:
_ ოოო... სენიორ აკაკუს, ბრაზილიო, ბრაზილიო!.. _ ამის შემდეგ, ბრაზილიაზე ლაპარაკს რომ დაიწყებდა, ვეღარ გააჩერებდი. მეც იმდენ ხანს ვუსმინე, რომ გადავწყვიტე, ბრაზილიაში მასთან ერთად წავსულიყავი, თუმცა, რაც თავი მახსოვს, ამ ქვეყნის ნახვა ყოველთვის მინდოდა. როდესაც ჟუნიოს ამის შესახებ ვუთხარი, გაუხარდა კიდეც, მაგრამ მთხოვა, ცოტას კიდევ წავიმუშავებ (ფული სჭირდებოდა) და მერე გავემგზავროთო.
...ასე და ამგვარად, მე და ჟუნიომ იანვარში რიო-დე-ჟანეიროსკენ ავიღეთ გეზი...

ცოტა რამ ქვეყნის წარსულიდან
ბრაზილიის ფედერაციული რესპუბლიკა 22 შტატს აერთიანებს. ქვეყანას მართავს პრეზიდენტი, რომელსაც 6 წლით ირჩევენ.

უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანო, ნაციონალური კონგრესია. დედაქალაქსაც ბრაზილია ჰქვია. 160-მილიონიანი მოსახლეობის 95%-ს ბრაზილიელები შეადგენენ. რაც შეეხება ბრაზილიელთა ეროვნებას, იგი 3 ძირითადი რასის ხანგრძლივი ურთიერთშერწყმის შედეგად წარმოიქმნა: ბრაზილია პორტუგალიის კოლონია იყო და იქ ევროპიდან ჩადიოდნენ თეთრკანიანები, აფრიკიდან მონებად ჩაჰყავდათ ზანგები, ხოლო ადგილზე მათ ხვდებოდნენ მკვიდრი ინდიელები. ასიმილაციის პროცესი თავიდანვე აქტიურად დაიწყო, ვინაიდან კოლონიზატორები უმთავრესად მამაკაცები იყვნენ და ძალაუნებურად, ურთიერთობა ჰქონდათ ინდიელ და ზანგ ქალებთან...

მოგზაურის დღიურები

ასე წარმოიქმნა ეთნიკური ნარევი _ მულატები (თეთრებისა და ზანგების ნაჯვარი), მეტისები (თეთრებისა და ინდიელების) და საბოები (ზანგებისა და ინდიელების ნაჯვარი). ეს მრავალფეროვანი მოსახლეობა პორტუგალიურად ლაპარაკობს, რომელიც მათთვის სახელმწიფო ენაა და აფრიკული წარმოშობისა და ინდიელთა დიალექტებიდან შესული სიტყვებით არის გამდიდრებული.
...1808 წელს მიღებული კანონის თანახმად, ქვეყანაში ნებისმიერ უცხოელს შეეძლო ჩასვლა და მიწის ნაკვეთის შეძენა.

ამით შესაძლებელი გახდა თავისუფალი ტერიტორიების ათვისება, ევროპელთა მიზიდვა...
თეთრკანიან ემიგრანტებს შორის ტრადიციულად, ბევრია გერმანელი, უნგრელი, პოლონელი და იტალიელი. XX საუკუნის დასაწყისში მათ დაემატნენ ჩინელები და იაპონელები. ბრაზილიას ხშირად, ახალგაზრდების ქვეყანას ეძახიან. და მართლაც, მოსახლეობის ნახევარზე მეტი, 20 წლისაა, 50 წელს გადაცილებულნი 10%-ს შეადგენენ. მიზეზი _ შობადობის მაღალი მაჩვენებელია (ევროპაში 1000 კაცზე 12 ახალშობილი მოდის, ბრაზილიაში კი _ 35!).
ფართობით ბრაზილია ყველაზე დიდი ქვეყანაა სამხრეთ ამერიკაში. მისი მოსახლეობის 80% ქალაქებში ცხოვრობს. უზარმაზარი ტერიტორია ხშირ ტყის მასივებს უკავია.

მდინარე ამაზონის სანაპიროს კი, `მსოფლიოს ფილტვებს~ უწოდებენ. იქ დაახლოებით 4000 სახეობის მცენარე ხარობს (მსოფლიოში ყოველი მეოთხე ხე ბრაზილიაშია). მრავალფეროვანია ცხოველთა სამყაროც. ათასგვარი ეგზოტიკური მწერი თუ შხამიანი გველი არაერთ ტურისტს იზიდავს. კლიმატიც მოგზაურობისთვის ზედგამოჭრილია _ მთელი წლის განმავლობაში 24-28 გრადუსი სითბოა. ცხოვრებაც საკმაოდ იაფია და ამიტომაც, ბრაზილიაში ჩასული ტურისტების რაოდენობა ყოველწლიურად იზრდება. ქვეყნის უდიდესი ქალაქებია: რიო-დე-ჟანეირო, სან-პაულუ და ბრაზილია.

მე რიო-დე-ჟანეიროს სტუმარი გახლდით...

მე და ჩემი `რესპონდენტი~...
ჟუნიოს ასე თუ ისე ვიცნობდი, მაგრამ ხუთსაათიანი ფრენისას კიდევ უფრო ახლოს გავიცანი. უამრავი კითხვა დავუსვი, მაგრამ ჟუნიომ ყველაფერს გმირულად გაუძლო _ მშვიდად მპასუხობდა და ღიმილსაც არ იშურებდა.
_ ჟუნიო, ბრაზილიელი კი ხარ, მაგრამ, წარმოშობით ვინ ხარ? _ ეს ისეთი ინტერესით ვიკითხე, ჩემი `რესპონდენტი~ ღრმად ჩავაფიქრე და პასუხის გასაცემად საკმაო დროც დასჭირდა.
_ როგორ აგიხსნა, აკაკუს?.. დედა პუერტო-რიკოელი მყავს, მამა _ პარაგვაელი, ერთი ბაბუა ნიკარაგუელია, მეორე _ უნგრელი... მე კი, რიოში გავიზარდე და... ბრაზილიელი ვარ! ჩემი შვილებიც ბრაზილიელები არიან, თუმცა, დედა არგენტინელი ჰყავთ...
ვუსმენდი და ტვინი და სათვალავი ერთდროულად ამერია, თუმცა კი, `აღფრთოვანება~ ვერ დავფარე და ვუთხარი:
_ ბედნიერი კაცი ხარ, ჟუნიო! ასეთი ნათესავების პატრონს, მსოფლიოს მოვლა შეგიძლია...
_ შემიძლია, მაგრამ რად გინდა! ფული თუ არ გაქვს, ვერსადაც ვერ წახვალ.
_ სამსახურის მეტი რა არის, იმუშავე და გექნება.
_ ბრაზილიაში მცირე ხელფასებია, ამიტომაც დავდივარ ყოველწლიურად ამერიკაში: რასაც იქ ორ თვეში ვშოულობ, ბრაზილიაში იმდენს მთელ წელიწადშიც ვერ ავიღებ. ერთი მხრივ, თითქოს კარგია _ ფულს ვაკეთებ, მაგრამ ოჯახს დიდი ხნით ვშორდები. მთელი ცხოვრება გზაში ვარ, ბოშას დავემსგავსე...
ჟუნიო მშვენიერ ორსართულიან, ბაღით გარშემორტყმულ სახლში ცხოვრობდა ცოლ-შვილთან ერთად (სამი მასავით ჩამრგვალებული და მხიარული ბიჭუნა ჰყავდა).

ამავე სახლში მისი მოხუცი მშობლებიც ცხოვრობდნენ და სამი ძმა, თავ-თავიანთ ცოლ-შვილთან ერთად. ასე რომ, მათთან კაცი არ მოიწყენდა.
...როგორც კი ტაქსით ჭიშკარს მივუახლოვდით, ქუჩაში მოთამაშე ბავშვებმა ჟუნიო შენიშნეს და ისეთი ყიჟინა მორთეს, ორიოდე წუთში ჩვენ გარშემო 50-მდე ადამიანმა მოიყარა თავი. ასე რომ, თვალის დახამხამებაში, ბრაზილიურ `სერიალში~ აღმოვჩნდი... ჟუნიო გმირივით იდგა და კმაყოფილებისგან ცქმუტავდა. ისე ხმაურიანად კოცნიდნენ ერთმანეთს, კილომეტრში გაიგონებდით. მე ვიღას ვახსოვდი?! უხერხულად ვიგრძენი თავი...

ბოლოს, როგორც იქნა, ერთი ხანში შესული მამაკაცი მომიახლოვდა (ჟუნიოს მამა) და შინ შემიპატიჟა...
10 დღე დავყავი ჟუნიოს სახლში და პირველი 4 დღე მას მხოლოდ ვახშმობის დროს ვხვდებოდი, როცა მთელი ოჯახი ერთად იყრიდა თავს. მოვიდოდა, ერთ ფინჯან ყავას დალევდა, ბოდიშს მოიხდიდა, თავის არგენტინელ ვნებიან მეუღლეს მრავალმნიშვნელოვნად გადახედავდა და საძინებლისკენ იღებდა გეზს. ცოტა ხანში `პატარძალიც~ გაქრებოდა და თან მაზლების ღიმილს გაიყოლებდა... ჟუნიოს საქციელს მისი ძმები თავისებურად მიხსნიდნენ _ ცოლი რომ გყავს, ფული და სიყვარული არ უნდა მოანატროო... ჩვენს რძალს ფული ნამდვილად არ აკლია, სიყვარულის `დანაკლისს~ კი, რომელსაც მთელი წელიწადი განიცდიდა, ქმარი ასე უნაზღაურებსო...

კონტრასტების ქალაქი
ბევრ ქვეყანაში მომიწია ყოფნამ და ამდენად, თამამად შემიძლია ვთქვა, რომ ბრაზილიელები სხვებისგან გამორჩეული, საოცარი ოპტიმისტები არიან. რაც არ უნდა ღატაკი (თუმცა კი ასეთი იშვიათია) და პრობლემებით დამძიმებული კაცი შეგხვდეს, სასოწარკვეთილებას ვერ შეამჩნევ _ სიცოცხლე უყვართ და ხალისიანად გამოიყურებიან. სიარულიც კი განსხვავებული აქვთ _ თითქოს ცეკვავენ.

იქ ყველა ღიღინებს. ავტომანქანებზე, ჩვეულებრივი სიგნალის ნაცვლად, სხვადასხვა მელოდია აქვთ დამონტაჟებული. ლამბადის ჰანგები ხომ ყოველ ფეხის ნაბიჯზე ისმის. ეს მუსიკალური იმპულსი ჩემზეც გადმოვიდა: მთელი დღეები სულ `ცეკვა-თამაშითა~ და ღიღინით ვათვალიერებდი ქალაქს. თავიდან ჟუნიოს ძმები და შვილები დამყვებოდნენ, ბოლოს კი `სიყვარულის ლაბირინთიდან~ გამოღწეულმა ჟუნიომაც მოიცალა ჩემთვის.
რიოში (ასე უწოდებენ ბრაზილიელები რიო-დე-ჟანეიროს) 15 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს. 1960 წლამდე, ის ქვეყნის დედაქალაქი იყო, დღეს კი, უდიდესი სამრეწველო და საპორტო ცენტრია. ქალაქში ყველაფერი ერთმანეთშია არეული და გასაოცარი კონტრასტი იქმნება: მაზუთით `გამშვენიერებულ~ საცხოვრებელ კვარტლებს შორის, საოცრად მოვლილი ბაღები შეიძლება შეგხვდეს; ულტრათანამედროვე შენობათა გვერდით _ ჩვენებური `ბარაკები~; `როლს-როისებისა~ და ლიმუზინების ზღვაში, საბჭოთა `მოსკვიჩი~ და `ზაპოროჟეციც~ დავლანდე.

კითხვაზე _ თუ საიდან მოხვდა ეს მანქანები აქ? _ ვერავინ მიპასუხა. უბრალოდ, ამ კითხვით რიოში მგონი, ჩემ გარდა, არავინ დაინტერესებულა. ქუჩები შავი და თეთრი აგურით არის მოკირწყლული _ როგორც ფერად და თეთრკანიანი მოსახლეობის მშვიდობიანი თანაარსებობის სიმბოლო...
რიოში, როგორც უკვე გითხარით, ცხოვრობენ თეთრკანიანები, ზანგები, მულატები და ღმერთმა იცის, კიდევ ვინ.

მოგზაურის დღიურები

ატმოსფეროც ინტერნაციონალური და ძალზე კეთილგანწყობილია.
...რიოში ძალზე ადვილად შეიძლება დაიკარგო. თუ იქაური არა ხარ, ქალაქში ორიენტირება გაგიჭირდება, მაგრამ თუ დაიკარგე, პრობლემა არ შეგექმნება _ საკმარისია, ნებისმიერ გამვლელს ჰკითხო მისამართი და სანამ არ `დაგაბინავებს~, არ მოგეშვება.

მახსოვს, ერთხელ მარტო დავსეირნობდი ქალაქში და როცა შინ დაბრუნება დავაპირე, გზა ამერია _ ქუჩების თავსა და ბოლოს ვერ მივაგენი. ერთ მამაკაცს ვთხოვე დახმარება. სამწუხაროდ, მან გზა ვერ მიმასწავლა, მაგრამ არ მივუტოვებივარ _ დასახმარებლად სხვა გამვლელს მიმართა. იმანაც არ იცოდა. შეიქმნა კომიკური სიტუაცია: ყველა გამვლელს აჩერებდნენ და მისამართს ეკითხებოდნენ. ბოლოს, როგორც იქნა, გამოჩნდა ერთი ქალბატონი, რომელმაც გასაჭირისგან გვიხსნა. იმ ქალბატონის გარდა, ჟუნიოს სახლთან კიდევ სამმა ბრაზილიელმა მიმაცილა...
რიოში ყოველი კუთხიდან შეგიძლიათ დაინახოთ მაცხოვრის უზარმაზარი ქანდაკება, რომელიც ქალაქის ყველაზე მაღალ მთაზე _ კორკოვადოზე დგას! იესო ქრისტეს ფართოდ გაშლილი ხელები მთელ ქალაქს იცავს და მფარველობს.

ამ მთაზე ტრამვაი ადის. ბოლო გაჩერებიდან ორასიოდე მეტრი ფეხით არის ასასვლელი. მწვერვალზე ასული ტურისტები (და ადგილობრივებიც) დაღლას არ უჩივიან. ენერგიის დახარჯვად ნამდვილად ღირს, კორკოვადოდან 15-მილიონიანი ქალაქისთვის თვალის გადავლება. ოკეანის სანაპიროზე, კლდეებით გარშემორტყმულ სრუტეში ჩამჯდარი ქალაქის პეიზაჟი საოცრად ლამაზი და მიმზიდველია. გამორიცხულია, ასეთ ქალაქში ცხოვრობდე და ცუდ გუნებაზე იყო... ვინ იცის, იქნებ, ამიტომაც არის, რომ რიოში ასე მსუბუქად და მხიარულად უყურებენ ცხოვრებას.
გაგიჟებას გიჯობს, ქალი გაიცნო...
ჟუნიოს სახლში ისეთი განცხრომით ვატარებდი დღეებს, თბილისში ოჯახი რომ არ მყოლოდა, ალბათ ბრაზილიაში დავრჩებოდი საცხოვრებლად...

როგორც კი ჟუნიოს ქუჩას მივუახლოვდებოდი, დიდ პოლიტიკურ მოღვაწესავით ან ჰოლივუდის ვარსკვლავივით, საერთო ყურადღების ცენტრში ვექცეოდი. კაცი თუ ქალი (და ბავშვებიც კი) თავს ვალდებულად თვლიდა, ჩემთან მოსულიყო და ხელი ჩამოერთმია. ზო¬გი კიდევ, მოდიოდა და ბანანს, ანანასს ან რაიმე სხვა ხილს მჩრიდა ხელში. ერთხელ შინ ბანანების მთელი გროვა მივიტანე. დავითვალე და ორმოცდაათზე მეტი აღმოჩნდა...
_ რა ხდება, ჟუნიო, ასე რატომ მხვდებიან? _ გაოცება ვერ დავფარე.
_ უხარიათ. ამ უბანში იშვიათად მოდიან უცხოელები. თანაც რუსი მხოლოდ ტელევიზორში თუ უნახავთ...
_ მერე, მე რომ რუსი არა ვარ!..
_ რა მნიშვნელობა აქვს, ვინ ხარ?! მთავარია, ჩემი სტუმარი ხარ, _ გამოსავალი მოძებნა ჩემმა მასპინძელმა და სავახშმოდ მიმიპატიჟა.


ტრადიციულად, ბრაზილიური ოჯახები მრავალრიცხოვანია. ჟუნიოსთან 12-15 ადამიანი იკრიბებოდა სასაუზმოდ. თითქოს ძნელი უნდა ყოფილიყო ამხელა ოჯახის გამოკვება, მაგრამ რიოში საკვები პროდუქტი ძალიან იაფია, განსაკუთრებით _ ხილი, რომელიც წელიწადში სამჯერაც კი მოდის. კაფესა თუ რესტორანში კერძების უმეტესობაც ხილისგან არის დამზადებული. ჩვეულებრივი ამბავია ხილის კატლეტი, შემწვარი ბანანი და თხილის ფაფა... ბრაზილია ეკოლოგიურად ყველაზე სუფთა ქვეყანაა მსოფლიოში.
რიოში მართლაც შესანიშნავი პლაჟებია, თითქმის 40 კილომეტრზე გადაჭიმული. ქვიშა ყვითელი და ხავერდივით რბილია.

მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქი საპორტოა, იქ ისეთი ანკარა და გამჭვირვალე წყალია, რომ ფსკერის დანახვაც კი შეიძლება. სპორტული მოედანიც მრავლად არის. განსაკუთრებით, ფრენბურთის თამაში უყვართ. არის ერთი ყიჟინა და ემოციების გადმოფრქვევა. პლაჟები მუდამ ხალხით არის სავსე. შეიძლება, ისიც იფიქროთ, ამ ხალხს სხვა საქმე არა აქვსო. რიოელებს პლაჟის გა¬რეშე ცხოვრება ვერ წარმოუდგენიათ.

იქ ნამდვილი, ბუნებრივი `პოდიუმია~ _ ოღ¬ონდ მარტო მანეკენებისთვის კი არა, ყველასთვის. გოგონები წელს ზემოთ შიშვლე¬ბი დადიან. წარმოიდგინეთ, რა დამემართებოდა, როცა უამრავმა გრძელფეხება, ბრინჯა¬ოსფერმა გოგონამ ნამდვილი გამოცდა მომიწყო, შიშველი მკერდის დემონსტრირებით...¬
_ რა გჭირს, აკაკუს, რა თვალებს აცეცებ? _ მრავალმნიშვნელოვნად მკითხა ჟუნიომ.
_ სად მომიყვანე, ჟუნიო, გინდა, რომ გავგიჟდე?.. წავიდეთ ახლავე აქედან!.. _ ნაწყვეტ-ნაწყვეტ ამოვთქვი და ჩაცმა დავიწყე.
_ გაგიჟებას გიჯობს, ქალი გაიცნო და საქმეს მიხედო... არ გაინტერესებს, როგორები არიან ბრაზილიელი ანგელოზები?
_ კი, მაგრამ ვინ ავირჩიო ან როგორ ავირჩიო? ერთი მეორეზე უკეთესია!.. _ მართლაც, ფეტვივით დაბნეული ვიყავი.
_ ეე, ბიჭო, ვერ გაიგე, რომ ბურთი და მოედანი შენს ხელშია! ბრაზილიაში ნამდვილ მამაკაცს დიდი ფასი აქვს.

თუ ქალის არჩევა გაგიჭირდება, შენც ადექი და ვინც კი მოგეწონება, პაემანი ყველას დაუნიშნე (ოღონდ, დრო არ აგერიოს, რამდენიმე ერთდროულად არ დაიბარო, თორემ, შენც გაგწეწავენ და ერთმანეთსაც)!.. შენი `ბრაზილიური პრობლემაც~ გადაიჭრება და მშობლიურ ქალაქშიც მდიდარი შთაბეჭდილებებით დახუნძლული დაბრუნდები! გაიგე?.. აღარ შემაწუხო, საქმეს მიხედე!.. _ მითხრა ჟუნიომ, გვერდზე მიმავალ ქერა ლამაზმანს აეკიდა და საღამომდე აღარც გამოჩენილა... ერთი სიტყვით, რომანტიკული ფლირტი რიოს პლაჟზე ჩვეულებრივი მოვლენაა.
...იმ დღის შემდეგ, პლაჟი ჩემი `დღის რეჟიმის~ აუცილებელი `პუნქტი~ გახდა... დროდადრო ჟუნიოს სიტყვები მახსენდებოდა: `მინდა, მოვკვდე პლაჟზე. იმიტომ, რომ პლაჟი მილიონერსა და მათხოვარს თანასწორ მდგომარეობაში აყენებს.

იმიტომ, რომ დედამიწაზე არ მეგულება ადგილი, სადაც ადამიანი ასეთი თავისუფალი და ბედნიერია...~

რიოს მინიკარნავალები... პრეზერვატივებით
რიო-დე-ჟანეიროს საყოველთაოდ ცნობილი კარნავალი საგანგებო თემაა. ეს გრანდიოზული ზეიმი 4 დღე გრძელდება, მაგრამ ქალაქი მთელი 2 კვირა არ იძინებს. ზოგ უბანში ზეიმი მთელ თვესაც კი გრძელდება. თანაც, ვინც კარნავალს არ დასწრებია, მას უფლებაც არა აქვს, მის შესახებ დაწეროს ორ-სამ წინადადებაზე მეტი (მე ამ მხრივ ყველა წესი დავიცავი). სამაგიეროდ, რიოში მოხვედრილი ადამიანი ვერაფრით ასცდება `მინიკარნავალებს~, რომლებიც იქ ძალზე ხშირად იმართება. ფაქტობრივად, ეს საცეკვაო მოედნებია, სადაც უამრავი ახალგაზრდა იკრიბება.

ბევრ სასმელს სვამენ (რა თქმა უნდა, ალკოჰოლურსაც), პოლიციელებიც იქვე ტრიალებენ, მაგრამ ძირითადად, უსაქმოდ დაყიალობენ. დარწმუნებული ვარ, მათაც დიდი სურვილი აქვთ, დილამდე იცეკვონ, მაგრამ მუნდირი ამის საშუალებას არ აძლევს.
ბრაზილიელებს თუ რაიმე კარგად გამოსდით, ეს უპირველესად ცეკვა გახლავთ. ცეკვავენ ენერგიულად, დიდხანს და თავდავიწყებით.

მოგზაურის დღიურები

განსაკუთრებული ენთუზიაზმით ქალები გამოირჩევიან, ნახევრად შიშვლები _ სავსე მკერდითა და მკვრივი დუნდულების თავბრუდამხვევი რიტმული მოძრაობით მამაკაცებს თავგზას ურევენ... ამით შესანიშნავად სარგებლობენ გადამყიდველები (რომელთა რაოდენობაც რიოშიც საკმაოდ სოლიდური ყოფილა) და უამრავ ნაირ-ნაირ პრეზერვატივს ასაღებენ... ტყუილად როდი ოცნებობდა ოსტაპ ბენდერი რიოში მოგზაურობაზე. მისგან განსხვავებით, მე ნამდვილად გამიმართლა...

ქართული `ბიზნესიდან~ ამერიკაში...
მას აქეთ 500 წელზე მეტი გავიდა, რაც ქრისტეფორე კოლუმბმა ამერიკის კონტინენტზე დადგა ფეხი.

500 წელზე მეტია, მსოფლიოში არ განელებულა ინტერესი `ახალი სამყაროს~ მიმართ...
ეს კონტინენტი ანდამატივით იზიდავდა ათასი ჯურის ადამიანებს: გაჭირვებულები იქ ლუკმაპურის საშოვნელად მიდიოდნენ, ავანტიურისტები _ სიმდიდრის შესაძენად, ბოროტმოქმედები მართლმსაჯულებას გაურბოდნენ, უთვისტომოები სამშობლოს ეძებდნენ... ზოგს იქაური მიწა იზიდავდა, ზოგსაც _ იქაური ოქროს ბზინვარება... ერთი სიტყვით, მიედინებოდა და მიედინებოდა ჭრელი მასა. სახლდებოდნენ აუთვისებელ მიწებზე და იწყებოდა ახალი ცხოვრება. წლები წლებს მისდევდა, საუკუნე _ საუკუნეს. ყალიბდებოდა სახელმწიფოები. ერთ-ერთი მათგანი _ ამერიკის შეერთებული შტატებია _ ქვეყანა, სადაც ორ წელიწად-ნახევარი გავატარე და ასე მგონია, ჩემი ცხოვრების ნახევარი ამერიკაში გავლიე-მეთქი.
ნამდვილად ვერ გეტყვით, ვინ იყო პირველი ქართველი, ვინც ამერიკას ესტუმრა.

თუმცა კი, აგერ ახლა, სრულიად შემთხვევით, VIII კლასის ახალი ისტორიის სახელმძღვანელო ჩამივარდა ხელში და პირველივე, რაც თვალში მომხვდა, იცით, რა იყო?.. თურმე, ნუ იტყვით და, ქრისტეფორე კოლუმბის ექსპედიციაში ქართველიც ყოფილა, გვარად მალაშხია. მისი შთამომავალი _ ახლა უკვე ნატურალიზებული ანუ ძირძველი მექსიკელი პატიოსნად ეწეოდა ფოტოგრაფის უპრეტენზიო საქმიანობას საკუთარ მომცრო ფოტოატელიეში, რომლის ფირნიშზე ეწერა _ `მალაშხია~. ასწლეულების შემდეგ იქ ტურისტად მოხვედრილ მის ქართველ მოგვარეს მექსიკაში `ახალი ამერიკა~ აღმოუჩენია: როცა ადგილობრივ ფოტოგრაფს გამოცნაურებია, მის წინაშე ქრისტეფორე კოლუმბის ექსპედიციის ერთ-ერთი წევრის შთამომავალი აღმოჩენილა... რას არ გაიგებს კაცი!..

იძულებით... ამერიკის გზაზე
გასული საუკუნის 90-იან წლებში საქართველოში დატრიალებულმა მოვლენებმა ემიგრაციის ახალი ტალღა ააგორა. ათასობით ჩვენი თანამემამულე იძულებული გახდა, ოჯახი მიეტოვებინა და საშოვარზე ოკეანის გაღმა გამგზავრებულიყო...
მეც დიდხანს ვითრიე ფეხი.

ბევრი ვიტრიალე და რა აღარ ვცადე, მაგრამ არაფერი გამომივიდა. უფრო მეტიც _ ვალებში `ჩავიძირე~ და როცა თანხამ გეომეტრიული პროგრესიით ზრდა დაიწყო, მეც იძულებული გავხდი, ამერიკის გზას დავდგომოდი... როცა მეგობრებს ვუთხარი, ამერიკაში წასვლას და ფიზიკური შრომით მატერიალური პრობლემის გადაჭრას ვაპირებ-მეთქი, თითქოს ყველამ პირი შეკრაო, გაოცებულები მეკითხებოდნენ: როგორ, კაკო, ამერიკაში ჭურჭლის მრეცხავ მონად მიდიხარო?!. ჩემი მაინც არ დავიშალე და 1998 წელს ამერიკის შეერთებული შტატებისკენ ავიღე გეზი.
ამერიკა `ქვემოდან~ შევისწავლე, უამრავი ადამიანი გავიცანი და საინტერესო ამბებიც გადამხდა თავს... თუ ნერვები არ გიმტყუნებთ და მცირეოდენ დროსაც დამითმობთ, მომყევით და მეც დიდი სიამოვნებით მოგიყვებით უბრალო ქართველი კაცის თვალით დანახული ამერიკული ცხოვრების შესახებ...

წვრილ-წვრილი ამბები ისტორიიდან
ახლა დაწვრილებით აღარ მოგიყვებით იმის შესახებ, რომ კოლუმბი ოთხჯერ ესტუმრა ამერიკას და არასოდეს უთქვამს, რომ ახალი კონტინენტი აღმოაჩინა. მას სჯეროდა, რომ ინდოეთს ესტუმრა...

კოლუმბის წარმატებით აღფრთოვანებულნი, პირველად ესპანელები გადასახლდნენ ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. ახალი მიწებიც, შესაბამისად, ესპანეთის მფლობელობაში გადადიოდა...
ვარაუდი, რომ ეს მიწები ინდოეთს კი არა, სრულიად ახალ კონტინენტს ეკუთვნოდა, პირველად ფლორენციელმა მეზღვაურმა ამერიგო ვესპუჩიმ გამოთქვა. სწორედ მისი სახელი გახდა შემდგომ ამერიკის სახელის საფუძველი. ამერიგო ვესპუჩის მრავალი მოგზაური მიჰყვა _ მაგელანი, ვერეზანო, ჰადსონი. დღეს ამერიკაში ბევრგან შეხვდებით მათი სახელობის მთას, მდინარეს, ქუჩას, ქალაქს... დიდი გადასახლების პროცესში რუსეთიც ჩაერთო.

პეტრე პირველმა დააფინანსა ექსპედიცია (1723-1743 წლები), რომელსაც რუსი ჩირიკოვი და დანიელი ბერინგი ედგნენ სათავეში (ეს ის ბერინგია, რომლის სახელიც ეწოდა სრუტეს აზიასა და ამერიკას შორის).
ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკა ესპანეთმა დაიპყრო, ბრაზილია _ პორტუგალიის კოლონია გახდა. კონტინენტზე მცხოვრები გულუბრყვილო ინდიელები განვითარების ძალზე დაბალ საფეხურზე იდგნენ. თავდაპირველად კონფლიქტი ინდიელებსა და კოლონიზატორებს შორის არცთუ ისე მწვავე იყო. დაპირისპირება უფრო ხშირად თვით ევროპულ ქვეყნებს შორის იჩენდა თავს, რომლებიც ერთმანეთს ახალ სამყაროში დასამკვიდრებლად ებრძოდნენ. ასე ჩნდებოდა: ახალი ჰოლანდია, ახალი ინგლისი, ახალი ესპანეთი, ახალი საფრანგეთი. რუსებმაც გამოიდეს თავი და უბრძოლველად დაისაკუთრეს ალასკის ნახევარკუნძული.
XVI საუკუნის დასაწყისში, დღევანდელი შეერთებული შტატების დასავლეთი სანაპირო მთლიანად ჰოლანდიას ეკუთვნოდა. მაგრამ მერე ინგლისმა მოახერხა მართვის სადავეების ხელში აღება და ამის შედეგად ბევრ ქალაქს შეუცვალეს თავდაპირველი სახელი _ მაგალითად, ახალ ამსტერდამს ნიუ-იორკი ეწოდა...

ინგლისს უპირისპირდებოდა საფრანგეთი, რომელსაც დღევანდელი კანადის ტერიტორიაზე ჰქონდა პრეტენზია. მაგრამ ნაპოლეონის დამარცხების შემდეგ, ბრიტანეთის სამეფომ ჩრდილოეთ ამერიკა დაისაკუთრა.
...თავდაპირველად, ინდიელები გულღიად ხვდებოდნენ ინგლისელებს. მაგრამ თანდათან მათ შორის ურთიერთობა დაიძაბა. კოლონიზატორები ინდიელთა კუთვნილ მიწებს ითვისებდნენ, მუშახელად კი, ინდიელების გამოყენება სურდათ. ინდიელთა მუდმივ წინააღმდეგობას მათთან ასევე მუდმივი ბრძოლა მოჰყვებოდა, რომელიც მათ სრული განადგურებით ემუქრებოდა... დღევანდელ ამერიკაშიც კი, ინდიელები განცალკევებით ცხოვრობენ. ასეთ ადგილებს რეზერვაციებს უწოდებენ, სადაც კი აშშ-ის კანონებს `ძალა არა აქვს~ _ იქ ყველაფერს ტომის ბელადები წყვეტენ (ინდიელთა დასახლებაში მეც მომიწია ყოფნამ და ამის შესახებ მოგვიანებით მოგითხრობთ).
ვახოს ძმაკაცმა `გადაგვაგდო~
ხომ გახარებდათ სკოლიდან ან ინსტიტუტიდან ექსკურსიაზე წასვლა, ან სულაც მცირე ხნით მოგზაურობა, თუნდაც მაშინდელ სოციალისტურ ქვეყნებში? მეც ასე ვიყავი _ ყოველი ასეთი ექსკურსიის თუ მოგზაურობისას ვცდილობდი, რაც შეიძლება მეტი გამეგო, ნანახი და განცდილი ახალი ენერგიით მავსებდა და მეტის ხილვის სურვილს მიჩენდა.

მოგზაურის დღიურები


ბევრ ქვეყანაში მომიწია მოგზაურობამ. ამერიკაში მოხვედრა კი არასოდეს ყოფილა ადვილი, ამიტომ თითქოს უნდა გამხარებოდა, რომ ოკეანის გაღმა, მილიონობით ადამიანის საოცნებო ქვეყანაში მივემგზავრებოდი. მაგრამ ამჯერად, მოგზაურის განწყობა როდი მქონდა. ის მადარდებდა, როგორ მოვეწყობოდი სრულიად უცხო ქვეყანაში, ვიშოვიდი თუ არა სამუშაოს და მოვაგვარებდი თუ არა ამით ჩემს მატერიალურ პრობლემებს...
ამერიკაში ბავშვობის მეგობართან, ვახო შუბლაძესთან ერთად უნდა წავსულიყავი. იქ ვახოს ძმაკაცი უნდა დაგვხვედროდა, რომელიც ქალაქ დეტროიტში ცხოვრობდა და როგორც თვითონ გვითხრა, ყველაფერში დაგვეხმარებოდა. ამიტომაც, დაიმედებულიც ვიყავი და გამგზავრების წინ ჩინებულ გუნებაზეც დავდექი. მაგრამ გაფრენამდე ორი დღით ადრე, ჩვენი დეტროიტელი თანამემამულე დაგვიკავშირდა და გვაცნობა, რომ ორი კაცის მიღება არ შეეძლო.

ერთ-ერთმა თქვენგანმა ჩემთან იცხოვროს, მეორემ კი თავისით გაიკვლიოს გზა _ ანუ თავში ქვა იხალოსო...
რა უნდა გვექნა? ბილეთებს ვეღარ დავაბრუნებდით, ვერც ერთმანეთს მივატოვებდით და ასე, უმისამართოდ, ჩემი ინგლისური ენის იმედით ავიღეთ ნიუ-იორკისკენ გეზი...
მოსკოვიდან ნიუ-იორკამდე 9 საათი მივფრინავდით. ვახოს დანა პირს არ უხსნიდა, მთელი ამ ხნის განმავლობაში ხმა არ ამოუღია.
_ რა გჭირს, ბიჭო, ენა ხომ არ გადაყლაპე? _ ვკითხე ბოლოს მისი დუმილით შეწუხებულმა.
_ თვალებში ვეღარ გიყურებ, კაკო, რა გვიქნა ეს ჩემმა `ძმაკაცმა~, როგორ `გადაგვაგდო~!..
_ ალბათ რაღაც პრობლემები აქვს და იმიტომ ვერ მიგვიღებს ორივეს.
_ მერე, თავიდანვე ეთქვა მაგ მამაცხონებულს, რას გვპირდებოდა?! სხვა ვინმეს მოვძებნიდით, ლამის ნახევარი თბილისი ამერიკაშია. ახლა რაღა გვეშველება?.. _ ამდენ ხანს ხომ ხმას არ იღებდა და ახლა უკვე ვეღარ ვაჩერებდი, გაცეცხლებულს.
_ ალბათ დარწმუნებული იყო, რომ კონსული ვიზას არ მოგვცემდა. ბოლოს კი, რაღას იზამდა _ სიმართლე გვითხრა. ნუ გეშინია, ყველაფერს ეშველება, _ შეძლებისდაგვარად ვამშვიდებდი ვახოს, თუმცა, არც მე ვიყავი მასზე ნაკლებ დღეში...

ერთმა თვალის ჩაპაჭუნებამ
კინაღამ დაგვღუპა...
ჯონ კენედის სახელობის ნიუ-იორკის აეროპორტი ერთ-ერთი უდიდესია მსოფლიოში.

იქ ყოველ 3 წუთში ეშვება თვითმფრინავი. იმდენი ადამიანი ტრიალებს, გეგონება, გზას ვერ გაიკვლევ... მიუხედავად მგზავრთა სიმრავლისა, საბაჟო შემოწმება საკმაოდ მკაცრად მიმდინარეობს. ამის შესახებ, რა თქმა უნდა, წინასწარვე ვიცოდით და ამის გამო ვღელავდით კიდეც.
მე ისე გავიარე `სასაზღვრო ზოლი~, რომ ზანგ ოფიცერს ჩემთვის არც კი შემოუხედავს _ პასპორტში ბეჭედი ჩამირტყა, კეთილი იყოს ამერიკაში თქვენი მობრძანებაო, _ მითხრა და გასასვლელისკენ გზა დამითმო... აი, ვახოს კი `გაუმართლა~: მებაჟედ მშვენიერი, ახალგაზრდა ქერა ქალი შეხვდა. გაუღიმა კიდეც... ვახოსაც მეტი რაღა უნდოდა?! თბილისელი ქალებისგან განებივრებულმა იფიქრა _ ამერიკელი მებაჟე მოვხიბლეო, არც აცია, არც აცხელა და სიმპათიურ ოფიცერს ორივე თვალი ჩაუპაჭუნა...

ჰოდა, ეს თვალის ჩაპაჭუნება საკმარისი აღმოჩნდა საიმისოდ, რომ მშვენიერი არსება `მონსტრად~ ქცეულიყო: იმდენი შეკითხვა დაუსვა ვახოს, რომ მგონი, საერთოდ დაავიწყა, მამაკაცი რომ იყო... მან არც ინლისური იცოდა რიგიანად და რაც იცოდა, ისიც უცბად დაავიწყდა, რაღაცას გაურკვევლად ბუტბუტებდა, მკაცრი მებაჟე კი კითხვას კითხვაზე უსვამდა...
ვახოს პასუხებიდან ძნელი გასარკვევი იყო, თუ საიდან, ვისთან და რა მიზნით ჩამოვიდა ეს შავტუხა, მოარშიყე ბიჭი ამერიკაში... საქმე მეტისმეტად გართულდა, იმდენად, რომ მებაჟემ რამდენჯერმე, მგზავრის უკან გაბრუნებაც კი ახსენა... მე იქვე ახლოს ვიდექი და ყველაფერი მესმოდა. თავიდან, არ მინდოდა, ჩავრეულიყავი, ვიფიქრე _ ახლა მეც არ მომდგეს-მეთქი თავმომწონე ოფიცერი, _ მაგრამ ბოლოს იძულებული გავხდი, რაღაც მეღონა ჩემი მეგობრის გამოსახსნელად. მთელი ჩემი ინტელექტის, ზრდილობის, განათლებისა და ინგლისურის ცოდნის გამომჟღავნება დამჭირდა, რომ ეს ქალბატონი ჩვენს კეთილსაიმედოობაში დამერწმუნებინა. ამდენ `ცოდნას~ გვარიანი ენერგიაც ზედ მივაყოლე და როგორც იქნა, მთელი საბაჟო დავარწმუნე, რომ ძალიან, ძალიან წესიერი ადამიანები ვიყავით, ამერიკის დათვალიერების სურვილი ბავშვობიდან მოსვენებას გვიკარგავდა, არაფერი საჩოთირო გულში არც კი გაგვივლია...

როგორც იქნა, დაგვიჯერეს, გვენდნენ და გაგვიშვეს...

`ო’კეი!~ _ ყველაზე მაგარი
სიტყვა ამერიკაში...
კორიდაზე რომ მებრძოლა ხართან, თანაც _ უმახვილოდ და მხოლოდ წითელი ქსოვილით ხელში, ალბათ მაშინაც არ დავიღლებოდი ისე, როგორც ჯერ მებაჟე ქალთან, შემდგომ _ მებაჟეთა `კოლონასთან~ ბრძოლამ დამქანცა. არც ვახო იყო უკეთეს დღეში. არ მახსოვს, რამდენ ხანს ვისხედით აეროპორტის დარბაზში და სულს ვიბრუნებდით. თან არ გვჯეროდა, რომ აეროპორტში ვიყავით და არა უკან, თბილისში დასაბრუნებელ თვითმფრინავში...
_ ეი, შენ, დონ ჟუანო, აწი მაინც ფრთხილად იყავი. უნდა იცოდე, ვის შეიძლება უპაჭუნო თვალები... _ ვცადე, მისთვის ჭკუა მესწავლებინა.
_ შენღა მაკლიხარ ახლა! კინაღამ მოვკვდი კაცი... ოღონდ აქ საქმე გამოგვივიდეს და ქალებისკენ საერთოდ არ გავიხედავ...

_ წყენა გაერია ხმაში ვახოს. მეც მოვლბი და მეგობარი დავამშვიდე:
_ კარგი ახლა, მასეც არ არის საქმე... ნუ მოეშვები, ყველაფერს ეშველება, მთავარია, ჩვენ მოვინდომოთ.
გადავხვიე ხელი ბავშვივით დატუქსულ `ჯენტლმენს~ და ტაქსების გაჩერებისკენ გავემართეთ.
ამერიკა რომ ემიგრანტების ქვეყანაა, საყოველთაოდ ცნობილია. ემიგრანტთა სიმრავლე და სიჭრელეც რომ ჩვეულებრივი ამბავია, ესეც კარგად ვიცოდი, მაგრამ პირველივე ტაქსიში, ქერა ამერიკელის ნაცვლად, ნაციონალურ სამოსში გამოწყობილი პაკისტანელი მძღოლი თუ დაგვხვდებოდა, ვერაფრით წარმოვიდგენდი... ჰოდა, ამ პაკისტანელმა ჩემს კითხვაზე, წაგვიყვანდა თუ არა სასტუმროში? _ ისეთი `დამტვრეული~ ინგლისურით მიპასუხა, რომ იქით შემეცოდა... ჩავსხედით თუ არა ტაქსიში, მძღოლმა მაგნიტოფონი ჩართო და ინდური თუ პაკისტანური მელოდიების თანხლებით გავუდექით გზას. ჩვენ ყურები ჩამოვყარეთ, ტაქსისტი კი ისე აყოლებდა მხრებს საყვარელ მოტივებს, ერთი პირობა ვიფიქრე, არსად გადაგვჩეხოს-მეთქი...
ჩვეულებად მაქვს, უცხო ქალაქის გაცნობას ტაქსისტებთან საუბრით ვიწყებ.

არც ამჯერად ვუღალატე ნაცად ხერხს:
_ პაკისტანელი ხარ?
_ o’kei, _ მიპასუხა მან მოკლედ.
_ ქალაქი შორს არის?
_ o’kei.
_ გთხოვ, იაფფასიან სასტუმროში მიგვიყვანო.
ერთი შემომხედა, თითქოს რაღაცის კითხვას აპირებდა, მაგრამ გადაიფიქრა და ისევ ნაცნობი სიტყვით მიპასუხა:
_ o’kei.
_ დიდი ხანია, ამერიკაში ცხოვრობ? _ მინდოდა, ლაპარაკში ამეყოლიებინა.
_ o’kei,, _ კვლავ ამ ერთი სიტყვით მიპასუხა და სხვა რაღა გზა მქონდა _ მეც გავჩუმდი.

მოგზაურის დღიურები

ვიფიქრე, ალბათ ჩვენთან ლაპარაკი არ უნდა და ასე მანიშნებს, რომ თავი დავანებო...
მე კი გავჩუმდი, მაგრამ `ოკეით~ ახლა ვახო დაინტერესდა.
_ კაკო, რა გითხრა ამ პაკისტანელმა?
_ არაფერი.
_ კი, მაგრამ სულ ამ `o’kei, ~ რომ გეუბნებოდა, ამერიკაში ალბათ მაგარი სიტყვაა, არა?
_ ალბათ მართლა მაგარი სიტყვაა... _ ცალყბად ვუპასუხე. ვახომ კი, თითქოს გამოსავალი იპოვაო, ასეთი დასკვნა გამოიტანა:
_ ჰოდა, ეს პაკისტანელი თუ მარტო `ოკეით~ ცხოვრობს ამხელა ქვეყანაში, მე დამატებით ერთ-ორ სიტყვას ვისწავლი და წარმოიდგინე, როგორ დავიპყრობ ამერიკას...
ორივეს ხმამაღლა გაგვეცინა. მძღოლმა გაოცებული სახით შეგვათვალიერა. აშკარად გაღიზიანება დაეტყო (არ ვიცი, ჩვენი სიცილი არ მოეწონა თუ მისთვის გაურკვეველი ენა), მაგნიტოფონისკენ დაიხარა და ხმას ბოლომდე აუწია...
ამასობაში `იაფფასიან~ სასტუმროსთან (ამაზე ქვემოთ მოგახსენებთ) მივედით კიდეც.

მძღოლს ფული გავუწოდე, გამომართვა, თითქოს რაღაცის თქმა უნდოდა, მაგრამ სიტყვები დაავიწყდა თუ გადაიფიქრა, ვერ მივხვდი. ბოლოს კი, ჩვენთვის უკვე ასეთი `ნაცნობი~ სიტყვით დაგვემშვიდობა:
_ ო’კეი, _ და ზედ ამერიკაში ნასწავლი ღიმილიც მოაყოლა.

უფულოდ... მილიონერთა სასტუმროში
პირველი გრძნობა, რომელიც ნიუ-იორკში განვიცადე, შიში გახლდათ _ შიში იმისა, რომ ფეტვივით დავიბნეოდი უზარმაზარი გრანიტის ლოდებისგან ნაგებ ცადაწვდილ შენობებს შორის, სადაც უამრავი მანქანა და ადამიანი ირეოდა. ამას ემატებოდა აუტანელი ხმაური და ეს ყველაფერი ერთად ჩემში უსუსურობის გრძნობას იწვევდა.
...ვახოს გადავხედე, სახეზე ფერი არ ედო. მივხვდი, ისიც დიდი ქალაქის შიშს შეეპყრო.
_ კაკო, სერიოზულად გეუბნები, მომისმინე... _ დაიწყო პათეტიკური ტონით.
_ რა ხდება, რა დაგემართა?! _ ვეცადე, დამემშვიდებინა.
_ არ დამიწყო ახლა მაიმუნობა, არ მიმატოვო, თორემ, თუ დავიკარგე, მე რომ ვერ გიპოვო, ჩემებს მაინც ვერ გადაურჩები...
_ შენ თუ ჩემს იმედზე ხარ, მაშინ კარგად გქონია საქმე... ნუ გეშინია, ბიჭო, რა ყურები ჩამოყარე!..

_ დავამშვიდე და პაკისტანელის მიერ შერჩეული სასტუმროს ფოიეში შევედით.
თურმე ნუ იტყვით და, მანჰეტენზე ვართ, ნიუ-იორკის ცენტრალურ ნაწილში, `სენტრალ პარკის~ სამხრეთით, სადაც სასტუმროთა მთელი კომპლექსია განლაგებული. მაგრამ სასტუმროც არის და სასტუმროც _ იქ ამერიკისა და მსოფლიოს უმდიდრესი ადამიანები ჩერდებიან!.. არ ვიცი, სიმდიდრის რა შეგვატყო მძღოლმა ან კიდევ იაფფასიან სასტუმროში მიყვანა რომ ვთხოვე, ამის საპირისპიროდ რატომ გაიგო... ასე იყო თუ ისე, მილიონერთა სასტუმროში ამოვყავით თავი.
ადმინისტრატორთან მისულები არც ვიყავით, რომ ჩვენი ჩანთები შვეიცარებს უკვე ხელში ეჭირათ და მზად იყვნენ, ნებისმიერი ჩვენი სურვილი შეესრულებინათ... ადმინისტრატორი ახალგაზრდა, მომხიბვლელი გოგონა აღმოჩნდა, რომელიც ისე გვიღიმოდა, თითქოს ჩვენს დანახვაზე მეტად ცხოვრებაში არაფერი გახარებია... კმაყოფილებისგან გავიბადრე, ვახოს კი წესიერად არც შეუხედავს მისთვის (აეროპორტში მის თავს გადახდენილი ამბავი მწარედ ახსოვდა და ეშინოდა, ახალ შარს არ გადავყროდით). თვალის დახამხამებაში შეგვივსეს ანკეტები და ნომრების გასაღები ლამის `საზეიმო ვითარებაში~ გადმოგვცეს.

ბოლოს, მოკრძალებული კითხვაც დაგვისვეს _ ნაღდი ფულით გადაიხდით თუ საკრედიტო ბარათითო?
_ რამდენია გადასახდელი? _ ეს კითხვა თავიდანვე უნდა დამესვა...
_ დღე-ღამეში 1.800 დოლარი.
გავშეშდი (ეს `ასტრონომიული~ თანხა რომ მქონოდა, ვინ იცის, შეიძლება, ამერიკაში არც წამოვსულიყავი!). ადმინისტრატორი ისევ მომხიბლავად მიღიმოდა...
_ რას დამუნჯდი, ხმა გაეცი, რაღაცას გეკითხება! _ შემაჯანჯღარა ვახომ.
_ იქნებ, უფრო იაფფასიანი ნომერი გაქვთ? _ როგორც იქნა, ამოვღერღე.
_ რა თქმა უნდა, გვაქვს: 1.500 დოლარი ღირს.
_ უფრო, უფრო, უფრო... _ ნერვიულობისგან, ყველა სხვა სიტყვა, იმ ჩვენი `დამღუპველი~ პაკისტანელი მძღოლივით ჩავყლაპე...
_ უკაცრავად, მაგრამ უფრო იაფი ნომერი ჩვენს სასტუმროში არ არის... _ კვლავ მიღიმოდა, ჩემი ცოდვით სავსე ადმინისტრატორი.
_ იცით... _ დავიწყე და ისევ ვეღარ გავაგრძელე.
_ ნუ ნერვიულობთ, არა უშავს, ასეთი რამ ჩვენთან ხშირად ხდება: ეს ხომ მდიდართა სასტუმროა. შეგიძლიათ, ამ ქუჩას გაჰყვეთ და თქვენთვის შესაფერის სასტუმროსაც იპოვით...
ასეთ ფინალს ნამდვილად არ მოველოდით. ადმინისტრატორს და შვეიცარებს მადლობა გადავუხადეთ, დავემშვიდობეთ და რამდენიმე წუთში, ამჯერად უკვე დაიმედებულნი, ხმაურიან ქუჩას მივუყვებოდით...

ჩემი და ვახოს ამერიკული
თავგადასავლები მანჰეტენში...


ასე და ამგვარად, შორეულ ამერიკაში საშოვარზე გადახვეწილი, ნიუ-იორკში ჩაფრენილი ორი ქართველი ძმაკაცი სასტუმროდან სასტუმროში ვინაცვლებთ. ამასობაში, ლამის მთელი მანჰეტენი მოვიარეთ. მაინც ვინარჩუნებთ ოლიმპიურ სიმშვიდეს და ერთმანეთს არ ვუმხელთ შიშს (თუმცა, რა გამხელა უნდა?!), რომელიც სიფათებზე გვაწერია და სულ უფრო და უფრო გვეძალება...
შევდივართ მორიგ ოტელში, ვითხოვთ ყველაზე იაფ ნომერს და მოკრძალებით ვკითხულობთ ფასს. თითქოს პირი შეკრესო _ ღამის გათევა ყველგან 1.000 დოლარი ღირს. ჩვენ ორივეს ერთად ამის ნახევარიც არა გვაქვს...
_ რა გვეშველება, კაკო, რა წყალში ჩავცვივდეთ?.. _ მკითხა სასოწარკვეთილმა ვახომ.
_ აბა, რა გითხრა, ჩემო ძმაო?! ფული ჩვენ არ გვყოფნის, უფულოდ კი, ღამეს არავინ გაგვათევინებს. შეხედე იმ ზანგს _ აი, მასავით `ცხოვრება~ მოგვიწევს...

_ `დავამშვიდე~ ვახო და ქუჩის იმ კუთხისკენ მივახედე, სადაც ერთი შავკანიანი მოხუცი ზედ ბანკის კედელთან, პირდაპირ ტროტუარზე წამოწოლილიყო, ტანზე საბანიც დაეფარებინა და უდარდელადაც ხვრინავდა.
_ მერე?! _ `ავარდა~ ვახო.
_ რა _ მერე? ვიცხოვრებთ `ბომჟებივით~. თუ გრცხვენია, მურს წაგისვამ, გაგაშავებ და კაციშვილი ვერ გიცნობს! _ ვუთხარი, თითქოს მანჰეტენის ნახევარი თუ არა, მესამედი მაინც ვახოს კარგი ნაცნობ-მეგობარი იყო.
_ კაკო, ახლა დატრიალდი! როგორც ჩამომიყვანე ამ დასაკარგავში, ისე მიპატრონე, თორემ, ერთი თუ მოგადე მაგ მონგრეულ ცხვირ-პირში, იცოდე, სიკვდილამდე გეხსომება!
ახლა უკვე ნამდვილად აღარ ხუმრობდა ჩემი სასოწარკვეთილი ძმაკაცი. სხვა რა გზა მქონდა _ თავი მაგრად გავაქნ-გამოვაქნიე, გონება დავძაბე და დავფიქრდი, როგორ გამოვსულიყავით ამ რთული მდგომარეობიდან.
გვიან მივხვდი: ჩვენი მთავარი შეცდომა ის იყო, რომ მე-5 ავენიუზე დავაბოტებდით. ამ პრესტიჟულ ქუჩაზე მარტო ამერიკელ მილიონერებს კი არა აქვთ ზღაპრული სრასახლები, არამედ სხვა ქვეყნებში გამდიდრებული ადამიანებიც მისკენ მიილტვიან.

მოგზაურის დღიურები

ძვირად ღირებული ლიმუზინებით დაქრიან კინოვარსკვლავები და ცნობილი პოლიტიკოსები, მწერლები და ბიზნესმენები... ყოფილი საბჭოთა კავშირის მოქალაქეთა ნაცნობ სახეებსაც წააწყდებით.

მათ სხვებისაგან იმით გამოარჩევთ, რომ თავადვე უკვირთ საკუთარი სიმდიდრე, თუმცა, არმად ნაშოვნი ჩვენი და ჩვენი მამების ფულით გამდიდრებულნი, მოურიდებლად ახდენენ თავიანთი მილიონების დემონსტრირებას _ აცვიათ ძალიან ძვირად ღირებული ტანსაცმელი (თუმცა კი, არცთუ ისე გემოვნებით შერჩეული) და სახის გამომეტყველებით თითქოს გეუბნებიან _ აბა, ერთი შემომხედე, რა კაცი ვარო!.. ხომ არავინ ჰკითხავს, საიდან გაუჩნდათ ამდენი ფული. არც ქონებრივი დეკლარაციის შევსებას მოსთხოვს ვინმე და არც საირმის გორაზე აშენებული სასახლის ბავშვთა სახლისთვის გადაცემას...
ფული ამ რაიონში ყველაფერს წყვეტს (თუმცა, სხვაგანაც ასე არ არის?). მაგრამ ერთ რამესაც მივაქციე ყურადღება _ მე-5 ავენიუზე ერთი კოლოფი სიგარეტი, რომელსაც სხვა უბანში 5 დოლარად იყიდი _ 50 დოლარამდე ღირს. მოვლენებს ოდნავ წინ გავუსწრებ და ერთ ფაქტს გავიხსენებ. ერთხელ, სხვა უბანში საკმაოდ კარგი ფეხსაცმელი ვიყიდე 70 დოლარად. გავედი მე-5 ავენიუზე და ვხედავ, ზუსტად ისეთი ფეხსაცმელი, არც მეტი, არც ნაკლები, 1.200 დოლარი ღირს!..

ხომ იცით, ქართველი კაცის ამბავი, თავის გამოჩენა და ბაქიობა რომ უყვარს: ჰოდა, მერე ნაცნობები მიმყავდა და ვაჩვენებდი _ ნახეთ, რა ძვირად ღირებული ფეხსაცმელი ვიყიდე-მეთქი... მაგრამ რად გინდა? ჩემი სიამაყე მაშინვე ფრთებს შეიკვეცდა, როცა რომელიმე იქ მიყვანილი ნაცნობი (რა თქმა უნდა, ამერიკაში ჩემსავით `ფულის საკეთებლად~ ჩასული ქართველი) ან ფულის სესხებას მთხოვდა, ან საქმეში კომპანიონობას მთავაზობდა. ვიხუმრე-მეთქი, _ წავიბუტბუტებდი და ასე მთავრდებოდა ჩემი `მილიონერობა~...
ამ `ლირიკული წიაღსვლიდან~ ისევ სასტუმროს ძიების ამბავს დავუბრუნდეთ. ძალიან კი გავწვალდით, მაგრამ შეუძლებელი იყო, ის პარადოქსული სურათი არ დაგვეფიქსირებინა, რომელიც ამ მანჰეტენზე სუფევდა: უმდიდრესი ადამიანებისა და დიდი ფულის ამ საუფლოში საღამოობით ტროტუარებზე, პირდაპირ ღია ცის ქვეშ, მათხოვრები და მაწანწალები იძინებენ. კონტრასტი საკმაოდ თვალშისაცემია, ამ მოვლენის მიზეზი კი _ არცთუ ისე იოლი ასახსნელი. მაგრამ ადრე თუ გვიან, ყველაფერი ნათელი მოეფინება და ამ კითხვაზეც მივიღე პასუხი, რომელსაც მოგვიანებით გაგაცნობთ.

ხელიდან გაშვებული მანჰეტენელი ჩიტუნია...
ღამდებოდა, ჩვენ კი დასაძინებელ ადგილს ვერა და ვერ მივაგენით. მართალია, აპრილი იყო და თბილოდა, მაგრამ ქუჩაში ღამის გატარების სურვილი ნამდვილად არ გვქონდა.

დავაბოტებდით ეს ორი პირდაღებული ჯეელი მე-5 ავენიუზე და აზრადაც არ მოგვსვლია სხვა ქუჩაზე გადასვლა, სადაც საჩვენო სასტუმროების მთელი `გროვა~ ყოფილა...
მართალია, ვახოს მუქარა მახსოვდა _ მიგასიკვდილებო, _ რომ მითხრა, მაგრამ დროდადრო მაინც წავკბენდი ხოლმე...
_ ვახო, ახლა რომ გაგექცე ამ უცხო ქალაქში, რას იზამ? _ გამომცდელად ჩავეკითხე.
ეჭვის თვალით შემომხედა.
_ ისე მიყურებ, თითქოს შენი მილიონი მემართოს. თუ არ დაწყნარდები, შეიძლება, ახლავე `მოვტყდე~...
_ სადაც დაგიჭერ, იქ გადაგივლი!.. _ ისევ დამემუქრა.
ამ დროს ტროტუართან შავი ლიმუზინი გაჩერდა, უკანა კარი გაიღო და გადმოვიდა, მაგრამ რა გადმოვიდა!.. ქერა, მაღალი, ღრმად დეკოლტირებულ და `რეკორდულად~ მოკლე, თან შემოტმასნილ კაბაში გამოწყობილი ახალგაზრდა ქალი! ჩვენ იქვე, ლიმუზინთან ვიდექით და თითქოს მას ველოდებოდით. მანჰეტენელმა ჩიტუნიამ დაგვინახა თუ არა, ჩვენკენ გამოექანა (უფრო სწორად _ ჩემკენ), თან ისე სექსუალურად გამიღიმა, რომ ტანში გამცრა. ჰელოუ! _ თქვა და მეც ანგარიშმიუცემლად მისკენ წავედი. მოულოდნელად, `ჩემს ტურფას~ ფეხი დაუცდა და ხელი რომ არ შემეშველებინ, ტროტუარზე გაიშხლართებოდა.
...ერთმანეთში აირია ძვირფასი კონიაკის, არანაკლებ ძვირფასი სუნამოსა და რომელიღაც საღეჭი რეზინის არომატი...

ქალს ნახევრად შიშველი, მაღალი მკერდი ჩემი მკლავებისთვის მოენდო... არ მახსოვს, რამდენ ხანს ვიყავით ასე, ძველი შეყვარებულებივით ჩახუტებულები, მაგრამ ისევ მე გამოვერკვიე, სინანულით მოვიშორე მკერდიდან გვარიანად შემთვრალი ქალი, თუმცა კი ხელი არ გამიშვია _ მეშინოდა, ისევ არ წაბორძიკებულიყო... ქალმა, მადლიერების ნიშნად, ფინჯან ყავაზე დამპატიჟა. თავაზიანად გადავუხადე მადლობა და ის-ის იყო, მორჩილი ბატკანივით უნდა გავყოლოდი, რომ ვახოს გაცეცხლებულმა მზერამ გამომაფხიზლა. რა მექნა _ ძმაკაცს ყავასა და ქალზე ხომ ვერ გავცვლიდი და ერთი წუთის წინ ნათქვამი მადლობა ახლა ასევე თავაზიანი უარით შევცვალე, თუმცა, ბორძიკით მიმავალ გაბუტულ ქალს ჩემი `აბორძიკებული~ სულიც თან გავაყოლე... ნუგეშად მისი სავიზიტო ბარათი შემრჩა ხელში, რომელიც სათუთად ჩავიდე გულის ჯიბეში და ჩემს ბედოვლათ ვახოს მივუბრუნდი:
_ აი, ხომ ხედავ, შენი გულისთვის რა ქალი გავუშვი ხელიდან!..
_ ჯიგარი ხარ! ოღონდ, ახლა დასაძინებელი ადგილი მიპოვე და მერე, ვისთანაც გინდა, იმასთან წადი... _ ცოტა ხნის წინანდელი მუქარა მუდარით შეცვალა ვახომ.
ამასობაში, მოგვშივდა კიდეც.

საგზალი კი გვქონდა წამოღებული, მაგრამ ისე ვიყავით აფორიაქებული, რომელ ჩანთაში ჩავდეთ, ვერც ერთმა ვერ გავიხსენეთ. გადავწყვიტეთ, სადმე წაგვეხემსა...

ჰოთდოგმა... არაბი ახმედა გაგვაცნო
ვახო იმდენად არაქათგამოცლილი იყო, რომ არაფრის თავი აღარ ჰქონდა. აღარც ჭამა მინდაო, _ გამომიცხადა (თუმცა, ხუთიოდე წუთის წინ, ჩემსავით, შიმშილს უჩიოდა).
_ ძალებს თუ არ აღიდგენ, ფეხებს უფრო მალე გაფშეკ, _ დავმოძღვრე მეგობარი და იქვე, ქუჩაში მდგარი ჰოთდოგის გამყიდველის ურიკასთან მივედით. ურიკის მეპატრონე სირიელი არაბი აღმოჩნდა. კლიენტების გამოჩენა გაუხარდა და ენერგიულად შეუდგა შეკვეთის მომზადებას.
_ არაბი ხარ? _ ვკითხე.
_ დიახ, საიდან მიხვდი? _ კითხვითვე მიპასუხა.
_ ნამყოფი ვარ საამიროებში...
_ მე კიდევ, სირიელი ვარ, ახმედა მქვია, _ ღიმილით მითხრა და შემთბარი ჰოთდოგები მოგვაწოდა.
_ ჩვენი მოსვლა რატომ გაგიხარდა, ახმედ? _ ჩავეძიე, რადგან შევატყვე, ლაპარაკი უყვარდა (ვიფიქრე, იქნებ, გვეშველოს და იაფფასიანი სასტუმრო მიგვასწავლოს-მეთქი).
_ არ მიყვარს მდიდრულ რაიონში ვაჭრობა, ჩემი იაფფასიანი ჰოთდოგი ვის რად უნდა აქ!..
_ მერე, შენი ნება არ არის? სადაც უფრო კარგად გაიყიდება შენი საქონელი, იქითკენ გააგორე ურიკა!
_ ჩემი ნება რომ იყოს, რა მიჭირს?! უფროსის დავალებით, აქაც მიწევს ხოლმე მოსვლა.

იქ კი, სადაც უბრალო ხალხი ცხოვრობს, სულ სხვაა, მოგებაც მრჩება, _ სინანულით მითხრა და მეც მის სიტყვებს ჩავებღაუჭე:
_ ახმედ, ერთი სათხოვარი მაქვს და იქნებ, დამეხმარო...
_ თუ შევძლებ, რატომაც არა?!
_ დღეს ჩვენი პირველი დღეა ამერიკაში.

მოგზაურის დღიურები

სასტუმროს ვეძებთ, იაფფასიან სასტუმროს.
_ საიდან ასეთი კარგი ინგლისური?.. 3 წელია, აქ ვცხოვრობ და ახლა დავიწყე ლაპარაკი, ისიც _ ძლივძლივობით! _ გაოცება ვერ დაფარა ახმედამ.
_ სკოლაში გვასწავლიდნენ.
_ ნეტავ, ჩემთვისაც ესწავლებინათ, ახლა ჰოთდოგებს ხომ არ გავყიდდი...

ჩვენი `კეთილი ფასკუნჯი~
ახმედას ფილოსოფია სულაც არ გვაინტერესებდა. ისიც მალე მიუბრუნდა ჩვენს გასაჭირს:
_ პრობლემა არ იქნება! მე-2 ავენიუზე იმდენი სათქვენო სასტუმროა, ვერც დაითვლით...
_ ჩვენ იაფფასიანი გვინდა! _ ისევ დავუკონკრეტე ახმედას.
_ ჰო, იაფფასიანი, აბა, მილიონერებთან კი არ გაგიშვებთ.
_ რა ეღირება ნომერი? _ შიშით ვკითხე.
_ 40-50 დოლარი!
იმ ასტრონომიული ციფრების შემდეგ, რომლებიც სხვაგან დაგვისახელეს, მისი პასუხი სიმღერასავით ჩამესმა. თავისუფლად ამოვისუნთქე.
ღამის 10 საათი იყო. ახმედამ თქვა _ ჩემს მუშაობას აზრი აღარა აქვსო, _ წასასვლელად მოემზადა, თან დაგვამშვიდა _ ურიკას შევინახავ და მალე მოვალ, სასტუმრომდე მიგაცილებთო.
სანამ მე და ახმედა ვსაუბრობდით, ვახო გემრიელად ილუკმებოდა, თან თვალყურს გვადევნებდა.

მართალია, ბევრი ვერაფერი გაიგო, მაგრამ იმას კი კარგად მიხვდა, რომ საქმე სასიკეთოდ შემობრუნდა. ლაპარაკში არ ჩარეულა, მაგრამ ეტყობოდა, რომ ერთი სული ჰქონდა, როდის გაიგებდა ჩვენი დიალოგის შედეგს. ამიტომ როგორც კი ახმედა გაგვეცალა, უმალ ჩემთან მოვარდა:
_ რაო, რა გითხრა?
_ ცუდი ამბავია, ჩემო ვახო! _ დაღვრემილი სახე მივიღე.
_ ნუ გადამრიე კაცი, ამოღერღე!..
_ ბევრი ფული თუ არ გაქვთ, სასტუმროს ვერ იშოვითო...
_ რაა?.. _ მთლად წახდა ვახო.
_ ერთადერთი, რაც შეგიძლიათ, მოწყალების სახლში უნდა წახვიდეთო.
_ კი, მაგრამ ეს რას ნიშნავს?
_ ამერიკაში ბევრი უფულო და მაწანწალა ადამიანია. მთავრობაც ცდილობს, რომ მათ ხელი გაუმართოს. ჰოდა, ასეთი ხალხისთვის სპეციალური თავშესაფრებია გახსნილი...
ვახომ თითქოს იგრძნო, რომ რაღაცას ვატყუებდი, მაგრამ იმდენად სერიოზული გამომეტყველება მივიღე, ეჭვი გაუქარწყლდა.


_ გამოდის, რომ `ბრადიაგებთან~ ერთად უნდა ვიცხოვროთ!
_ ასეა... _ ვთქვი და ვახოს პირდაპირ თვალებში ჩავხედე. ისე საცოდავად მიყურებდა, კინაღამ ხარხარი ამივარდა, მაგრამ მისი წეღანდელი მუქარა გამახსენდა და ძმაკაცის ბოლომდე გაბითურება გადავწყვიტე...
ახმედა მალე დაბრუნდა და წინ გაგვიძღვა. ვახოც ხმის ამოუღებლად გამომყვა უკან...
ხუთსართულიან სასტუმროს მივადექით. გამიკვირდა კიდეც _ ამდენ ცათამბჯენს შორის, ასეთი პატარა შენობა საიდან გაჩნდა-მეთქი?.. მეპატრონე არაბი აღმოჩნდა. ახმედამ გვითარჯიმნა და იმანაც თავაზიანად მიგვიპატიჟა.
_ როგორი ნომრები გაქვთ და რა ფასიანია? _ თამამად ვიკითხე.
_ ორკაციანი ნომერი, ტუალეტითა და საშხაპით, 120 დოლარი ღირს, ოთხკაციანი _ 80, ყველაზე იაფი, 35-დოლარიანია, ოღონდ _ ექვსკაციანია და ტუალეტი და საშხაპეც არა აქვს...

_ ამიხსნა მეპატრონემ.
ახმედას ძველი ნაცნობივით დავემშვიდობე, მანაც, თავის მხრივ, დიდი `მოწყალება გაიღო~ _ ტელეფონის ნომერი ჩამაწერინა: თუ რამეში დაგჭირდები, დამირეკეო, _ კეთილი ფასკუნჯივით, რომელიც ასფურცელას თავის ბუმბულს უტოვებს...

შავი კაცები და... ხაჭაპური
სასტუმროს მეპატრონე ნანატრ ნომერში შეგვიძღვა, ჩვენი ადგილები გვიჩვენა და გვთხოვა, სინათლე არ აგვენთო, რადგან 6 საწოლიდან 4 დაკავებული იყო და მობინადრეებს უკვე ეძინათ. მე და ვახო ისეთი დაღლილები ვიყავით, ერთმანეთისთვის ხმაც არ გაგვიცია... როგორც კი დავწექი, მაშინვე `გავითიშე~ და დილამდე გაუნძრევლად მეძინა... თუმცა, კარგად გამოძინება ვინ მაცალა?! 7 საათზე ვახოს შეშინებულმა ხმამ გამაღვიძა:
_ ადე, ადე, კაკო, საქმეს მივხედოთ!
_ დამაცადე, სად გეჩქარება, დაიძინე!.. _ ავბუზღუნდი.
_ ადე-მეთქი, თორემ, დაგვერხევა! _ უფრო გამეტებით შემაჯანჯღარა მან. არ ვემორჩილებოდი, მაგრამ არც ის მანებებდა თავს.

ბოლოს, არაფერი რომ არ გამოუვიდა, სასოწარკვეთილმა წამოიძახა:
_ ცუდადაა ჩვენი საქმე, შავი კაცები დადიან და ბოროტი თვალებით გვიყურებენ.
_ რაა?.. ვინ შავი კაცები?! _ ამჯერად კი გამოვფხიზლდი.
_ შავები, რა, ზანგები! გადიან და შემოდიან!..
_ სად გადიან და შემოდიან? _ დავიბენი და ერთი პირობა გავიფიქრე, ვახომ ხომ არ გააფრინა-მეთქი?
_ ნომერში, ჩვენს ნომერში! _ ვახოსთვის წინასწარ არც მითქვამს, რომ ექვსკაციან `ლუქსში~ დავბინავდით! _ ახლა გასულები არიან. ყოველი შემოსვლისას, ყურადღებით გვათვალიერებენ. ერთი ჩემთანაც მოვიდა და რაღაც მკითხა... _ სულმოუთქმელად ლაპარაკობდა ჩემი ძმაკაცი.
სანამ რამეს მოვიფიქრებდი, ოთახში ორი შავკანიანი შემოვიდა. მომიახლოვდნენ და მეგობრულად ჩამომართვეს ხელი. რატომღაც ფრანგულად მომესალმნენ.
_ ბონჟურ, მისიე მაბდუ, მისიე ბუდუ, _ გამეცნენ.
_ ჰაი...

მისტერ აკაკი. მისტერ ვახტანგ, _ მეც წარვუდგინე თავი და მეგობარი. მაბდუმ ისევ ფრანგულად მომმართა და ვუთხარი _ დიდი ბოდიში, მაგრამ არ ვიცი-მეთქი. მან `დამტვრეული~ ინგლისურით ამიხსნა, რომ აფრიკელები, ნიგერიელები იყვნენ და ჩვენსავით სამუშაოს საძებნელად ჩამოსულან. ჩვენ რომ დავუნახავართ, თურმე ფრანგები ვეგონეთ და ერთი სული ჰქონიათ, როდის გაგვიცნობდნენ.
მხიარულ გუნებაზე დავდექი და ნიგერიელებს ვახოს წეღანდელი შიშის შესახებაც ვუთხარი. ისეთი ხარხარი აუვარდათ, ნომერში მყოფ კიდევ ორ მობინადრესაც გაეღვიძა. ებრაელი სტუდენტები აღმოჩნდნენ, ტურისტებად ჩამოსულები.

ერთი სიტყვით, საინტერესო კომპანია შეიკრიბა.
...მე და ჩემმა ძმაკაცმა ახლა კი დავძაბეთ გონება და გავიხსენეთ, რომელ ჩანთაში გვედო თბილისიდან წამოღებული შემწვარი გოჭი და ვახოს ბებიის გამომცხვარი ხაჭაპური. ამოვალაგეთ, ზედ ჩვენებური ჭაჭა დავადეთ და ამერიკაში ჩვენი პირველი დილის დადგომა საკმაოდ სასიამოვნოდ აღვნიშნეთ...

24 დოლარად ნაყიდი... ნიუ-იორკი
ასე და ამრიგად, მე და ვახო ნიუ-იორკში, მანჰეტენზე ვართ, სასტუმროში და ამერიკაში სამუშაოდ ჩამოსული კაცის ამპლუას ვირგებთ...
ჯერ ცოტა რამ თავად ქალაქის შესახებ ვთქვათ.
ნიუ-იორკი იმ ადგილას მდებარეობს, სადაც მდინარე ჰუდსონი წყნარ ოკეანეს უერთდება. ნიუ-იორკი 5 რაიონისგან შედგება, უმთავრესი _ მანჰეტენი, სადაც ბედმა გადაგვისროლა (უფრო სწორად, ტაქსისტმა `აგვაბრძანა~), ამავე სახელწოდების კუნძულზეა გაშენებული; დანარჩენი 4 (ბრუკლინი, ბრონკსი, რიჩმონდი, კუინზი) მდინარის დელტაში მდებარე კუნძულებზე და კუნძულ ლონგ-აილენდზე მდებარეობს.
ნიუ-იორკში წელიწადში 250-300 დღე მზიანია, მაგრამ ჰაერი ნოტიოა და ზაფხულობით სუნთქვა ძნელდება.

მოგზაურის დღიურები

არც ზამთარია მაინცდამაინც სახარბიელო _ ცათამბჯენებს შორის მქროლავი ქარი პირდაპირ ძვლებში ატანს... თუ ტურისტად დააპირებთ ნიუ-იორკში გამგზავრებას, საამისოდ მაის-ივნისი ან სექტემბერ-ოქტომბერი უნდა აირჩიოთ _ დამერწმუნეთ, კმაყოფილი დარჩებით...
პირველი ევროპელი, რომელსაც მანჰეტენზე დაუდგამს ფეხი, იტალიური გემის კაპიტანი ჯოვანო ვერეზანო ყოფილა. ეს 1524 წელს მოხდა.

დღეს მის სახელს ატარებს მსოფლიოში სიგრძით მეორე დაკიდული ხიდი (4000 მეტრი), რომელიც ბრუკლინსა და სთეითენ აილენდს აკავშირებს ერთმანეთთან. ქალაქის მთავარი მდინარე, ჰოლანდიელი ჰენრი ჰუდსონის სახელს ატარებს, რომელიც 1609 წელს მას სათავემდე აუყვა და ძირფესვიანად შეისწავლა.
1625 წელს ჰოლანდიიდან ჩასახლებულმა რამდენიმე ოჯახმა იქაურობას ნიუ-ამსტერდამი უწოდა, რომლის გუბერნატორმაც სულ მალე, ინდიელებისგან, ბრჭყვიალა ნივთებისა და შუშის ნატეხების ფასად (როგორც ამბობენ, ეს ყველაფერი სულ რაღაც 24 დოლარად შეუფასებიათ!..) იყიდა კუნძული.
XVII საუკუნის ბოლოს დასახლება ინგლისელები ჩაიგდეს ხელში და როგორც ვიცით, თავიანთი მეფის ძმის, უფლისწულ იორკის პატივსაცემად, ნიუ-იორკი უწოდეს.
...და დაიწყო ნიუ-იორკის სწრაფი განვითარება. XX საუკუნის დამლევს, 1994 წლიდან ქალაქის წინსვლა-აყვავებამ პიკს მიაღწია _ ე.ი. მას შემდეგ, რაც ქალაქის მერად, წარმოშობით იტალიელი რუდოლფო ჯულიანი აირჩიეს. გაწეული ღვაწლის გამო, ის ნიუ-იორკის საპატიო მოქალაქედ დაასახელეს, ხოლო 11 სექტემბრის ტრაგედიის შემდგომ, ჯულიანის ავტორიტეტი ამერიკელთა თვალში ერთიორად ამაღლდა...

ახალი გზების ძიებაში
ახლა ისევ ჩემი და ვახოს გასაჭირს დავუბრუნდეთ. დასაქმების ყველაზე ნაღდი და საიმედო გზა (რომ ამერიკაში გზის გამკვლევად ახლობელი კაცი დაგვხვედროდა) თბილისშივე მოგვეჭრა. ალბათ გახსოვთ, ვახოს მეგობარმა ბოლო წუთში როგორ გაგვაწბილა.

დავრჩით ასე, საკუთარი თავის იმედად. თბილისიდან კი გამოგვატანეს რამდენიმე წერილი ახალგაზრდა ქართველ ქალებთან, რომლებიც სხვა შტატში მუშაობდნენ ოჯახებში.
_ მიდი, რა, დარეკე ქართველ გოგოებთან, რამეს გვიშველიან, _ მითხრა ვახომ.
_ სანამ ისინი აქ ჩამოვლენ, ჩვენით მოვახერხებთ რაღაცას.
_ მაინც რას აპირებ? ვინ მოგვაწვდის ინფორმაციას? _ შფოთავდა ვახო.
_ თუნდაც ეს აფრიკელები... _ მაბდუს და ბუდუს გავხედე.
_ რაა?.. ამათ რა უნდა გითხრან?! თან შეხედე, რა შავები არიან!.. _ გადაირია ვახო.
_ რავი, აბა, არაყს კი ურტყამდი მათთან ერთად!.. ისე, რასისტული განწყობა თბილისში უნდა დაგეტოვებინა: არ დაგავიწყდეს, აქ მაგისთვის იჭერენ...

_ გავაფრთხილე მეგობარი.
...ჩვენგან განსხვავებით, მაბდუსა და ბუდუსთვის აფრიკელ მეგობრებს თურმე, სამუშაოც დაუხვედრებიათ და ახლა მათთვის შესაფერის ბინას ეძებდნენ. რომ გითხრათ, საუფროსო ადგილები დაახვედრეს-მეთქი, ტყუილი იქნება. ორივეს, ნიუ-იორკიდან მოშორებით, ნიუ-ჯერსის შტატში, ნავსადგურში მტვირთავად უნდა ემუშავა. ჩვენთვის ახლა, ეს მტვირთავის `შტატიც~ სანატრელი იყო. ამიტომაც ვკითხე მათ _ ჩვენთვისაც ხომ არ გამოძებნიან თქვენი მეგობრები რაიმე სამუშაოს-მეთქი? ნიგერიელებმა თავი შორს დაიჭირეს _ თავად ჰკითხეთო. ჩვენს ებრაელ `თანამეინახეებს~ კი, საერთოდ არ ანაღვლებდათ სამუშაო ადგილების პრობლემა _ ამერიკაში სასეირნოდ ჩამოვედით და ვერაფერში დაგეხმარებითო, _ `გვანუგეშეს~ (კი ვინატრე _ ნეტავ, ამათ ადგილას ვიყო-მეთქი).
_ იქნებ, ჩემს ნაცნობთან დაგვერეკა დეტროიტში? _ ხავსს მოეჭიდა ვახო.
_ თავმოყვარეობას რა ვუთხარი, თორემ მართლაც ღირდა დარეკვა... _ ვუპასუხე ჩაფიქრებულმა.
_ არა, არ ღირს.

სჯობს, ჩვენ თვითონ ვიპოვოთ გზა! _ სიამაყის გრძნობამ გაიღვიძა ვახოში და მეც უსიტყვოდ დავეთანხმე.

ნიგერიელების იმედით
ებრაელმა ტურისტებმა სასეირნოდ დაგვპატიჟეს, მაგრამ ჩვენ მაბდუსა და ბუდუსთან ერთად, მათი კეთილისმყოფელი ნიგერიელების ლოდინი ვარჩიეთ. ტელევიზორს ვუყურებდით, ლუდს ვწრუპავდით და ერთმანეთს ათას რამეს ვუყვებოდით (მხოლოდ ვახო იჯდა ბაიყუშივით, რომელსაც შიგადაშიგ ამა თუ იმ მხიარულ ამბავს ვუთარგმნიდი და ისიც მხიარულებაში აგვყვებოდა ხოლმე).
ალბათ გახსოვთ, კომუნისტების დროს როგორ გვიკრძალავდნენ ყველაფერ ამერიკულს, სადაც თუ საბჭოთა ტელევიზიას დავუჯერებდით, მხოლოდ უმუშევარი მათხოვრები, ნარკომანი ახალგაზრდები და მსუქანი ბურჟუები ცხოვრობდნენ. და მიუხედავად ამ აკრძალვებისა, ვცდილობდით, გვენახა დასავლური ფილმები, წაგვეკითხა უცხოური ჟურნალ-გაზეთები... რამდენჯერ წავსულვართ თბილისიდან ბიჭები კოჯრის მთების მიდამოებში ტელევიზორითა და მძლავრი ანტენებით, `ბურჟუაზიული პროგრამების~ სანახავად. არადა, ეს პროგრამები სულაც არ გახლდათ საშიში და იმის ღირსი, რომ უშიშროების თანამშრომლებს ენადირათ მათ მაყურებლებზე... ახლაც, როცა უკვე სრულიად მშვიდად ვისხედით და ვუყურებდით ამერიკულ გადაცემებს, ვრწმუნდებოდით, რომ ისინი არა მარტო სრულიად უწყინარი გადაცემები იყო, არამედ ხშირად, მოსაწყენიც კი. ყოველ საათში ახალ ამბებს გადმოსცემდნენ, რომლებიც ბილ კლინტონისა და მონიკა ლევინსკის იმხანად მსოფლიოში გახმაურებული `სასიყვარულო~ კავშირით იწყებოდა და მთავრდებოდა.

ისეთი შთაბეჭდილება იქმნებოდა, თითქოს ამერიკელებს სხვა საფიქრალი არ ჰქონდათ... მეც ყველაფერ ამას დეტალურად ვუთარგმნიდი ვახოს.
_ რა გინდა, ძმაო, მაგარი ქალი ყოფილა! პრეზიდენტთან რომ არ ესეირნა, ცნობილი ხომ ვერ გახდებოდა?! თან შანსი აქვს, მილიონები დააწეროს!.. _ ამბობდა ვახო.
_ კლინტონი გიჟდება: რამდენ ქალთან მქონია საქმე, მაგრამ ასეთი `სტერვა~ ჯერ არ შემხვედრია, თან ამ სტუდენტმა შეიძლება, პრეზიდენტის სავარძელიც დამაკარგვინოსო... _ სიტყვასიტყვით გადავთარმნე ტელეკორესპონდენტის მორიგი რეპლიკა. და როცა აღშფოთებულებმა, მაბდუს და ბუდუს მივმართეთ _ გვაინტერესებდა, რას ფიქრობდნენ ამერიკის პრეზიდენტის თავისმომჭრელ საქციელზე, _ ორივეს ერთდროულად სახე გაუბრწყინდა, თვალისმომჭრელად თეთრი კბილები გამოაჩინეს და ახარხარდნენ, მაგრამ რა ახარხარდნენ!..

მე და ვახომ გაოცებულებმა შევხედეთ ერთმანეთს. არ ვიცოდით, რა გვექნა _ ჩვენც გაგვეცინა თუ სიფრთხილე გამოგვეჩინა...
ბოლოს, როგორც იქნა, ნიგერიელები დაწყნარდნენ. მაბდუმ ცრემლები მოიწმინდა და ღიმილით მიპასუხა:
_ რა გითხრა, აკაკო, ნიგერიაში ამ თემაზე ლაპარაკისას ყველა სიცილით კვდება. ვერ წარმოუდგენიათ, რამ უნდა შეუშალოს ხელი პრეზიდენტს იმაში, რომ ქალთან `გაიაროს~...
_ ისე, როგორი ქალები არიან ნიგერიაში? _ უფრო საინტერესო თემაზე გადავედი.

მოგზაურის დღიურები


_ ოო... _ მაბდუმ თვალები მინაბა და ისე ამოიოხრა, მივხვდი, ზედმეტ ლაპარაკს, `ადგილზე~ ჩასვლა და საკუთარი თვალით ნახვა სჯობდა.


_ რამე რომ იყოს, ვიზას გამომიგზავნი, ნიგერიაში რომ ჩავიდე?
_ ოღონდ შენ ჩამოდი და იმდენ ქალს შეგახვედრებ, შეიძლება, აღარც დაბრუნდე უკან... _ აფრიკელები კვლავ ახარხარდნენ. მე კი ამისთვის ყურადღება აღარ მიმიქცევია და იმაზე დავფიქრდი, თუ როდის შეიძლებოდა, შავ კონტინენტზე მოვხვედრილიყავი.
_ ეე... ნეტავ შენ ჭკუა მოგცა, მე კიდევ _ ფული!.. _ ოცნებაში წასული, ვახოს ამ დამცინავმა რეპლიკამ გამომარკვია და არცთუ ისე სასურველ რეალობაში დამაბრუნა.

გაცრუებული იმედები...

გინების თანხლებით
მაბდუ და ბუდუ საკმაოდ მხიარული ახალგაზრდები აღმოჩნდნენ. მეც თავს არ ვზოგავდი და სასაცილო ამბებს ვუყვებოდი.
ვახო პასიურობდა.
_ რა გჭირს, ბიჭო, რა ცხვირ-პირი ჩამოგტირის, გაერთე! _ ვუთხარი ძმაკაცს.
_ ცოტა ფრთხილად იყავი, კაკო, ზანგები არიან!
_ შენ მართლა რასისტი ხომ არ ხარ?!
_ ხომ იცი, მაგათ თეთრები არ უყვართ. `ბიძია თომას ქოხი~ არ გახსოვს?
_ რა დროს ჰარიეტ ბიჩერ-სტოუა _ XX საუკუნე მთავრდება!
ვახომ ხელი ჩაიქნია და აივანზე გავიდა.
აფრიკელების მეგობრები იგვიანებდნენ. როცა შეშფოთება გამოვთქვი, დამამშვიდეს:
_ აუცილებლად მოვლენ, სამსახურსაც გიშოვიან, კარგი ბიჭები არიან!.. _ დამამშვიდეს და მეც იმედიანად მოვკალათდი დივანზე. ცოტა ხანში, ოთახში ორი დაბალი შავკანიანი კაცი შემოვიდა.

კისერზე და მაჯაზე ორივეს იმსიმსხო ოქროს ჯაჭვი ეკეთა, თითოეული ერთ კილოგრამზე ნაკლები არ იქნებოდა... ერთ-ერთი მათგანი თავგადაპარსული იყო, მეორეს კი იმხელა `ბუჩქი~ ადგა, თავიდან ქალად აღვიქვი. თანაც ისეთი შავები იყვნენ, მხედველობა კარგად უნდა დაგეძაბა, რომ ნაკვთები გაგერჩია. ასეთი კაცი, თანაც ორი, სადმე მარტოს ქუჩაში რომ შემხვედროდა, გული გამისკდებოდა, მიუხედავად იმისა, რომ ჩემი თავი ძალიან `მაგარი~ მგონია.
მოვიდნენ ეს `ნანატრი~ ნიგერიელები და მეც გავიხარე, დიდი ამბით მივესალმე ორივეს. მათ კი `გვერდზე ისე ჩამიარეს, ზედაც არ შემომხედეს~ (კინაღამ წავუღიღინე ქართული სიმღერა)... მაბდუმ და ბუდუმ მაშინვე აიღეს ჩანთები და წასასვლელად მოემზადნენ (რა ენაღვლებოდათ? სამსახურიც ნაშოვნი ჰქონდათ და ახალ ბინაშიც უნდა გადასულიყვნენ).

ბოლო წუთს, მაბდუს გავახსენდი და თავის მეგობარს ჩემზე ანიშნა. თავგადაპარსული მომიახლოვდა და გამომცდელად მკითხა, ვინა ხარო? მერე კი სულმოუთქმელად გააგრძელა:
_ საიდან ხარ?
_ საქართველოდან (FღOM GEOღGIA) _ ვუპასუხე.
_ ატლანტიდან ხარ და სამსახურს აქ ეძებ? _ გაუკვირდა ჩვენს `მშველელს~.
_ არა, ყოფილი საბჭოთა კავშირიდან (NO, FOღMEღ შOVIEთ UNION).
_ ჭHAთ? ღUშშIA?.. FUჩK!.. შHEEთ!.. (რაო? რუსეთიო?.. დანარჩენ სიტყვებს ვერ ვთარგმნი...) _ და დაიწყო რუსების გინება. როდესაც ვუთხარი, რომ ქართველი ვარ და ყოფილი საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკაში _ საქართველოში ვცხოვრობდი, ვერაფერი გაიგო.

თავისას `უბერავდა~ და მივხვდი _ ამ გიჟს ვერაფერს შევაგნებინებდი...
მაბდუს და ბუდუს თავები ჩაეღუნათ და დასჯილი ბავშვებივით იდგნენ. მაშინ შევიტყვე პირველად, რომ თურმე, ზანგებსაც ეკარგებათ ფერი... მერე ორივემ ჩანთებს დასტაცა ხელი და უკან მოუხედავად გავარდა.
...ვახო ერთხანს დაბნეული მიყურებდა, ჩუმად ალაგებდა ნომერში ნიგერიელების მიერ მიმოფანტულ ნივთებს. ბოლოს, ვეღარ მოითმინა და ახარხარდა...

კიდევ ერთი შარი
_ კაკო, მაიმუნი და ხელიდან წასული რომ ხარ, კი ვიცი, მაგრამ საქმეს არ უნდა მივხედოთ? _ ცოტა ხანში შემომიტია ვახომ.
_ რომელ საქმეს?.. _ მოვისულელე თავი.
_ გამაგიჟებ! ამერიკაში სამუშაოდ ჩამოხვედი თუ სასტუმროში საკოტრიალოდ?..
უბის წიგნაკი ამოვიღე და იმ ქართველებთან დავიწყე რეკვა, რომლებიც ნიუ-იორკში ცხოვრობდნენ. ზოგი შინ არ იყო, ზოგს მისამართი გამოეცვალა... უეცრად ახმედა გამახსენდა და მისი ტელეფონის ნომერს დავუწყე ძებნა.
_ ახმედა გამახსენდა, ვახო, ის დაგვეხმარება ყველაფერში! _ აღტაცებულმა წამოვიძახე.
_ შეეშვი ამ შავებს და სხვა `ფერადებს~! ხომ ხედავ, მაგათგან ხეირს ვერ მიიღებ, _ დაიწყო ვახომ.
_ ჯერჯერობით, ახმედას წყალობითაა, აქ რომ ვართ და არა ქუჩაში! _ გავახსენე `რასისტს~ და ახმედას ნომერი ავკრიბე.

ამჯერად გამიმართლა: არაბმა მითხრა, როგორც კი სამუშაოს მოვრჩები, გამოგივლითო.
დრო ნელა გადიოდა.
მოულოდნელად კარი გაიღო და ოთახში ორი კაცი შემოვიდა. ერთ-ერთმა მათგანმა ზღურბლიდანვე, `დამტვრეული~ ქართულით დასჭექა: `გამარჟობა, ბიჟო!..~ იგი ჩვენი ნომრის ებრაელი მობინადრე აღმოჩნდა. მასაც და მის მეგობარსაც შამპანურის ბოთლები ეჭირათ ხელში.
_ საიდან ქართული?
_ ისრაელში ბევრი ქართველია, მაგათგან ვისწავლე სიტყვები... დილით რომ ხაჭაპურზე დაგვპატიჟეთ, გგონიათ, დაგვავიწყდა? პიცა მოვიტანეთ, შამპანური. თითო ჭიქა დავლით.
...ებრაელი სტუდენტები _ შონი და არონი მშვენიერი თანამოსაუბრენიც აღმოჩნდნენ. ისე გავერთე, რომ სულ დამავიწყდა, ახმედა რომ უნდა მოსულიყო... კარზე კაკუნის ხმა გაისმა და ზღურბლზე ახმედა გამოჩნდა, ჰოთდოგებით სავსე პარკითა და მეგობრის თანხლებით.
_ ვა, ახმედ, მოხვედი? _ გამიხარდა მისი გამოჩენა.
_ ეს ჩემი კოლეგაა, ჰასანა.

სამუშაოზე ბევრი ინფორმაცია აქვს, დაგეხმარებათ, _ გამაცნო ახმედამ მეგობარი.
_ ჯერ სუფრასთან, სამსახურზე მერე ვილაპარაკოთ... _ ვუთხარი და არაბები და ებრაელები ერთმანეთს წარვუდგინე...
_ ბიჟო, არ გეწყინოს, მაგრამ უნდა დაგტოვოთ. მე და შონი ქალაქში უნდა გავიდეთ, საქმე გვაქვს... _ მითხრა ხუთიოდე წუთის შემდეგ არონმა.
_ ხომ არ გაწყენინეთ რამე? _ დაბნეულმა ვიკითხე.
_ არა, რას ამბობ?!. უბრალოდ... ისინი... ამათთან ერთად სუფრასთან ჯდომა ჩვენთვის მიუღებელია...
აი, კიდევ ერთი შარი! ვიდექი გაოგნებული და არ ვიცოდი, რა მეთქვა.

შონი და არონი ვესტიბიულში გავიდნენ, მე დაბნეულმა, სუფრას გადავხედე...
`კარგი ცხოვრების~ მაძიებელნი კალატოზებადაც დაგვიწუნეს...
არაბებმა სამუშაო შემოგვთავაზეს. ადგილები ძირითადად, სავაჭრო ობიექტებზე იყო. საკვები პროდუქტებით ქუჩაში ვაჭრობა ორივეს გვეხამუშა და შეთქმულებივით ერთდროულად ვთქვით უარი. არაბებმა ახლა რაღაც ოფისების მისამართები მოგვცეს, მიხვალთ და იქნებ `თქვენი პროფილის~ სამსახური იშოვოთო. მეგობრულად დაგვემშვიდობნენ და არც თავიანთი კოორდინატების დატოვება დავიწყებიათ.

...ნიუ-იორკი ან ძალიან
უნდა გიყვარდეს, ან...
ნიუ-იორკში სულ ორი დღის ჩასულები ვიყავით და ხეირიანად ქუჩაში არც კი გაგვევლო. ლუდისთვის თუ გავიდოდით სასტუმროდან გვერდით მდებარე მაღაზიაში და სულ ეს იყო.

მოგზაურის დღიურები

დილით ვიფიქრეთ, ებრაელებთან ერთად გავსულიყავით ქალაქში, მაგრამ ამერიკაში დროს სატარებლად ჩასული ჩვენი `თანანომრელები~ გამთენიისას დაბრუნდნენ და ძალიანაც რომ მოგვენდომებინა, მაინც ვერ გავაღვიძებდით.

გადავწყვიტეთ, დამოუკიდებლად გავსულიყავით ქალაქში და სასურველი ოფისი მოგვეძებნა, სადაც სანატრელ სამსახურებს `მოგვართმევდნენ~.
ნიუ-იორკი ევროპის დიდი ქალაქებივით არ აშენებულა. არც ერთიანი გეგმა ყოფილა თავდაპირველად. ნებისმიერ ადამიანს, ვისაც ფული და სურვილი ჰქონდა, შეეძლო ნებისმიერი არქიტექტურული სტილის ნაგებობის აშენება. მხოლოდ XIX საუკუნის ბოლოს მიიღეს გადაწყვეტილება, რომელიც ითვალისწინებდა ქალაქის შენობათა ჭადრაკისებურ გათავსებას.
საკმარისია, ზემოდან გადახედოთ მანჰეტენს და მიხვდებით, საიდან დაიწყო ამ ქალაქის განვითარება. ძველ უბნებში, რომელსაც დაუნთაუნს ეძახიან, სულ მიხვეულ-მოხვეული ქუჩებია. იქ თითოეულ ქუჩას არა მარტო თავისი სახელი, არამედ საკუთარი ხასიათიც აქვს.

ამ მიდამოებში რამდენჯერმე მაინც უნდა იყოთ ნამყოფი, რომ გზა არ აგებნეთ. მაგრამ თავის დაზღვევაც შეგიძლიათ: ნებისმიერ მაღაზიაში შეიძენთ სპეციალურ რუკას, რომელშიც ისე დაწვრილებითაა აღნუსხული ყველაფერი, რომ ვახოსნაირი უცხოელიც ადვილად გაიკვლევს გზას...
სულ სხვა სიტუაციაა, როგორც კი მაღლა აუყვებით. იქ ქუჩები დანომრილია. ვერტიკალურად განლაგებული ავენიუები კუნძულის მთელ სიგრძეზეა გადაჭიმული (სულ ნიუ-იორკში 12 ავენიუა), ხოლო ჰორიზონტალური ქუჩები (სტრიტები) 140-ს აღწევს.
ნიუ-იორკზე რას აღარ ამბობენ. იქ ბევრი ისეთი ადამიანი შეგხვდებათ, რომელიც მხოლოდ აძაგებს და არაფერი მოსწონს ამ ქალაქის. მათი აზრით, ნიუ-იორკი ნაგვის, გარყვნილებისა და ყოველგვარი უკეთურების ცენტრია, სადაც ნორმალური ადამიანი ვერ იცხოვრებს...

ნიუ-იორკი ან ძალიან უნდა გიყვარდეს, ან... გეჯავრებოდეს, საშუალო გრძნობა აქ უნდა გამორიცხოთ... ჩემი აზრით კი, თუ დანაგვიანებულ ქუჩებს წინა პლანზე არ წამოწევთ და ქალაქის ცხოვრების ნამდვილ რიტმს ჩასწვდებით, დარწმუნებული ბრძანდებოდეთ, დადებით იმპულსს მიიღებთ და ნამდვილად არ ინანებთ იმის გამო, რომ ნიუ-იორკში მოხვდით.
ამ ინფორმაციის შესახებ გზამკვლევშიც გადავიკითხე რაღაც-რაღაცები და თამამად შევუდექით სასურველი ოფისის ძებნას. თითქოს ქუჩებში ორიენტირება არ უნდა გაგვჭირვებოდა, მაგრამ ზოგჯერ გზები გვერეოდა და იძულებული ვხდებოდით, გამვლელებისთვის გვეთხოვა დახმარება. დილის საათები იყო. ფეხით მოსიარულენი ისეთი სიჩქარით დაქროდნენ, კითხვას კი არა, თვალის მოკვრასაც ძლივს ვასწრებდით. სწრაფი ამერიკელები ხან მხარს წამკრავდნენ, ხან დიპლომატს ან ქალის ჩანთას.

თუმცა, ყოველ ასეთ შემთხვევას მოჰყვებოდა სიტყვები EXჩUშE ME, შOღღY (`უკაცრავად~, `ბოდიში~) და `დაყენებული~ ღიმილი. საერთოდ, ამერიკელები ამ სიტყვებს ისე ხშირად წარმოთქვამდნენ და ღიმილიც ისე ავტომატურად უჩნდებოდათ სახეზე, რომ სულ მალე მომაბეზრებელიც კი გახდა...
როგორც იქნა, ნანატრი ოფისი ვიპოვეთ და შენობაში შევაბიჯეთ. როგორც მოგვიანებით შევიტყვე, ისეთი სამსახური, რომელიც მოქალაქეთა დასაქმებას მისდევს, ნიუ-იორკში საკმაოდ ბევრია. მაშინ კი ჩვენს სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა, როდესაც კედლებზე გაკრული ფერად-ფერადი ფურცლებიდან ასევე `ფერად-ფერადი~, სხვადასხვა პროფილის სამუშაოთა ჩამონათვალი ვიხილეთ: მოგეხსენებათ, რომ ამერიკაში კარგი სამსახურის შოვნა `კარგ ცხოვრებასთან~ ასოცირდება, ამიტომ წინასწარ, უკვე მეშვიდე ცაზე დავფრინავდით... სამწუხაროდ, ჩვენი აღმაფრენა დიდხანს არ გაგრძელებულა.
აქამდე, ვისაც კი დაველაპარაკეთ, ან პაკისტანელი იყო, ან არაბი, ან შავკანიანი. ამ ამბავს შეჩვეულებმა, `ახალ ამერიკასავით~ აღვიქვით ქერა ანგლოსაქსი მამაკაცი, რომელმაც გასაუბრებაზე მიგვიწვია თავის კაბინეტში. ოფისის მენეჯერმა უკვე კარგად ნაცნობი ხელოვნური ღიმილით შემოგვთავაზა, დასხედითო და პირდაპირ საქმეზე გადავიდა:
_ რა შეგიძლიათ და რა სამსახური გინდათ?
თითქოს ასეთ შეკითხვას არ მოველოდი _ ვერაფერი ვუპასუხე.

ჩემდა საბედნიეროდ, მასპინძელმა განაგრძო:
_ უმაღლესი განათლების მქონეთათვის სამუშაო არ გვაქვს, შემიძლია, შემოგთავაზოთ ელექტრომექანიკოსის, კალატოზის, მზარეულის და მატარებლის მემანქანის ადგილები. გადაიხდით 200 დოლარს და მისამართსაც მოგცემთ. მანამდე, ვესტიბიულში ანკეტები შეავსეთ და შემომიტანეთ, _ თან ანკეტის ფურცლები გადმოგვცა და წამოდგა...
_ ვახო, რა ავირჩიოთ? _ ვკითხე ძმაკაცს ოთახიდან გამოსვლისთანავე და კიდევ ერთხელ გავუმეორე სამუშაო ადგილების ჩამონათვალი.
_ ეს რა სამსახურებია! _ აიმრიზა ვახო.
_ რა იყო, პირდაპირ ფირმის პრეზიდენტობას აპირებდი თუ როგორაა შენი საქმე?
_ არა, უბრალოდ, ხომ იცი, მატარებელს ნაღდად ვერ ვმართავ; ელექტრიკოსობა, ნათურის გამოცვლის დონეზე ვიცი. ჭამა კი მიყვარს, მაგრამ გაკეთებისა რა მოგახსენო...
_ ვახო, არმიაში მშენებლობაზე მიმუშავია... აგურებს და ბლოკებს ასე თუ ისე ვაწყობდი, შენც გასწავლი, ადვილია... მოდი, კალატოზებად წავიდეთ! _ `მიხსნა~ ჩემმა ჯარის დროინდელმა გამოცდილებამ.
_ მძიმე სამუშაოა, თან _ ჭუჭყიანი! იქნებ, სხვა რამე მოვიფიქროთ? _ დამიწუნა არჩევანი ვახომ.
_ ძმაო, მშენებლობაზე თეთრი წინსაფრებით არავინ დადის და თუ თეთრი წინსაფარი და ზედაც თეთრი ოთხკუთხედი ქუდი მოგწონს, მზარეულის ადგილიც თავისუფალია. შენ მზარეულად წადი, მე კალატოზად ვიმუშავებ!..
ბოლოს, კალატოზობაზე შევთანხმდით, ანკეტები შევავსეთ და მენეჯერის კაბინეტში შევედით...
_ ძალიან კარგი, ახლავე დაგიწერთ, სად უნდა წახვიდეთ, _ თქვა და მაგიდის უჯრიდან ფურცლები ამოიღო.
_ კაკო, მიდი, ჰკითხე, ხელფასი რამდენი გვექნება, _ ჩამჩურჩულა ვახომ.

ეს მეც ძალიან მაინტერესებდა, გავბედე და ვიკითხე.
_ დასაწყისში, საათში 20 დოლარს მოგცემენ, მერე თქვენზეა დამოკიდებული... _ იყო პასუხი.
მენეჯერის ნათქვამი ვახოს რომ ვუთარგმნე, მოულოდნელობისგან გაშეშდა, დასჯილი ოროსანივით მიყურებდა. აშკარა იყო, `ბედნიერებას~ ვუახლოვდებოდით... უეცრად მენეჯერმა შემოგვხედა და საშინელი კითხვა დაგვისვა:
_ ლიცენზიები გაქვთ?
_ რა ლიცენზიები? _ გამიკვირდა.
_ იმის ლიცენზიები, რომ მართლა კალატოზები ხართ და მშენებლობაზე მუშაობა შეგიძლიათ, _ ეჭვის თვალით შემოგვხედა ამერიკელმა.
რაც არ გვქონდა, როგორ წარვუდგენდით?..
_ ვერაფრით დაგეხმარებით. მე სერიოზულ კომპანიაში გაგზავნიდით. იქ კი ლიცენზიის გარეშე არავის მიიღებენ.
_ იცით, ლიცენზია არა გვაქვს, მაგრამ ჩვენს ნამუშევარს რომ ნახავენ, აუცილებლად მოეწონებათ და მიგვიღებენ, _ ჩემი სიტყვების მე თვითონ არ მჯეროდა, მაგრამ შევეცადე, `ბედნიერება~ ხელიდან არ დამსხლტომოდა...

მოგზაურის დღიურები


_ უკაცრავად, რომელი ქვეყნიდან ხართ? _ სასაუბრო თემა შეცვალა ამერიკელმა.
_ საქართველოდან.
_ თქვენ ალბათ არც შOჩIAL შEჩUღIთY გაქვთ!..
_ ეს რაღაა? _ მთლად ამებნა ტვინი.
_ ამერიკაში მუშაობის ნებართვა.

_ მისი ტონი აშკარად მკაცრდებოდა. _ მაპატიეთ, დროს უქმად ვკარგავთ. ხალხი მელოდება...
რაღა უნდა გვექნა? ავდექით და კარისკენ დავიძარით. უეცრად, მენეჯერისკენ შევბრუნდი და ვკითხე:
_ ბოდიში, მუშაობის ნებართვა სადღა უნდა ავიღოთ?
_ ცნობარში წაიკითხეთ, იქ ყველა კითხვაზე ნახავთ პასუხს!
ქუჩაში რომ გავედით, მეგობრის გამხნევება ვცადე. ეტყობა, არც მე მედო მასზე უკეთესი ფერი, რადგან ორივემ ერთდროულად წამოვიძახეთ:
_ ნუ გეშინია!..
ამაზე მწარედ გაგვეღიმა და გზას გავუყევით...

ქრთამი... ამერიკას არ ანათებს!
ჩემი და ჩემი მეგობრის ოდისეა ამერიკაში კარგა ხანს, სამუშაოს მაძიებლის სტატუსს ვერ გასცდა. ამან დამატებითი სტიმული მომცა: ისეთი შინაგანი ძალით ავივსე, ვგრძნობდი _ ყოველგვარ დაბრკოლებას გადავლახავდი.

იმ ოფისში, საიდანაც თავაზიანი უარით გამოგვისტუმრეს, ყურადღებით გავეცანი საცნობარო წიგნს და ყველა იმ ორგანიზაციის მისამართი ამოვიწერე, სადაც მუშაობის ნებართვას იძლეოდნენ.
ასე მივადექით შოციალ შეცურიტყ-ს მორიგ ოფისს, სადაც მართალია, კარგად მიგვიღეს, მაგრამ ნანატრი ცნობა მუშაობის ნებართვის შესახებ არ მოგვცეს. თავაზიანად აგვიხსნეს, რომ ნებართვა მხოლოდ ამერიკის მოქალაქეებს, ამერიკაში მუდმივად მცხოვრებლებს და მათ ეძლევათ, ვინც `გრინ ქარდს~ (`მწვანე ბარათს~ _ ე.ი. აშშ-ში ცხოვრების უფლებას) ფლობს. და კიდევ _ იმ პირებს, რომლებსაც პოლიტიკური დევნილის სტატუსი აქვთ, რის დასადასტურებლადაც უნდა წარმოადგინოს საბუთი, რომ მას საკუთარ სამშობლოში აღარ დაედგომება. ჩვენ არც ამერიკის მოქალაქეები ვიყავით, არც მუდმივად ვცხოვრობდით იქ და არც `მწვანე ბარათი~ გვედო ჯიბეში. ვერც ის `გავიხსენეთ~, რომ ვინმე საქართველოში პოლიტიკური მოტივით გვდევნიდა... გამოსავალი არ ჩანდა და ეს უკვე მერამდენედ ჩავვარდით საგონებელში.

დიდი ფიქრისა და ტვინის ჭყლეტის შემდეგ, თითქოს საშველს მივაგენი:
_ ვახო, ვიპოვე გამოსავალი! _ ვახარე მეგობარს.
_ რა?
_ ფული, ფული! არ გაგიგია, ქრთამი ჯოჯოხეთს ანათებსო?..
_ რა გინდა თქვა, ამერიკა ჯოჯოხეთია და შენ გაანათებ? თანაც _ ფულით? _ ირონიულად მითხრა ვახომ. _ რას მოიგებ შენი ახალი იდეით?
_ ახლა ამერიკა ჩვენთვის ნამდვილად არ არის სამოთხე, მაგრამ რას ვიზამთ, უნდა ვიბრძოლოთ. შეიძლება, ვერ მოვიგოთ, მაგრამ არც არაფერს ვკარგავთ... _ არ ვცხრებოდი და იმის მტკიცებაც დავიწყე, რომ სხვა გზა აღარ გვქონდა, თუ არა ვინმეს `მოთაფვლა~. მაგრამ ვისთვის უნდა მიგვეცა ფული და რამდენი?.. როცა ვახომ ეს კითხვა დამისვა, ვუპასუხე:
_ არა მგონია, ბევრი გამოგვართვან, ბოლოს და ბოლოს, ერთი `ქეციანი~ ფურცელია! სამუშაოს ვითხოვთ _ ქონებას ხომ არა!..
უფროსი თაობის ადამიანებისგან ხშირად მსმენია, თუ როგორ ახერხებდნენ ყოფილი საბჭოთა კავშირის უმაღლეს ინსტანციებშიც კი, ქართული ჭაჭით, ქართული ან სომხური კონიაკით, ყვავილებით და ზოგჯერ ფრანგული სუნამოთიც საქმის ჩაწყობა-მოკვარახჭინებას. ეს მეთოდი, ასე თუ ისე, მეც გამომიყენებია (ოღონდ, თბილისში), რომ სასურველი მიზნისთვის მიმეღწია: ვიღებდი ყალბ სამედიცინო ცნობას, ვაბარებდი გამოცდას და ა.შ.

ჰოდა, ვიფიქრე, _ ამერიკელიც ხომ ადამიანია, მე ჩემსას ვცდი და შეიძლება რაღაც გამოვიდეს-მეთქი.
შევიმუშავე ჩემებური გეგმა და მორიგ ოფისს მივადექი. უფროსთან პირდაპირ მისვლა მიზანშეუწონლად მივიჩნიე, სიტუაცია ავწონ-დავწონე და შესასვლელში მდგომ დაცვის სამსახურის ზანგ ოფიცერთან მივედი... ოფიცერმა ყურადღებით მომისმინა, ამერიკულად გამიღიმა, საქმის მოგვარებაზე დამთანხმდა, აქ დამელოდეო, _ მითხრა და უფროსის მოადგილის კაბინეტში შევიდა. მგონი, გაჭრა-მეთქი! _ გავიფიქრე და გულმა ბაგაბუგი დამიწყო... გავიდა 10, 20 წუთი, ნახევარი საათი, ოფიცერი არ ჩანდა... ნერვიულობა მალე ვახოსაც გადაედო და დუეტში დავიწყეთ ბოლთის ცემა. როგორც იქნა, კაბინეტის კარი გაიღო და ჩემმა ნაცნობმა ოფიცერმა თავაზიანად მიგვიპატიჟა.


ოთახში ერთი ხანში შესული მამაკაცი იჯდა, მეორე _ ათლეტური აღნაგობის, 25-ოდე წლის ყმაწვილი.
_ საიდან ხართ? _ უკვე მერამდენედ დაგვისვეს ეს შეკითხვა, რაც ამერიკაში ჩამოვედით. ოღონდ, ამჯერად, მკაცრი ტონის გამო, დაკითხვაზე წარმოვიდგინე თავი...
_ Gეორგია... _ ვუპასუხე გაუბედავად: ვატყობდი, რომ საქმე მთლად კარგად ვერ გვქონდა.
_ `აი-დი~ წარმოადგინეთ...
_ `აი-დი~ რა არის? _ იქით დავუსვი კითხვა.
_ პირადობის დამადასტურებელი საბუთი... და სხვათა შორის, აქ კითხვებს ჩვენ ვსვამთ! _ ტონი კიდევ უფრო გამკაცრდა.
მე და ვახომ ქართული პასპორტები გავუწოდეთ. ახალგაზრდამ ალმაცერად შეათვალიერა ჩვენი პასპორტები, ყოველი მხრიდან ატრიალა და ბოლოს, უფროსს გადააწოდა. უფროსმაც იგივე გაიმეორა, მერე მოგვიბრუნდა და ისევ გვკითხა:
_ საიდან ხართ?
_ საქართველოდან...

_ გავიმეორე.
_ რუსეთიდან?
_ ყოფილი საბჭოთა კავშირიდან.
_ ...აა! მე კიდევ, ჯორჯიის შტატიდან მეგონეთ, _ ხმაში თანაგრძნობა დაეტყო: _ ამ ბოლო დროს, ამერიკაში ასეთმა ტენდენციამ იჩინა თავი: ერთ პირზე მუშაობის რამდენიმე ნებართვაა გაცემული. ეს კი კრიმინალია, რასაც ჩვენ გულმოდგინედ ვებრძვით... თქვენც ასეთები გვეგონეთ, მაგრამ საბედნიეროდ, ჩვენი ეჭვი არ გამართლდა. ერთი სიტყვით, გაუგებრობა მოხდა. ბოდიშს გიხდით უხერხული სიტუაციისთვის... ისე, ცნობისთვის გეტყვით, რომ თქვენ არ გეკუთვნით მუშაობის ნებართვა _ ტურისტები ხართ, ტურისტების საქმე კი, ქვეყნის დათვალიერებაა და არა სამუშაოს ძებნა... _ რაც შეიძლება ზრდილობიანად აგვიხსნა უფროსმა.

დამშვიდობებისას კი დაამატა, რომ ამერიკის შეერთებული შტატების კანონმდებლობით, ქრთამის ამღები მართალია, ისჯება, მაგრამ არა ისე მკაცრად, როგორც მისი მიმცემი. და რომ ჩვენ, ჯორჯიელმა ტურისტებმა, ქვეყანაში ყოფნისას ეს ამბავი უნდა გავითვალისწინოთ და ფრთხილად ვიყოთ...
რა გვეთქმოდა?! _ მამაშვილური დარიგებისთვის მადლობა მოვახსენეთ და ოთახიდან ნირწამხდარნი გამოვედით.
_ ბედი არ გინდა? ყველა უბედურებამ ჩვენს თავზე უნდა გადაიაროს?! _ შევჩივლე ვახოს და უხმოდ დავუყევით უკვე ნაცნობ მანჰეტენის ავენიუს...

ამასობაში მხსნელიც გამოჩნდა...
დღე დღეს მისდევდა და სამუშაოს შოვნის პერსპექტივა არსად ჩანდა. დილაადრიან გამოვდიოდით სასტუმროდან, დავდიოდით ყველგან, სადაც კი შეიძლებოდა, შემოეთავაზებინათ რაიმე სამსახური და ყველგან ერთნაირი, უარყოფითი პასუხით გვისტუმრებდნენ.

მოგზაურის დღიურები

სასტუმროში დაღლილები და აფორიაქებულები ვბრუნდებოდით. დილით ახალი დღის იმედი გვქონდა _ ეგებ რამეს მაინც მივაგნოთ-თქო, ვფიქრობდით...
მართალია, ოფისებში სამსახურზე უარს გვეუბნებოდნენ, მაგრამ იმავე ოფისების შესასვლელებთან თითქმის ყოველთვის იდგა ვინმე და არაოფიციალურ მომსახურებას გვთავაზობდა. მათი წინადადებანი, ასე თუ ისე, მისაღები იყო ჩვენთვის, მაგრამ რადგანაც უმეტესად იქ შავკანიანები იდგნენ (მათ გამო რა პრობლემაც შეგვექმნა ამერიკაში, ალბათ წინა თავებიდან გახსოვთ), მათ დახმარებას თავს ვარიდებდით. მაგრამ ერთ-ერთ ოფისთან, ზანგის `როლში~ მოულოდნელად, რუსი მოგვევლინა, თან თვითონ გამოგვეცნაურა.
_ Dს ხნჯ^ ჰფ,ჯნე ბობნტ?
_ Lფ^ რფრ ,ტიტყყსტ ბოტვ^ ყჯ ყბრფრ ყტ ვჯ;ტვ ყფქნბ&&& _ ვუპასუხე გაოცებულმა და თან გავიფიქრე _ ძლივს `ჩვენებური~ ვნახე-მეთქი.
_ F დს ბ ყტ ყფქლ/ნტ& "ნჯ Fვტჰბრფ^ პლტცმ დც/ გჯ-ცდჯტვე&&& ახალგაცნობილმა ანატოლიმ აგვიხსნა, რომ ამერიკაში ტურისტებად ჩასულები ოფიციალურ სამსახურს ვერ ვიშოვიდით.

მაგრამ თუ გარკვეულ თანხას გადავიხდიდით, რაიმეს მოგვიხერხებდა. დაგვიტოვა თავისი ტელეფონის ნომერი და შეხვედრაც დაგვითქვა 3 საათის შემდეგ...
რა ცოტა უნდა ადამიანებს, თავი ბედნიერებად რომ იგრძნოს: ვახო შუბლაძე ისე გამოცოცხლდა, რომ თავი თბილისში მეგონა _ სწორედ ასეთ ვახოს ვიცნობდი.
_ ძლივს არ გნახე გაღიმებული? _ გამოვხატე ჩემი აღფრთოვანება.
_ ე-ე, ჩემო კაკო, ნერვები აღარ მყოფნის: როგორია? _ ოჯახი მიატოვო, ვალები დაიდო, ამხელა გზა გამოიარო და უკან ხელცარიელი დაბრუნდე?!. ხომ უნდა ყველაფერ ამას გადახარშვა.
_ ვახო, ძმაო, ყველაფერი კარგად იქნება. მთავარია, არ ინერვიულო... _ კიდევ ერთხელ გავამხნევე ძმაკაცი.
ერთი სული გვქონდა, მალე დამდგარიყო 3 საათი.
...ანატოლიმ ფურცელი მოიტანა, სადაც სამუშაო ადგილები იყო ჩამოწერილი.
_ აი, ნახეთ, რა სამსახურები მაქვს და აირჩიეთ: სუპერმარკეტის დალაგება, ჭურჭლის რეცხვა, ავტოგასამართ სადგურზე მუშაობა, მოხუცის მოვლა, საუნაში მასაჟისტობა...
ვახოს გადავხედე და მივხვდი, რომ მაინცდამაინც აღფრთოვანებული არ იყო.
_ მშენებლის ან მძღოლის ადგილი არა გაქვთ? _ ვიკითხე.
_ ერთ-ორ დღეში მექნება. ვიკონტაქტოთ და შეგატყობინებთ, _ სწრაფად მიპასუხა ანატოლიმ.
_ რა ვქნათ, ვახო? _ დავეკითხე მეგობარს.
_ იქნებ, უკეთესი გამოჩნდეს რამე.

თბილისში რომ გაიგონ, ჭურჭელს ვრეცხავ, მასხრად ამიგდებენ... _ წაიბუზღუნა.
სიმართლე გითხრათ, არც მე მეხატებოდა გულზე შემოთავაზებული `თანამდებობები~. ფულიც უკვე გვითავდებოდა, მაგრამ გადავწყვიტეთ, ორიოდე დღეც მოგვეთმინა და სასურველ ვარიანტს დავლოდებოდით. ანატოლის შევუთანხმდით, რომ ყოველ საღამოს დავურეკავდით და დავემშვიდობეთ.

ღამის კლუბში... მომავლის
და ქალის იმედით
3 დღე ვრეკავდით ანატოლისთან, სასურველი სამუშაო კი არა და არ ჩანდა. ვახო ყოველდღე უფრო და უფრო იღუშებოდა.

უფრო მეტიც, თითქმის აღარც ლაპარაკობდა. სიტუაციას ისიც ართულებდა, რომ ერთ კვირაში, სასტუმროს ქირის გადახდას ვეღარ შევძლებდით.
სასტუმროში ჩვენი ნომრის ბინადარნი, არონი და შონი, ყოველღამით გვიან ბრუნდებოდნენ _ ან ნაქეიფარი იყვნენ, ან უბრალოდ, ხალისიან განწყობაზე და თავიანთ მხიარულ თავგადასავლებს გვიყვებოდნენ. თავიდან ხალისით იწყებდნენ მოყოლას, მაგრამ ჩვენს დაღვრემილ სიფათებს რომ შეხედავდნენ, საერთოდ წყვეტდნენ ლაპარაკს... ერთხელაც, არონმა ვეღარ მოითმინა და მოგვახალა, უკვე ეჭვი მეპარება, რომ ქართველები ხართ... რა არის, რა სულ ცხვირ-პირი ჩამოგტირითო?!
_ ვნერვიულობთ, არონ, სამსახურს ვერ ვშოულობთ, _ ვუპასუხე.
_ ასე ჯდომით და ნერვიულობით რას იპოვით?! ეცადეთ, საქმეში ქალი ჩართოთ და ყველაფერი გამოგივათ... _ დაგვმოძღვრა არონმა.
_ ეს... როგორ? _ მოვემზადე `რეცეპტის~ მოსასმენად.


_ როგორ და _ წამოდით ჩვენთან ერთად ღამის კლუბში, გაიცანით გოგონები და მიხედეთ საქმეს...
_ გესმის, ვახო, რას გვეუბნება არონი? ხომ არ მოვსინჯოთ ეს გზა? _ ერთიანად გაბრწყინებული მივვარდი მეგობარს, რომელმაც მაშინვე ჩაახშო ჩემი აღტაცება.
_ მაგ ებრაელი ჭკვიანი რომ იყოს, შენთან ერთად კი არ იცხოვრებდა ამ სოროში!.. _ ისე აგდებულად მიპასუხა ვახომ, თითქოს თვითონ ჩემ გვერდით კი არა, მანჰეტენის ფეშენებელური სასტუმროს აპარტამენტების ბინადარი გახლდათ. მე იხტიბარს მაინც არ ვიტეხდი:
_ არ არის ცუდი აზრი. წამო, წავყვეთ ბარში და მოვსინჯოთ.
_ თავი დამანებე, სადაც გინდა, იქ წადი. სამაიმუნოდ არ ჩამოვსულვარ ამერიკაში!
მივხვდი, ვახოს ადგილიდან ვერ დავძრავდი. შონს ვუთხარი, რომ მხოლოდ მე წავყვებოდი და სამზადისს შევუდექი...

ბორბლები და საცობები
ალბათ ყველას გსმენიათ _ ამერიკა ბორბლებზე დგასო.

სტატისტიკური მონაცემებით, ერთ ამერიკულ ოჯახზე 3-4 ავტომობილი მოდის. ნიუ-იორკში უამრავი სატრანსპორტო საშუალებაა და შესაბამისად, ქუჩებიც გადატვირთულია, ხშირია საცობი. პარადოქსია, მაგრამ ფაქტია, რომ მოძრაობა ისეთივე ინტენსიურია ღამით, როგორიც დღისით. ისეთი ავტომაგისტრალიც მრავლადაა, რომელზეც წუთითაც არ წყდება ავტომანქანების ნაკადი.
ნიუ-იორკს ასევე ეძახიან ქალაქს, რომელსაც არ სძინავს. ის ამ სახელს ნამდვილად ამართლებს და ამაში ნებისმიერი ადამიანი დამეთანხმება, ვინც რამდენიმე დღით მაინც ყოფილა ამ ქალაქში. დღისით ნიუ-იორკელები სამსახურით არიან დაკავებული, საღამო და ღამე კი გართობისთვის აქვთ დათმობილი. ასე რომ, ძალიანაც რომ გინდოდეს, ამ ქალაქში ვერ მოიწყენ.

თუმცა, გამორიცხული არ არის, სტრესი მიიღოთ იმის გამო, რომ ვერ აირჩიოთ გასართობი ადგილი, ვინაიდან არჩევანი უსაზღვროა: `სენტრალ პარკში~ ღია ცის ქვეშ იმართება საესტრადო კონცერტები, ჰარლემსა და ვილიჯაში (მანჰეტენის უბნებია) ჯაზის ან ბლუზის ჰანგები ისმის. ბროდვეიზე ყოველ ნაბიჯზეა თეატრი, სადაც მიუზიკლიდან დაწყებული, ყველა ჟანრის სპექტაკლი იმართება. მსოფლიოში სახელგანთქმული `მეტროპოლიტენ-ოპერაც~ ხომ ნიუ-იორკშია. აქვეა კლასიკური მუსიკის რამდენიმე დარბაზი, რომელშიც მსოფლიო დონის მუსიკოსები გამოდიან. კინოთეატრები, დისკოთეკები და ბარები ხომ თითქმის ყოველ ფეხის ნაბიჯზეა.
თავად ნიუ-იორკელები ამ ნაირფერ გასართობ დაწესებულებებს პარასკეობითა და შაბათობით სტუმრობენ. დარბაზებში მართლაც, ტევა არ არის. მაგრამ კვირის სხვა დღეებშიც კაფე-ბარებში სულაც არ არის სიხალვათე.

ნიუ-იორკი, ქვეყანაში გართობისა და კულტურული ცხოვრების ცენტრად ითვლება, ამერიკის ყოველი კუთხიდან ჩადიან იქ, განსაკუთრებით _ არდადეგების პერიოდში.

მოგზაურის დღიურები

და რაღა თქმა უნდა, ყველა ჩადის საკუთარი ავტომობილით, რის გამოც ქუჩებში დღე-ღამის ნებისმიერ დროს საცობებია.

თუ საცეკვაო დარბაზში
შეხვედი, უნდა იცეკვო!..
აი, მე საცობები სულაც არ მაწუხებდა: არონთან და შონთან ერთად, მშვენივრად დავდიოდი ფეხით გაჩახჩახებულ ქუჩებში, მაგრამ ბარის არჩევის პრობლემას მაინც ვერ ავცდით. ჯერ ერთი, იმიტომ, რომ ყველა ერთიმეორეზე მაცდურად გამოიყურებოდა და სად შევსულიყავით, არ ვიცოდით. ბოლოს, როგორც იქნა, ერთ-ერთი მოგვეწონა, თუმცა კი მთელი ერთი საათი მოგვიწია უზარმაზარ რიგში დგომამ.
_ რიგი გამიგია მაღაზიაში ან ავიაბილეთის შეძენისას... დისკოთეკაზე შესავლელად კი, პირველად ვდგავარ რიგში, _ შევჩივლე არონს.
_ სამაგიეროდ, აქ ისეთ დროს გაატარებ, რიგში დგომაც დაგავიწყდება და ეს ღამეც დიდხანს გემახსოვრება... _ დამამშვიდა მან.
რა გაეწყობოდა? _ ბედს დავმორჩილდი.
...თითოეულ კაცში 70 დოლარი გადაგვახდევინეს.

ეს ჩემს მდგომარეობაში მყოფი კაცისთვის სასიამოვნო ნამდვილად არ იყო. არც ასეთ მაღალ ფასს მოველოდი, მაგრამ მომავლის იმედით ავსებულს, ბევრი არ მინაღვლია.
ევროპის არაერთი ქვეყნის ღამის ბარში თუ დისკოთეკაზე ვყოფილვარ, მაგრამ ამერიკულმა ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა. უნდა ითქვას, რომ ამერიკაში უყვართ ყველაფერი დიდი და გრანდიოზული: ავტომანქანები, შენობები, ხიდები, მაღაზიები... გასართობი დაწესებულებებიც ვეებერთელაა და უამრავი ადამიანი იყრის თავს. ჩვენ სწორედ რომ უზარმაზარ საცეკვაო დარბაზში ამოვყავით თავი. ცოცხლად უკრავდნენ და მღეროდნენ, იყო ზღვა ხალხი და ყველა ისეთი ექსტაზით ცეკვავდა, თითქოს მხოლოდ ცეკვა იყო მათი ცხოვრების ერთადერთი მიზანი... ხმის გამაძლიერებლებიდან მუსიკის გამაყრუებელი ხმა იფრქვეოდა.

ისეთი ხმაური და რია-რია იყო, გვერდზე მდგომს ვერაფერს გააგებინებდი, მთელი ხმით თუ არ იყვირებდი. ამას ვინ დაეძებს? ზოგჯერ ყვირილის გამეორებაც მიხდებოდა... ერთი სიტყვით, თუ ამერიკულ საცეკვაო დარბაზში მოხვდებით, ეს უნდა გაითვალისწინოთ და ცოტა ილაპარაკოთ, თორემ შემდეგ, ყელის ძლიერი ტკივილი და ხმის დაკარგვა გარანტირებული გექნებათ. იქ იმდენ ლუდს სვამენ და ისეთი დიდი კათხებით, ჩემი თვალით რომ არ მენახა, არაფრით დავიჯერებდი. ერთი სიტყვით, ამერიკელი დისკოთეკაზე მთელი კვირის განმავლობაში დაგროვებულ ენერგიასაც ხარჯავს, ბლომად ფულსაც და გვარიანადაც გამოთვრება ხოლმე. ყოველგვარ უარყოფით ემოციასაც წინა კვირას ატანენ და ახალი სამუშაო კვირისთვის ემზადებიან...
არონმა შემატყო, რომ დაბნეული ვაცეცებდი თვალს და ყურში ჩამძახა რაღაც, მაგრამ მაინც ვერაფერი გავიგონე. ბოლოს, მიმიკით მანიშნა _ გოგონებისკენ გაიხედეო.

გოგონები კი მართლაც ბლომად იყვნენ, სულ ფერად-ფერადები (ამ სიტყვის პირდაპირი გაგებით) და ნაირ-ნაირები _ მაღლები, დაბლები, გამხდრები, მსუქნები, ვნებიანები, უემოციოები (თუმცა კი, ისინიც თავდაუზოგავად ცეკვავდნენ)... ერთი სიტყვით, ჩვენებურად რომ ვთქვათ, ისეთ სიტუაციაში აღმოვჩნდი, თვალი მომცა და მაყურებინაო... აბა, კაკო, გამოიჩინე მარიფათი-მეთქი! _ შევუძახე ჩემს თავს და საცეკვაო `უფსკრულში~ თავით გადავეშვი...
დავუყვირებდი არჩეულ ქალს, ისიც ყვირილით გამომეპასუხებოდა და ვუერთდებოდით მოცეკვავეთა ტალღას. დამთავრდებოდა ცეკვა, დავაპირებდი ქალთან საუბრის გაბმას და სანამ გაზეპირებულ ფრაზებს გონებაში ჩამოვაყალიბებდი, მანამ მოვიდოდა ვინმე ახალი კავალერი და ჩემს ტურფას ცეკვის `მორევისკენ~ გააქანებდა. მისი ხელახლა პოვნა მე კი არა, შერლოკ ჰოლმსსაც გაუჭირდებოდა... ერთი სიტყვით, რომელი მოცეკვავეც მომეწონა, ხუთიოდე წუთითაც ვერ შევაჩერე ჩემი აღსარების მოსასმენად. ბოლოს მივხვდი, არც ჩემი ინგლისური ენის ცოდნა აინტერესებდათ და არც მამაკაცური შესაძლებლობები _ აქ საცეკვაოდ და მუსიკის მოსასმენად იყვნენ მოსული.

ისიც დავაფიქსირე, რომ ამ მდგომარეობაში მარტო მე არ ვიმყოფებოდი და დავწყნარდი. თანაც, ასეთი დასკვნა გამოვიტანე _ ამერიკაში თუ საცეკვაო დარბაზში შეხვედი, უნდა იცეკვო!..
ჩემი ბუნებიდან გამომდინარე, დაწყებული საქმის შუა გზაზე მიტოვება არ მიყვარს. ვიფიქრე _ ვინ არიან ეს ამერიკელები, რომ ვერ შევაბა-მეთქი?! _ და ჩემებური ტაქტიკა შევიმუშავე: მორიგ მოწონებულ გოგონას ცეკვის შემდეგ აუცილებლად კათხა ლუდზე ვეპატიჟებოდი და ვცდილობდი, ასე მაინც `შემეცდინა.~ გოგონებიც გულიანად მიღიმოდნენ, კათხა ლუდს თვალის დახამხამებაში ცლიდნენ, რაღაც ზოგადი ფრაზებით `მამშვიდებდნენ~ და ისევ საცეკვაოდ გარბოდნენ. ამის შემდეგ კი, ზოგს ვპოულობდი, ზოგს _ ვერა. ისევ არონი მოვძებნე და შევჩივლე, ამ ქალებს ვერაფერი გავუგე, რა უნდათ, იქნებ, რამე მიკარნახო-მეთქი...
_ ბიჟო, მუღამი უნდა, მუღამი... არ მოეშვა და გამოგივა! _ დამმოძღვრა და თან ისე ჩახუტებოდა ასხლეტილ ქერა ქალს, ლამის თვალთ დამიბნელდა.
... ვერაფრით `დავამუღამე~ ცეკვით შეშლილი ამერიკელი ქალები.

სამაგიეროდ, იმდენი ლუდის დალევამ მომიწია, რომ სრულებით არ მახსოვს, როგორ აღმოვჩნდი სასტუმროს ნომერში გამთენიისას...
ვახოს მოთმინების ფიალა აევსო...
ძნელია ნაბახუსევზე ყოფნა და ორმაგად ძნელია, თუ ლუდით გამოთვერი... თავი გასკდომაზე მქონდა. ოღონდაც ვინმეს არ შევეწუხებინე და არაფერი მინდოდა. ეს `ბედნიერება~ ვინ დამაცადა?! 9 საათზე ვახომ დამიწყო ჯაჯგური:
_ ადექი, კაკო, სასტუმროს მეპატრონე რაღაცას გვთხოვს!..
_ ღმერთი არ გწამს?! შემეშვი, რა!.. _ წავიბუზღუნე.
_ მე კი არ გაღვიძებ, აგერ ამ კაცს გაეცი პასუხი! _ ეწყინა ვახოს და სასტუმროს არაბი მფლობელი წარმიდგინა. ის ხელში ქაღალდების დასტით იდგა და ამერიკული თავაზიანობით მიღიმოდა. მერე ავტოკალმით რაღაც შემოხაზა და მითხრა:
_ უკაცრავად, სერ! ერთი კვირაა, აქ ცხოვრობთ, ბინის ქირა არ გადაგიხდიათ, ვიფიქრე _ ხომ არ დაავიწყდათ-მეთქი? _ და მოგაკითხეთ...
_ რას ბრძანებთ? გვაპატიეთ, ახლავე გადავიხდით! _ დავფაცურდი და გადასახადის ოდენობა ვიკითხე.
_ 420 დოლარი.
_ ახლავე, _ ვთქვი და შარვლის ჯიბიდან საფულე ამოვიღე.

გავხსენი საფულე და გველნაკბენივით გავშეშდი: იქ, სადაც გუშინ 600 დოლარი იყო, ახლა 2 ასდოლარიანი იდო... არაბს დაბნეული თვალებით ავხედე. მისი წეღანდელი ღიმილი ცივი გამომეტყვლებით შეცვლილიყო...
_ ვახო! ფული რამდენი გაქვს? _ მივმართე ძმაკაცს.
_ 400 დოლარი.
_ მომეცი 220, სასტუმროს ქირა უნდა გადავიხადოთ.
ვახომ უსიტყვოდ მომაწოდა ფული. მეპატრონემ ქვითარი მომაწოდა და ოფიციალური ტონით გამომიცხადა, რომ ქირა ორდღიანი წინსწრებით უნდა გადავიხადოთ და მთხოვა, რომ ეს შემდგომში ეს გამეთვალისწინებინა...
_ ვახო, ცუდადაა ჩვენი საქმე, _ თვალებში ვეღარ ვუყურებდი და ისე დავიწყე ლაპარაკი.
_ რაშია საქმე? _ გაოცებულმა შემომხედა.
_ გუშინ, ბარში ფული შემომხარჯვია (ხომ შესაფერისი სიტყვა ვიპოვე?..) და დიდი-დიდი, ორი დღე შევძლოთ აქ ცხოვრება.
_ რაა?! ეს როგორ მოგივიდა, ბიჭო?!
_ როგორ გითხრა...

მოგზაურის დღიურები

ყველაფერი ძვირი იყო. მეგონა, თავს გავაკონტროლებდი... _ დავიწყე თავის მართლება.

მთელი გულით ვნანობდი, რომ ასეთ დღეში ჩავაგდე მეგობარი. ეს ვახომაც შეამჩნია და აქეთ სცადა ჩემი დამშვიდება:
_ კარგი, რას იზამ, ხდება. გამოიძინე და დაწყნარებულ სიტუაციაში მოვიფიქრებთ რამეს... _ თქვა და ვესტიბიულში გავიდა. თავი ლამის ამეხადა ტკივილისგან, მაგრამ რაღა დამაძინებდა?! ავდექი, ცივი წყალი შევისხი და მეც ვესტიბიულში გავედი. ვახო ბოლთას სცემდა და სიგარეტს სიგარეტზე უკიდებდა...
_ გუშინ ანატოლიმ დარეკა, მზარეულის თანაშემწის ადგილი გამოჩნდაო, _ მითხრა.
_ მოდი, მანდ შენ წადი, მე ავტოგასამართ სადგურზე მოვეწყობი.
_ როგორ გითხრა, კაცო, არ მომწონს ეს მზარეულობა... დაბნეული ვარ, საერთოდ ვერ ვაზროვნებ; რა მინდა, მე თვითონაც არ ვიცი...
_ თავიდან ყველა ასე იწყებს, ვახო! მერე რაღაც სხვა გამოჩნდება...
_ ამერიკა ცოტა სხვანაირად წარმომედგინა.

რომ მცოდნოდა, ასე გავწვალდებოდი, საერთოდ არ წამოვიდოდი... _ გადამიშალა გული.
_ რას იზამ? ჩვენ ხომ ვერ შევცვლით აქაურობას. ჩვენი ოჯახების გამო უნდა მოვითმინოთ, როგორმე ცოტა ფული შევაგროვოთ და დავბრუნდეთ საქართველოში.
_ ჭურჭლის რეცხვით და ჰოთდოგების გაყიდვით რა ფული უნდა შეაგროვო, კაცო?! _ ღრმად ამოიოხრა და დამნაშავე ბავშვივით გაიღიმა.
_ აბა, რას მთავაზობ?
_ არ ვიცი... ვერაფერს გეტყვი, _ თვალი ამარიდა, ფანჯრისკენ გაიხედა. მივხვდი, რაღაც გადაწყვეტილება მიეღო და გამხელას ვერ მიბედავდა. ბოლოს, როგორც იქნა, ძალა მოიკრიბა და დაიწყო:
_ კაკო, ხომ იცი, როგორ მიყვარხარ?!.
ასეთ დასაწყისს ნამდვილად არ ველოდი!
_ ...ეს დღეები სულ ვფიქრობდი და ვერ გიბედავდი, მეთქვა _ ეწყინება-მეთქი...

დეტროიტში მინდა წასვლა! _ ამ სიტყვებით სულ მომითავა ხელი, თვითონ კი დამშვიდდა და აუღელვებლად განაგრძო:
_ მართალია, ის ჩემი ძველი ძმაკაცი კარგად არ მომექცა, მაგრამ... იქ მაგარ ადგილზე მუშაობს, ხომ იცი _ მასეთებს ყოველთვის უმართლებს (მივხვდი, ამ სიტყვებით ნათქვამის განეიტრალებას ცდილობდა)... მოდი, მე დეტროიტში წავალ, გადავხედავ იქაურობას. შენ აქ დარჩი, აქაურობაში გაერკვიე. შემდეგ ერთად ავწონ-დავწონოთ სიტუაცია და სადაც აჯობებს, იქ დავრჩეთ...
რა უნდა მეთქვა? ეს ყოველივე ზურგში მახვილის ჩაცემას ჰგავდა, მაგრამ ამას ვახოს პირდაპირ ხომ არ ვეტყოდი!.. თან მას გადაწყვეტილება უკვე მიეღო...
_ როგორც გინდა, ვახო, მომავალი გვიჩვენებს, რა იქნება... _ ესღა ვუპასუხე.

გულში კი მეწყინა, რომ მარტო მტოვებდა, მაგრამ არ ვაგრძნობინე...

ვახო დეტროიტში, მე _ ბრუკლინში...
ნიუ-იორკიდან დეტროიტამდე ავტობუსით მგზავრობა 50 დოლარი ჯდებოდა. შევიძინეთ ბილეთი და დეტროიტში დავრეკეთ. ვახოს ძმაკაცმა გვაუწყა, რომ თვითონ ვერ მოიცლიდა, სამაგიეროდ, თავის რუს მეგობარს გამოგზავნიდა მის დასახვედრად...
დაღვრემილები ვიდექით ავტოსადგურის ბაქანზე, მაგრამ ისევ ჯიუტად განვაგრძობდით `ნათელ მომავალზე~ საუბარს...
_ კაკო, ყოველ მეორე დღეს დაგირეკავ... ვიცი, კვაჭი ხარ, არ დაიკარგები, მაგრამ მაინც ფრთხილად იყავი, ცოტა ფიცხი ხარ, ემოციებს არ აჰყვე... _ მიკვირდა, საიდან პოულობდა ამდენ სანუგეშო სიტყვას.
_ ყველაფერი კარგად იქნება, ვახო!.. შენ მშვიდად იყავი, თავს მიხედე, მე რაღაცას მოვახერხებ, ნუ გეშინია, არ დავიკარგები...

_ იქით ვაწყნარებდი მეგობარს.
როგორც იქნა, ვახოს ავტობუსი ჩამოდგა და ჩვენც გულაჩუყებულები გადავეხვიეთ ერთმანეთს...
ასე დავრჩი მარტო ამხელა ქალაქში. ჩემი შეთხზული ამერიკული ოცნებისკენ ახლა მარტოს უნდა მევლო. მართალია, სევდა მომეძალა, ნოსტალგიამაც შემახსენა თავი, მაგრამ ენერგია არ დამკლებია.
...ანატოლის დავურეკე. ჩემდა გასაოცრად, ყურმილი მაშინვე აიღო, მითხრა _ თითქოს გულმა გიგრძნო, რამდენიმე კარგი ადგილი გამოჩნდა და ახლა სწორედ შენზე ვფიქრობდიო... მეორე დღისთვის დავთქვით შეხვედრა, ანატოლიმ მითხრა _ ხვალ ბრუკლინში უნდა წავიდეთ, იქ შენთვის სამუშაოც იქნება და საცხოვრებელი ადგილიცო...

ქართველები ისეთი ხალხი
ხართ, არსად დაიკარგებით...
დეტროიტში ვახო რომ გავაცილე, სასტუმროში ფეხათრევით დავბრუნდი, ისეთ ხასიათზე ვიყავი, არავის დანახვა არ მინდოდა... ჩემს ნომერში მცხოვრებ ებრაელ სტუდენტებს გაუკვირდათ, მარტო რომ მნახეს და შეშფოთებულებმა მკითხეს:
_ შენი მეგობარი სად არის?
_ დეტროიტში წავიდა, ძველ მეგობართან, სამუშაოს დაჰპირდნენ... _ ვუპასუხე დაღვრემილმა.
სტუდენტებმა თითქოს ენა ჩაყლაპესო, აღარ იცოდნენ, რით ეცათ ჩემთვის ნუგეში.

გამოსავალი ისევ მე ვიპოვე და მხიარულად ვუთხარი:
_ მეც ხვალ ბრუკლინში უნდა გადავბარგდე!
_ სად? ბრუკლინში? მერე არ გეშინია? _ ერთმანეთის მიყოლებით დამაყარეს გაოცებულებმა შეკითხვები.
_ რისი უნდა მეშინოდეს?! _ არანაკლებ გაოცებულმა, კითხვას კითხვითვე ვუპასუხე.
_ ბრუკლინში ცხოვრობენ ყველაზე საშიში ამერიკელი მაფიოზები, რომლებიც ათას თავსატეხსა და პრობლემას უქმნიან მთავრობას!..
რომელი კონგრესმენი ან მინისტრი მე მნახეს-მეთქი?! _ გავიფიქრე... ჩემს გულშემატკივრებს კი მივუგე:
_ რაც უნდათ, ის შეუქმნან ამერიკის მთავრობას, ჩემთან კი რა ხელი აქვთ?
_ რუს ემიგრანტებზე იმდენი საშინელი მითი თუ ლეგენდა მაქვს მოსმენილი, რომ ოდნავი სურვილიც არ გამიჩნდებოდა იქით გახედვისა... _ არ ცხრებოდა არონი.
_ იმედია, გამოვნახავ რუსებთან საერთო ენას და არც პრობლემები შემექმნება, _ გავუღიმე ამერიკაში ნასწავლი ღიმილით (ახლა უკვე ნამდვილად არ ვიყავი ღიმილის ხასიათზე)...
მერე იქვე, სასტუმროს გვერდით მდებარე მაღაზიიდან ერთი ბოთლი უნგრული ღვინო და პიცა მოვიტანე, შონი და არონი სუფრასთან მოვიპატიჟე _ ჩვენი განშორება აღვნიშნოთ-მეთქი... არონმა ეშმაკურად ჩაიცინა და მითხრა:
_ კაკო, სულ დამავიწყდა შენი ქართველობა. თქვენ ისეთი ხალხი ხართ, არსად დაიკარგებით... _ ხელი ხელზე ძველბიჭურად დამკრა და ოთახიდან გავიდა. ათ წუთში მობრუნდა შამპანურის ბოთლებით და ლამაზად შეფუთული დელიკატესებით.
_ შენ რა, ბიჟო, ერთი ბოთლი ღვინით აპირებ, დაგვემშვიდობო?! _ მითხრა და სანოვაგე სუფრაზე დაახვავა.
_ ისე უნდა ვიქეიფოთ, რომ ეს დღე დიდხანს არ დაგვავიწყდეს!..

_ დაამატა შონმა...
მართლაც გვარიანად მოვულხინეთ. ერთმანეთს სიყვარულს და მეგობრობას ვუმტკიცებდით. ვახსენეთ ქართველებსა და ებრაელებს შორის არსებული 26-საუკუნოვანი მეგობრობა. რა თქმა უნდა, არ დამვიწყებია შონისა და არონის საქართველოში დაპატიჟებაც. მათ, თავის მხრივ, ისრაელში მიმიწვიეს... ბევრი არ დამილევია, რადგან მეორე დღისთვის ვემზადებოდი.

მოგზაურის დღიურები

ებრაელები კი ისე გამოთვრნენ, რომ დილით ვეღარ გავაღვიძე.

სამადლობელი წერილი დავტოვე და სასტუმროდან გამოვედი.

ბრუკლინი _ მაფიოზებისა
და რუსების საასპარეზო
ჩემი აზრით, მოგზაურისთვის ნიუ-იორკი ნამდვილი აღმოჩენაა. საკმარისია, იქ მოხვდეთ და რამდენიმე დღეში სრული წარმოდგენა შეგექმნებათ, როგორ ცხოვრობენ განსხვავებული ეროვნების (რასისა და ფერის) ადამიანები დედამიწის სხვადასხვა ქვეყანაში: ნიუ-იორკში არსებობს იტალიური, ჩინური, რუსული, ინდური, ლათინურ-ამერიკული, ებრაული კვარტალები, სადაც მხოლოდ იმ ენას გაიგონებთ, რომელი ეთნოსის ხალხიც იქ ცხოვრობს. შევხვედრივარ ისეთ ადამიანებსაც, რომლებიც 30-40 წლის ჩასულები იყვნენ ამერიკაში და თავიანთი მშობლიურის გარდა, არც ერთი ენა არ იცოდნენ. ინგლისურიც არაფერში სჭირდებოდათ, ვინაიდან სამსახურიც და საცხოვრებელიც თავ-თავიანთ კვარტალში ჰქონდათ და ამერიკაში გადატანილ მშობლიურ გარემოცვაში მშვიდად ცხოვრობდნენ...
მართალია, ნიუ-იორკი 5 დიდ რაიონად იყოფა, მაგრამ სასურველი იქნებოდა, თითოეული, ეთნიკური შემადგენლობის მიხედვით გამორჩეულიყო. მაგალითად: როცა ლაპარაკობენ ბრონკსზე, გულისხმობენ ლათინურამერიკელებსა და შავკანიანებს, ვინაიდან იქ მცხოვრებთა 95%-ს სწორედ ისინი შეადგენენ. როდესაც ქვინსს ახსენებენ, გულისხმობენ კორეელებს, იაპონელებსა და ლათინური ამერიკის სამხრეთით მცხოვრებ ხალხებს (არგენტინელებსა და ჩილელებს). რაც შეეხება ბრუკლინს _ მას ებრაელების, იტალიელებისა და რუსების რაიონად მიიჩნევენ.

ისტორიულად, იქ ევროპიდან ჩასული იმიგრანტები სახლობდნენ, მაგრამ რატომღაც ბრუკლინი ყოველთვის ასოცირდებოდა მაფიოზებთან და თავზეხელაღებულ ადამიანებთან. ალბათ იმიტომ, რომ სწორედ იქ გაიზარდნენ და იქიდან დაიწყეს ფართო კრიმინალური საქმიანობა ალ კაპონემ, ლაკი ლუჩანომ, ლენსკიმ...
ბრუკლინში გასული საუკუნის ბოლო მეოთხედში საბჭოთა კავშირიდან ჩასული მრავალი იმიგრანტი დასახლდა. იქ კანონის დარღვევითა და სხვადასხვა არატრადიციული მეთოდით შეიძინეს დიდძალი ქონება, რამაც მათ `სახელი~ და `დიდება~ მოუტანა. ამერიკის მთავრობა დღესაც გულმოდგინედ იბრძვის მათ წინააღმდეგ, მაგრამ საბოლოო წარმატებას ვერ აღწევს. რუსების `შემოქმედებითი~ მოღვაწეობა განუსაზღვრელი ფანტაზიით გამოირჩევა.
_ რა ხდება, ანატოლი? ნუთუ ისეთი ჭკვიანები არიან ბრუკლინელი რუსები, რომ ამერიკელები მათ ვერაფერს უხერხებენ? _ ვკითხე ჩემს აგენტს, რომლის მანქანითაც ახლა ბრუკლინში მივქროდით.
_ დიდი არაფერი. უბრალოდ, რუსები ისეთ რამესაც კადრულობენ, რაც ამერიკელებს მთელი ცხოვრება აზრადაც არ მოუვათ...
მერე პირდაპირ საქმეზე გადავიდა:
_ ახლა საერთო საცხოვრებელში მიგიყვან, ღამეში 10 დოლარი გექნება გადასახდელი. მერე მზარეულის თანაშემწედ მოგაწყობ.

ორი კვირის ხელფასს მე მომცემ და მერე, ჩემგან თავისუფალი იქნები. თუ სამუშაო არ მოგეწონება, მე არაფერ შუაში ვარ...
_ კვირაში რამდენს ავიღებ?
_ ალბათ, 300-350 დოლარი გექნება.
_ ე.ი. 600 დოლარი შენ უნდა მოგცე? მაგრამ მე რომ მაგის ნახევარიც არ მიდევს ჯიბეში? _ შევშფოთდი.
_ ნუ ნერვიულობ. როცა ხელფასს მიიღებ, მერე მომცემ. შენს პასპორტს დავიტოვებ, როცა ანგარიშს გამისწორებ, მაშინ დაგიბრუნებ.
_ პოლიციამ რომ გამაჩეროს, რა ვუჩვენო?
_ მთავარია, არაფერი დააშავო. ამერიკაში უმიზეზოდ არავის აჩერებენ.
_ მაინც რომ გამაჩეროს?
_ იცი, რას გეტყვი?..

თუ სამსახური გინდა, ისე უნდა მოიქცე, როგორც მე გეუბნები. თუ არა და, ოთხივე მხარეს გზა ხსნილია... _ გაღიზიანდა ამერიკულ ყაიდაზე გადასული რუსი აგენტი და რომ არ გავჩერებულიყავი, ნამდვილად ჩამომსვამდა მანქანიდან.
მისი განაწყენება სულაც არ შედიოდა ჩემს გეგმაში და თვინიერი ბავშვივით დავმორჩილდი. პასპორტი სასწრაფოდ ამოვიღე და მივაწოდე. ცოტა ხანს ხმა არ ამოგვიღია, მერე კი დაძაბულობის განსამუხტავად, ლაპარაკი გავუბი:
_ ანატოლი, დიდი ხანია, ამერიკაში ცხოვრობ?
_ იქნება ასე 10 წელი.
_ ერთი კვირაა, რაც აქ ვარ და უკვე ძალიან მომწონს აქაურობა. შენ ალბათ, რამდენი საინტერესო რამე ნახე...
_ დიდი არაფერია ამერიკა! ვირივით უნდა იშრომო, რომ რაღაცას მიაღწიო.

აქ ფულია ყველაფერი! ფული თუ არ გაქვს, შენი ფასი ნულია!.. ვეღარ ვიტან აქაურობას. ყოველდღე ერთი და იგივე ყელში ამომივიდა, _ გული გადამიხსნა ანატოლიმ.
_ თუ არ მოგწონს, ვინ გაკავებს? დაბრუნდი რუსეთში! _ დავმოძღვრე, ჩემი ჭკუით.
_ რუსეთში მშიერი მოვკვდები. ისევ აქ მირჩევნია, ვიწვალო. ვიცი, ცოტას მაინც ვიშოვი...

ბუხარელმა ებრაელმა
ქალმა კინაღამ დამიწუნა...
ბრუკლინში, მანჰეტენისგან განსხვავებით, ცათამბჯენები არ არის. თუმცა ერთ-ერთი ბანკის შენობის კოშკურაზე დამონტაჟებული მექანიკური საათი მსოფლიოში ყველაზე დიდ სიმაღლეზე მდებარეობს. იქ ძალიან ბევრი 2-3-სართულიანი კერძო სახლია, რომელშიც მდიდარი ბრუკლინელები ცხოვრობენ.

ანატოლიმ ერთ-ერთ ასეთ სახლთან გააჩერა მანქანა, ეზოში დაუკითხავად შევიდა და მეც შევყევი. როგორც შემდგომში გავიგე, ებრაელთა უბანში მივსულვართ. ამ უბანს ბორო პარკს ეძახიან. ბორო პარკი ის ადგილია, სადაც მასობრივად ცხოვრობენ ორთოდოქსი ებრაელები...
ჩემდა გასაკვირად, სადარბაზოდან ხანში შესული, ჩასუქებული ქალბატონი გამოვიდა, რომელიც აზერბაიჯანელს მივამსგავსე. უფრო კარგად რომ დავაკვირდი, ვიფიქრე, რომ მისი ჭრელაჭრულა ტანსაცმელი შუააზიურს უფრო ჰგავდა. გამიკვირდა _ რა უნდოდა ამ აზერბაიჯანელ თუ უზბეკ `ბაჯის~ ებრაულ დასახლებაში?..
ამასობაში `ქალი-გამოცანა~ მოგვიახლოვდა.
_ Pლჰფდცნდექნტ^ ნ/ნზ Nფვფჰფ! ღკბტყნფ გჰბდ/კ&&& _ მიესალმა ანატოლი და ჩემი თავი წარუდგინა. დეიდა თამარა ეჭვიანად დამაკვირდა და ჩემს `დაკითხვას~ მიჰყო ხელი:
_ ღფდრფპტწ^ ლფ?&&& Uჰეპბყ^ ლფ?
თანხმობის ნიშნად, თავს ვუქნევდი.
...ჩემმა ქართველობამ უზბეკი ქალი ლამის ჭკუიდან შეშალა და გაწიწმატებულმა გამოგვიცხადა:
_ ძ ბ[ ყტ გჰბყბვფ.

ბ დბლტნმ ყტ [ჯხე&&& ლფ!&&
გავშრი. ძალიან შეურაცხყოფილად ვიგრძენი თავი და საშველად ანატოლის გადავხედე.
_ D ხ/ვ ლტკჯ^ ნ/ნზ Nფვფჰფ^ დფც ჯ,ბლტკბ? _ სცადა ანატოლიმ სიტუაციის განმუხტვა.
_ ღფდრფპწს ვტყზ დცტულფ ჯ,ბ;ფ.ნ^ @რბლფნმ# კ.,ზნ^ ლფ!&& _ დაიწყო, მაგრამ რა დაიწყო! ისე სწრაფად ლაპარაკობდა, ვერაფერს გაუგებდა კაცი. მაგრამ რა დიდი მიხვედრა უნდოდა იმას, რომ რაც საერთო საცხოვრებელი გაუხსნიათ, თუ ვინმეს რაიმე მოუპარავს, ფული არ გადაუხდია, გაპარულა ან უჩხუბია და ჭურჭელი დაულეწავს, როგორ გგონიათ, ვინ ყოფილა?.. კავკასიელი და პირველ რიგში _ ქართველი!..

მოგზაურის დღიურები

ტამარა შეტრიალდა და სახლისკენ წავიდა. რა მეღონა, არ ვიცოდი. მაგრამ ანატოლი `ხელობას~ ხომ არ გაიფუჭებდა!..
_ აქ დამელოდე, ამ გადარეულს მოველაპარაკები და ცოტა ხანში დაგიძახებ, _ მითხრა მან და გაწიწმატებულ ქალს სახლში შეჰყვა.
...მალე მართლაც, დამიძახა.

მეორე სართულზე, საკმაოდ დიდ ოთახში შევედით, სადაც _ არც მეტი, არც ნაკლები _ 6 საწოლი იდგა. ერთ-ერთზე მსუქან კაცს ეძინა და ხმამაღლა ხვრინავდა. ოთახის ჩაბნელებულ კუთხეში, ქართველების `მაქებარი~ ტამარა შევნიშნე, რომელსაც უკვე თეთრეული ეჭირა ხელში და როგორც ჩანს, ჩემთვის ამზადებდა...
_ აი, აქ იცხოვრებ. შეიძლება, არ მოგწონს აქაურობა, მაგრამ ამერიკაში ვინც ჩამოდის, ყველა ასე იწყებს. დანარჩენი შენს მარიფათზე იქნება დამოკიდებული... ახლა სამუშაოზე წავიდეთ, _ მითხრა ანატოლიმ.
_ F ლტყმუბ რნჯ ,ელტნ გკფნბნმ? _ ჩამაშხამა სიხარული დეიდა ტამარამ.
_ რამდენია გადასახდელი? _ ვიკითხე.
_ Lტგჯპბნ 100 ლჯკკფჰჯდ ბ პფ ყტლტკ. დგტჰ/ლ _ 70.
ვიგრძენი, როგორ წამივიდა ფერი: ჯიბეში მხოლოდ 90 დოლარი მედო.

გამიძნელდა, მაგრამ სხვა რა გზა მქონდა? დაუფარავად ვუთხარი ჩემი პრობლემის შესახებ. დიასახლისი ისევ `ავარდა~ _ ანატოლის შეუტია:
_ ძ ;ტ ნტ,ტ უჯდჯჰ.^ დცტ რფდრფპწს ნფრბტ!&& _ თქვა და ოთახიდან გავიდა. ჩემი აგენტი ისევ უკან გაჰყვა. მის დაბრუნებამდე, რა აღარ ვიფიქრე! გული იმაზეც მწყდებოდა, რომ ამდენ დამცირებას უპასუხოდ ვიტანდი, რომ ვიღაც რუსი ანატოლის დაკრულზე ამერიკაშიც უნდა მეცეკვა და ბუხარელი ებრაელი ქალის ხუშტურები მომეთმინა...
ანატოლი მოღიმარი სახით დაბრუნდა, 70 დოლარი (ერთი კვირის ბინის ქირა) გამომართვა და დეიდა ტამარას გადასცა. მერე გამაფრთხილა, რომ თუ ქირას დროულად არ გადავიხდიდი, ღია ცის ქვეშ მომიწევდა ღამის გათევა... რა უნდა მექნა? ძალიან არ მსიამოვნებდა ამდენი უაზრო გაფრთხილება, მაგრამ თავს ზემოთ ძალა არ იყო...

კისას ქართველებთან განსაკუთრებული
მოგონებები აკავშირებდა
როგორც კი ბინის საკითხი მოვაგვარეთ, მანქანაში ჩავსხედით და ჩემი მომავალი სამსახურისკენ გავემართეთ. 86-ე ქუჩიდან ბრუკლინის რუსული დასახლება იწყება.

შენობებზე სულ რუსულენოვანი წარწერებია და რუსეთის რომელიმე ქალაქში გეგონება თავი; გრძელფეხება ქერა გოგონებიც ამ შთაბეჭდილებას გიმყარებენ... მაგრამ ახლა რუსი გოგონებისთვის ნამდვილად არ მეცალა...
ანატოლიმ ერთ-ერთ რესტორანთან გააჩერა მანქანა. დიდ, სარეკლამო დაფაზე გამოკვეთილი ასოებით ეწერა: @Pჯკჯნჯტ რჯკმწჯ#& ქვემოთ კი, საშუალო ზომის წარწერა გაეკეთებინათ: Gტჰდსქ ჰეცცრბქ ჰტცნჯჰფყ^ რჯნჯჰსქ ჯნრჰსკცზ დ .